I UK 373/10

Sygn. akt I UK 373/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania J. S.

przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówce Terenowej /…/

z udziałem zainteresowanej B. S.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 czerwca 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 6

października 2009 r. oddalił odwołanie wniesione przez ubezpieczonego J. S. od

decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdzającej

2

ustanie w odniesieniu do ubezpieczonego ubezpieczenia społecznego rolników:

wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno – rentowego w

okresie od dnia 1 kwietnia 2000 r. do dnia 30 czerwca 2007 r.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach. J.

S. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy od dnia 3 lipca

1993 r. jako małżonek rolniczki – właścicielki gospodarstwa rolnego o powierzchni

powyżej 1 ha przeliczeniowego. Decyzja organu rentowego z dnia 7 stycznia 1994

r. stwierdzająca objęcie go ubezpieczeniem społecznym rolników zawierała

pouczenie o obowiązku informowania organu rentowego przez rolnika o

okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianie tych

okoliczności. Od dnia 9 czerwca 1997 r. ubezpieczony rozpoczął prowadzenie

pozarolniczej działalności gospodarczej, podlegając nadal ubezpieczeniu

społecznemu rolników. Działalność ta polegała na świadczeniu usług w zakresie

handlu detalicznego prowadzonego poza sklepami, pośrednictwa komercyjnego i

szacowania wartości oraz pośrednictwa w sprzedaży i usługach, a także na

świadczeniu usług transportowo – handlowych. Była ona prowadzona na podstawie

wpisu do ewidencji działalności gospodarczej pod nazwą J. S. „J”. W dniu 8 marca

2000 r. ubezpieczony zawarł umowę agencyjną z P. Polska S.A., na mocy której

zlecono mu zawieranie w imieniu Spółki umów pożyczek. Strony ustaliły, że za

wykonanie zleconych czynności ubezpieczonemu będzie przysługiwać prowizja

oraz zapłata za wykonywanie czynności szkoleniowych. Przy zawieraniu umowy

ubezpieczony podał w formularzu dopełniającym dane o pracowniku, że prosi o

nieobejmowanie go ubezpieczeniami społecznymi, gdyż prowadzi działalność

gospodarczą. Początkowo został więc zgłoszony przez P. Polska S.A. tylko do

ubezpieczenia zdrowotnego, a dopiero w 2007 r. również do ubezpieczeń

społecznych. Wynagrodzenie otrzymane przez ubezpieczonego z tytułu

wykonywania umowy agencyjnej wyniosło ponad 400 zł netto. Umowa ta została

rozwiązana w dniu 30 sierpnia 2000r. Ubezpieczony nie zawiadomił KRUS o

zawarciu umowy z P. Polska S.A. W okresie od 1 lutego 2006r. do 31 marca 2006r.

ubezpieczony został z kolei objęty ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem

zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz G. C. H. Spółki z o.o. z

Wskazując na powyższe ustalenia oraz powołując się na teść art. 7 ust. 1, art. 16

3

ust. 1 pkt 1 i art. 6 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników, sąd pierwszej instancji uznał, iż odwołanie wniesione przez

ubezpieczonego od decyzji organu rentowego nie zasłużyło na uwzględnienie,

ponieważ podlegał on w okresie od dnia 8 marca 2000 r. do dnia 29 sierpnia 2000

r. innemu ubezpieczeniu, wykonując w tym czasie pracę na podstawie umowy

agencyjnej zawartej z P. Polska S.A. Sąd Okręgowy przypomniał ponadto, że art.

758 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez ubezpieczonego

tej umowy nie wymagał, jak obecnie, aby agent wykonywał zlecenie w zakresie

działalności swego przedsiębiorstwa. Analiza treści umowy agencyjnej z dnia 8

marca 2000 r. wskazywała przy tym, iż ubezpieczony zawarł tę umowę jako osoba

fizyczna, a nie jako przedsiębiorca. W umowie jak agent został bowiem wpisany J.

S., natomiast działalność gospodarcza była prowadzona przez ubezpieczonego

pod firmą „J”. Sąd pierwszej instancji stanął jednakże na stanowisku, że gdyby

nawet ubezpieczony wykonywał umowę agencyjną w ramach prowadzonej

działalności gospodarczej, to i tak, na podstawie art. 9 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 4 i art.

13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych, podlegałby ubezpieczeniom społecznym z tytułu tej umowy. Był więc

osobą podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu w rozumieniu art. 6 ust. 1

pkt 13, art. 7 i art. 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a skoro tak, to

od sierpnia 2000 r. bez zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie

miał prawa, stosownie do art. 5a tej ustawy, do wyboru ubezpieczenia pomiędzy

ubezpieczeniem rolniczym a ubezpieczeniem z tytułu prowadzenia działalności

gospodarczej. Dlatego też fakt podlegania przez niego ubezpieczeniom

społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy w ramach

umowy zlecenia zawartej z G. C. H. Spółki z o.o. nie miał „znaczenia

orzeczniczego”.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez ubezpieczonego Jarosława S. od

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 6 października 2009 r., Sąd Apelacyjny – Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 9 czerwca 2010 r. oddalił tę

apelację.

Sąd Apelacyjny za trafne uznał ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd

Okręgowy oraz przyjął, że sąd ten, dokonując subsumcji, zastosował odpowiednie

4

prawo materialne i właściwe reguły interpretacyjne. Analizując ustalenia faktyczne,

Sąd Apelacyjny doszedł z kolei do przekonania, iż zawarta przez ubezpieczonego z

P. Polska S.A. z siedzibą w Warszawie umowa agencyjna nie była wykonywana w

ramach działalności gospodarczej, gdyż ubezpieczony przy jej zawieraniu nie

działał pod firmą, lecz jako osoba fizyczna – J. S. Zresztą on sam przesłuchiwany w

charakterze strony przyznał, iż umowy agencyjnej nie rozliczał w ramach swojej

działalności. Odmienne twierdzenia zainteresowanej – żony ubezpieczonego B. S.

w tym przedmiocie nie mogły natomiast stanowić podstawy do odmiennych ustaleń,

ponieważ były „niekonsekwentne i ambiwalentne”. Zainteresowana podała bowiem,

że „do działalności gospodarczej zaliczała te (w domyśle: z umowy agencyjnej)

faktury”, by następnie poprawić się i podać, iż to „nie były faktury, mąż dostawał

pieniądze w gotówce”.

Zdaniem sądu drugiej instancji, Sąd Okręgowy zasadnie również

skonstatował, że umowa agencyjna zawarta ze spółką P. spowodowała objęcie

apelującego powszechnym ubezpieczeniem społecznym na podstawie art. 6 ust. 1

pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

skutkując wyłączeniem go z ubezpieczenia społecznego rolników. Z mocy art. 7

ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników rolnik podlegający innemu ubezpieczeniu społecznemu traci bowiem

ubezpieczenie społeczne rolników, a zasada ta dotyczy również rolników

prowadzących działalność gospodarczą, którzy pozostają z wyboru w

ubezpieczeniu społecznym rolników na podstawie art. 5a ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników, świadczących jednocześnie pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia, gdyż w sytuacji wyboru ubezpieczenia

społecznego rolników przez prowadzącego działalność gospodarczą, działalność ta

nie staje się tytułem obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym w

systemie powszechnym. Możliwość pozostawania w ubezpieczeniu społecznym

rolników dotyczy zaś wyłącznie rolnika podejmującego pozarolniczą działalność

gospodarczą, która jest innym tytułem ubezpieczenia niż umowa agencyjna lub

umowa zlecenia. Dlatego rolnik „zatrudniony na podstawie umowy zlecenia lub

agencyjnej” nie ma możliwości wyboru systemu ubezpieczenia, tak jak prowadzący

działalność gospodarczą i podlega ubezpieczeniom społecznym w powszechnym

5

systemie ubezpieczeń. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy systemowej ubezpieczenie

społeczne rolników regulują odrębne przepisy, jednakże pod warunkiem, iż nie

podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń społecznych na podstawie ustawy

systemowej, co jest równoznaczne ze stwierdzeniem pierwszeństwa przymusu

ubezpieczeniowego.

Sąd Apelacyjny odwołał się także do uregulowań zawartych w art. 10 ust. 1

pkt 2 i 3 ustawy z dnia 23 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,

podkreślając że za przychody uzyskiwane w ramach działalności wykonywanej

osobiście uważa się między innymi przychody z wykonywania usług na podstawie

umowy zlecenia lub umowy agencyjnej, uzyskiwane od określonych podmiotów, z

wyjątkiem przychodów uzyskanych na podstawie umów zawieranych przez

podatnika w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Okoliczności zawarcia

umowy agencyjnej, określone w niej strony i sposób jej rozliczania wynikający z

twierdzeń samego skarżącego potwierdzają zaś, że wola stron było, aby jej

zleceniobiorcą nie był podmiot gospodarczy. Ubezpieczony w okresie wykonywania

umowy agencyjnej od dnia 8 marca 2000 r. do dnia 29 sierpnia 2000 r. podlegał

zatem ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, a niewielka kwota osiągniętego przez niego

wówczas wynagrodzenia nie miała wpływu na powstanie z mocy prawa obowiązku

ubezpieczenia. Z kolei okoliczność, iż bezpośrednio po zawarciu umowy agencyjnej

ubezpieczony został zgłoszony tylko do ubezpieczenia zdrowotnego, była

wyłącznie następstwem nieprawidłowej informacji udzielonej przez niego Spółce P.,

gdyż przy zawieraniu umowy agencyjnej podał on, że prowadzi działalność

gospodarczą, natomiast nie powiadomił, iż podlega ubezpieczeniu społecznemu

rolników. Dlatego też organ rentowy był uprawniony do wydania decyzji korygującej

z mocą wsteczną ustalony bezpodstawnie tytuł rolniczego ubezpieczenia

społecznego.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9

czerwca 2010 r. ubezpieczony J. S. działający za pośrednictwem swego

pełnomocnika zaskarżył ten wyrok w całości i w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucił mu naruszenie prawa materialnego:

6

1) art. 6 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 9 ust. 2 oraz w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

w związku z art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników poprzez błędne ich zastosowanie polegające na

przyjęciu, że ubezpieczony jako wykonujący umowę agencyjną podlegał

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu

wykonywania tej umowy, mimo że spełniając warunki z art. 5a ustawy z dnia

20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (w brzmieniu

obowiązującym w 2000 r.) objęty był tym ubezpieczeniem jako domownik

rolnika prowadzący działalność gospodarczą,

2) art. 7 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników przez błędną wykładnię polegającą na

przyjęciu, iż wykonywanie czynności na podstawie umowy agencyjnej

stanowiło podstawę do wyłączenia ubezpieczonego z ubezpieczenia

społecznego rolników, któremu podlegał on na podstawie art. 5a ustawy z

dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (w brzmieniu

obowiązującym w 2000 r.),

3) art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników (w brzmieniu obowiązującym w 2000 r.) poprzez niezastosowanie

tego przepisu przez Sąd Apelacyjny wynikające z błędnej jego wykładni

polegającej na przyjęciu, że zawarcie umowy agencyjnej przez

ubezpieczonego oznaczało, iż jest on pracownikiem, mimo że nie było

podstaw do wyłączenia go z ubezpieczenia społecznego rolników, a

wykonywanie czynności na podstawie umowy agencyjnej nie stanowi

podstawy do wyłączenia z ubezpieczenia społecznego rolników na

podstawie art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

Wskazując na te zarzuty, ubezpieczony domagał się uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmiany

zaskarżonego wyroku i orzeczenia, że ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu

społecznemu rolników w okresie od dnia 1 kwietnia 2000 r. do dnia 30 czerwca

2007 r.

7

Wnioskując o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ubezpieczony

podał, że jego zdaniem istnieje potrzeba wykładni art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 w związku z

art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych i w związku z art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990

r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 5a tej ustawy budzących poważne

wątpliwości, a nadto wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, czego

przykładem są orzeczenia Sądu Najwyższego: wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., II UK

348/07, wyrok z dnia 3 września 2009 r., III UK 29/09, wyrok z dnia 16 października

2007 r., I UK 123/07 i wyrok z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 312/07. Ponadto,

zdaniem skarżącego, okolicznością uzasadniającą przyjęcie jego skargi kasacyjnej

do rozpoznania jest to, że zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza prawo, gdyż

ubezpieczony został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników, mimo że

nie było podstaw do jego wyłączenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna ubezpieczonego nie zasłużyła na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd Najwyższy uznał za konieczne podkreślić, iż skarżący nie

oparł swojej skargi na żadnym zarzucie sformułowanym w ramach drugiej podstawy

kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Fakt ten oznaczał, że Sąd Najwyższy był

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku

(art. 39813

§ 2 k.p.c.). Z ustaleń tych, co warto było przypomnieć, wynikało zaś, iż

ubezpieczony poczynając od dnia 3 lipca 1993 r. podlegał jako małżonek rolniczki

ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy. Od dnia 9

czerwca 1997 r. podjął z kolei prowadzenie pozarolniczej działalności

gospodarczej, którą kontynuował do dnia 31 grudnia 2007 r. Sądy meriti ustaliły

również, że ubezpieczony w okresie od dnia 8 marca 2000r. do dnia 29 sierpnia

2000r. wykonywał pracę na rzecz P. Polska S.A. z siedzibą w Warszawie, na

podstawie umowy agencyjnej zawartej z tą spółką w dniu 8 marca 2000 r. W tak

ustalonym stanie faktycznym nie mogło zatem budzić wątpliwości, iż w okresie od

dnia 9 czerwca 1997 r. do dnia 7 marca 2000 r. spełniał on wymogi określone

treścią art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. w brzmieniu obowiązującym w

8

okresie, którego dotyczy spór. Choć bowiem zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku

z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 13 grudnia 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą

ubezpieczony powinien podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i

rentowym w tzw. powszechnym systemie, to jednak w myśl art. 5a ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników nadal podlegał ubezpieczeniu społecznemu

rolników. Wynikało to stąd, że jeżeli podejmującym pozarolniczą działalność

gospodarczą był rolnik (domownik rolnika), podlegający z tego tytułu w ówczesnym

stanie prawnym ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie z mocy ustawy

nieprzerwanie co najmniej 1 rok, to nadal podlegał on temu ubezpieczeniu, chyba

że złożył Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych lub Kasie Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego oświadczenie, iż chce podlegać innemu ubezpieczeniu społecznemu

z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej. Ubezpieczony nie złożył takiego

oświadczenia, wobec czego podjęcie przez niego działalności gospodarczej nie

rodziło po jego stronie przymusu ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, o którym

mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej. Innymi słowy, pozarolnicza

działalność gospodarcza nie stała się wówczas tytułem do objęcia go obowiązkowo

tymi ubezpieczeniami. Skoro zaś podejmując w dniu 9 czerwca 1997r. pozarolniczą

działalność gospodarczą, spełniał warunki wynikające z art. 5a ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników i nie złożył oświadczenia o woli podlegania

ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu prowadzenia działalności

gospodarczej, to był nadal objęty ubezpieczeniem społecznym rolników i nie

podlegał obowiązkowi ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności

gospodarczej. Stan taki, co zostało wyżej podniesione, trwał do dnia 31 grudnia

2007r., a zatem również w spornych okresach wykonywania przez ubezpieczonego

pracy w ramach umowy agencyjnej.

Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia

podlegają wszakże obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 6

ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej). Przymus ubezpieczenia z tych tytułów dotyczy

również osoby, która podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy,

ponieważ żaden przepis nie wyłącza osoby znajdującej się w takiej sytuacji

faktycznej z obowiązku ubezpieczenia w związku z zawarciem umowy o

9

charakterze cywilnoprawnym, ani nie zezwala na wybór w takim przypadku rodzaju

ubezpieczenia (powszechnego bądź rolniczego). Wbrew odmiennemu stanowisku

skarżącego takim przepisem nie jest też błędnie powołany przez niego art. 9 ust. 2

ustawy systemowej rozstrzygający kwestię podlegania ubezpieczeniom

społecznym w przypadku zbiegu tytułów. Dotyczy on bowiem jedynie zbiegu tytułów

podlegania ubezpieczeniom społecznym wymienionych w ustawie systemowej,

natomiast nie obejmuje sytuacji, w której jednym z tytułów podlegania

ubezpieczeniu jest działalność rolnicza. Stosownie do treści art. 9 ust. 2 zdanie

pierwsze ustawy systemowej, osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo

ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, o których mowa w art. 6

ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10 (a więc również z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności

i jednoczesnego wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej bądź

zlecenia), jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał

najwcześniej. Wynikającym z tego przepisu warunkiem jego stosowania jest więc

istnienie w tym samym czasie kilku różnych tytułów do objęcia danej osoby

obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi w ramach powszechnego systemu

ubezpieczeń społecznych. Skarżący tymczasem (co już wyżej zostało wyjaśnione)

nie spełniał warunków do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem z tytułu

prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, albowiem podejmując ją jako

domownik rolnika podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy

przez ponad rok, nie złożył oświadczenia, że chce podlegać ubezpieczeniu

społecznemu w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Działalność ta

nie była zatem dla niego tytułem do objęcia przymusem ubezpieczeń emerytalnego

i rentowych i dlatego też art. 9 ust. 2 ustawy systemowej nie miał w stosunku do

niego zastosowania. Zawarta przez ubezpieczonego w spornym okresie umowa

cywilnoprawna (agencyjna) nie była bowiem kolejnym, obok działalności

gospodarczej, podstawą do objęcia obowiązkiem tych ubezpieczeń, a więc nie

wystąpił w tym przypadku zbieg tytułów do ubezpieczenia, o którym mowa w art. 9

ust. 2 zdanie pierwsze ustawy systemowej. Skarżący wykonywał pracę na

podstawie umowy agencyjnej, będąc równocześnie osobą podlegającą

ubezpieczeniu rolniczemu z mocy ustawy, wobec czego jego status w spornym

okresie odpowiadał opisanej powyżej sytuacji rolnika bądź domownika

10

podejmującego aktywność zarobkową rodzącą przymus ubezpieczenia

emerytalnego i rentowych, nie będącą pozarolniczą działalnością gospodarczą,

czego konsekwencją musiało być stwierdzenie ustania w odniesieniu do niego

obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z tej przyczyny, iż

spełniał on warunki do objęcia go ubezpieczeniami społecznymi z tytułu tej właśnie

umowy (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) w okresie,

na który była ona zawarta. Wypada także dodać, iż możliwość pozostania w

rolniczym ubezpieczeniu społecznym odnosi się wyłącznie do rolnika

podejmującego pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 5a ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników), która jest jednak innym tytułem do podlegania

ubezpieczeniu społecznemu niż umowy zlecenia czy agencyjne, co wprost wynika z

treści art. 6 ust. 1 ustawy systemowej. Jednocześnie zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy

systemowej, ubezpieczenie społeczne rolników regulują odrębne przepisy,

jednakże pod warunkiem, że nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń

społecznych na podstawie ustawy systemowej, co jest równoznaczne ze

stwierdzeniem pierwszeństwa przymusu ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w

oparciu o przepisy tego ostatnio wymienionego aktu prawnego. W koherencji do

tych uregulowań pozostają art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników, według których rolnik podlegający innemu ubezpieczeniu

społecznemu nie jest obejmowany z mocy ustawy rolniczymi ubezpieczeniami:

chorobowym, wypadkowym, macierzyńskim oraz emerytalno-rentowym.

Reasumując ten wątek rozważań należało więc stwierdzić, iż z chwilą podjęcia

przez ubezpieczonego pracy na podstawie umowy agencyjnej zawartej z P. Polska

S.A. doszło do spełnienia negatywnych przesłanek określonych treścią tych właśnie

przepisów, co powodowało, że nie mógł on już podlegać ubezpieczeniu

społecznemu rolników. Stwierdzając powyższe, Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podzielił jako trafne utrwalone stanowisko

judykatury w tym zakresie, którego ilustrację stanowią wyroki Sądu Najwyższego: z

dnia 16 października 2007r., I UK 123/07 (OSNP 2008 nr 23-24, poz. 363), z dnia 9

czerwca 2008 r., II UK 312/07 (OSNP 2009 nr 21-22, poz. 294), z dnia 16

października 2008 r., III UK 47 (OSNP 2010 nr 5-6, poz. 80) oraz z dnia 3 września

2009 r., III 29/09 (LEX nr 551885).

11

Kierując się przedstawionymi argumentami, Sąd Najwyższy uznał, że

chybione były sformułowane w skardze kasacyjnej ubezpieczonego zarzuty

naruszenia art. art. 6 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 9 ust. 2 oraz w związku z art. 6

ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych w związku z art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 7 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 16 ust.

3 tejże ustawy.

Zupełnie bezpodstawny był również zdaniem Sądu Najwyższego zarzut

kasacyjny sugerujący naruszenie art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym

rolników poprzez niezastosowanie tego przepisu. Został on bowiem oparty na

niczym nieuzasadnionym założeniu, że Sąd Apelacyjny przyjął, iż „zawarcie umowy

agencyjnej przez wnioskodawcę oznaczało, że jest on pracownikiem”, które

pozostawało w oczywistej sprzeczności z ustaleniami sądu drugiej instancji, skoro

podkreślił on nawet, iż „ani rolniczy organ rentowy, ani Sąd Okręgowy nie twierdzili,

że odwołujący w okresie świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej był

pracownikiem”. Stwierdzenie to stanowiło z kolei jeden z argumentów do uznania

przez ten sąd, iż powoływany przez ubezpieczonego w apelacji pogląd Sądu

Najwyższego zawarty w wyroku z dnia 17 lipca 2008 r. II UK 348/07 „nie jest

adekwatny w rozpoznawanej sprawie, gdyż nie odnosi się do przepisów art. 7 ust. 1

pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników,

które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie”. Uzupełniając to

stwierdzenie, Sąd Najwyższy uznał za stosowne podkreślić, że wspomniany wyrok

z dnia 17 lipca 2008 r., II UK 348/07 rzeczywiście zapadł w sprawie, w której

podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło dokonane przez sądy meriti

ustalenie, iż wykonywanie umowy zlecenia przez ubezpieczoną podlegającą

ubezpieczeniu społecznym rolników i prowadzącą równocześnie pozarolniczą

działalność gospodarczą skutkowało niespełnieniem przez nią warunku

określonego w art. 5a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników, tj. warunku niepozostawania w stosunku pracy i w stosunku

służbowym. Abstrahując od tego, że powołany przepis obowiązuje dopiero od dnia

24 sierpnia 2005 r., a więc nie może znaleźć zastosowania w stanie faktycznym

niniejszej sprawy, należało zatem podkreślić, iż właśnie przyjęcie, że ubezpieczona

12

wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia jest pracownikiem i pozostaje w

stosunku w stosunku służbowym, Sąd Najwyższy uznał wówczas za wadliwe i nie

znajdujące uzasadnienia. Dlatego też równoczesne stwierdzenie przez ten Sąd, iż

„wykonywanie przez wnioskodawczynię czynności na podstawi e umowy zlecenia

nie stanowi podstawy do wyłączenia jej z ubezpieczenia społecznego rolników na

podstawie art. 5a ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników”, na

które obecnie powołuje się skarżący, należało odnosić wyłącznie do kontekstu, w

którym zostało wypowiedziane. Tak rozumiany pogląd prawny zaprezentowany w

wyroku z dnia 17 lipca 2008 r., II UK 348/07 w żadnym razie nie wskazywał więc na

występowanie w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozbieżności w odniesieniu do

skutków prawnych wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych przez

rolników kontynuujących podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników mimo

prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Kierując się przedstawionymi wyżej motywami, Sąd Najwyższy doszedł do

przekonania, że wniesiona przez ubezpieczonego skarga kasacyjna nie zasłużyła

na uwzględnienie. Dlatego, opierając się na treści art. 39814

§ 1 k.p.c., orzekł, jak w

sentencji swego wyroku.