II UK 322/10

Sygn. akt II UK 322/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z wniosku K. Ś.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, zasiłek chorobowy,

odsetki od zasiłku chorobowego i odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w […]

z dnia 18 czerwca 2010 r.,

oddala skargę i nie obciąża wnioskodawczyni kosztami

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 4 lutego 2010 r., Sąd Rejonowy, w sprawie przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o jednorazowe odszkodowanie z tytułu

wypadku przy pracy, zasiłek chorobowy, odsetki od zasiłku chorobowego i

odszkodowanie, zmienił, na skutek odwołania wnioskodawczyni K. Ś., decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 września 2008 r. w ten sposób, że w

pkt I przyznał wnioskodawczyni prawo do jednorazowego odszkodowania po

zmarłym w wyniku wypadku przy pracy w dniu 18 grudnia 2007 r. J. Ś., w pkt II

zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że zmarły J. Ś. miał prawo do zasiłku

chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego za okres od 18 grudnia 2007 r. do 25

grudnia 2007 r., w pkt III w zakresie żądania zasądzenia odsetek od zasiłku

chorobowego i jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy sprawę

przekazał organowi rentowemu celem rozpoznania i wydania decyzji, w pkt IV w

zakresie roszczenia o odszkodowanie w kwocie 90.000 zł dochodzonego od

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał się niewłaściwym rzeczowo i sprawę

przekazał w tej części Sądowi Okręgowemu, w pkt V zasądził od organu

rentowego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów

procesu.

Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2010 r., Sąd Okręgowy - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych odrzucił apelację wnioskodawczyni w części dotyczącej

pkt I i II zaskarżonego wyroku, uznając ją za niedopuszczalną, i oddalił apelację w

pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wyroku Sąd drugiej instancji wskazał, że

zaskarżone przez wnioskodawczynię rozstrzygnięcie zawarte w punktach I i II

sentencji wyroku Sądu Rejonowego uwzględniło dochodzone żądanie procesowe

wnioskodawczyni tj. zasądzenia jednorazowego odszkodowania po zmarłym

wskutek wypadku przy pracy J. Ś. (pkt I wyroku) i ustalenia, że zmarły J. Ś. miał

prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 18 grudnia 2007 r. do dnia 25

grudnia 2007 r. (pkt II wyroku). Wobec powyższego, gdy wnioskodawczyni nie

miała interesu w zaskarżeniu wyroku w tej części tzw. gravamen, apelacja jako

niedopuszczalna podlegała odrzuceniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z

dnia 8 kwietnia 1997 r., I CKN 57/97, OSNC 1997 nr 11, poz. 166, oraz z dnia 5

3

września 1997 r., III CKN 152/97, z dnia 16 maja 2003 r., I CKN 382/01, z dnia 23

marca 2006 r., II CZ 22/06 - niepublikowane). Natomiast odnosząc się do zarzutów

apelacji kwestionujących zasadność rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w

części dotyczącej przekazania organowi rentowemu żądania zasądzenia odsetek

od zasiłku chorobowego i jednorazowego odszkodowania, Sąd powołał się na § 2

art. 47710

k.p.c., w myśl którego jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie,

dotychczas nie rozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje to żądanie do

protokołu i przekazuje je do rozpoznania organowi rentowemu. W postępowaniu w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest bowiem

merytoryczne rozpoznanie żądań, które wykraczają poza podstawę faktyczną

decyzji zaskarżonej odwołaniem (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia

1980 r., III URN 52/79, OSNCP 1980, nr 8, poz. 172 oraz z dnia 29 września 2000

r., II UKN 759/99, OSNAPiUS 2002, nr 10, poz. 246). W ocenie Sądu drugiej

instancji zasadnie również, Sąd pierwszej instancji (uznając się niewłaściwym

rzeczowo) przekazał według właściwości Sądowi Okręgowemu zgłoszone przez

wnioskodawczynię roszczenie o odszkodowanie w kwocie 90.000 zł dochodzone

od organu rentowego na podstawie art. 417 § 1 i § 2 k.c., ponieważ w świetle art.

476 § 1 i § 2 k.p.c. nie jest to sprawa z zakresu prawa pracy, ani też sprawa

ubezpieczeniowa.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła skargą kasacyjną pełnomocniczka

wnioskodawczyni w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego – przez

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 415, art. 417, art. 471, art. 443

k.c., art. 2, art. 7, art. 8. art. 66 pkt 1, art. 77 pkt 1, art. 81 Konstytucji RP „

prowadzące do nierozpoznania istoty sprawy jak i zgłoszonych roszczeń

odszkodowawczych, oraz pozbawienia wnioskodawczyni wynagrodzenia szkody

powstałej z winy ZUS”, ponadto - §1 pkt 1, § 2 pkt 6, § 4 pkt 1, § 10 pkt 2, § 11 pkt

1 i 3, § 12 rozporządzenia Ministra Pracy Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia

2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym

uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz

postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (Dz. U. Nr 234, poz.

1974), oraz art. 1 ust 1 i 2, art. 6 pkt 1,5 i 8, art. 8 pkt 1, art. 9, art. 13, art. 15, art.

16, art. 17 pkt 5, art. 22 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu

4

społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst;

Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.) w związku z art. 6 k.c. – „polegający na

niezastosowaniu w/w przepisów prawa nie dokonaniu właściwej subsumcji prawa

przez zaniechanie ustalenia bezprawności działań ZUS w sprawie zgłoszonych do

wypłaty świadczeń z tytułu śmiertelnego wypadku przy pracy męża powódki w

oparciu o nie zawierający braków formalnych protokół wypadkowy”, art. 1 pkt 4, 2 i

8, art. 2a pkt 1,2 i 3, art. 31 pkt 1 art. 66 pkt 1 i 4, art. 68, art. 80 i art. 81 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst;

Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – przez „nie zastosowanie w/w art. co w

konsekwencji doprowadziło do uchylenia się Sądu od oceny bezprawności

postępowania ZUS-u generującej prawo do odszkodowania za wyrządzoną

powódce szkodę majątkową i nie majątkową”, a także § 4, 6, 25, 26 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości i Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 lipca 1929 r. o

wykonywaniu oględzin sądowo - lekarskich zwłok ludzkich (Dz.U. Min. Spraw. nr

14), art. 209 § 4 k.p.k. - przez „nierozpoznanie błędów formalnych rozumowania i

błędów materialnych rozumowania biegłych orzeczników ZUS- u jako przesłanki

bezpodstawnego bezprawnego kwestionowania ustaleń protokołu wypadkowego i

bezpodstawną odmowę wypłaty należnych świadczeń powódce począwszy od 18

stycznia 2008 r.”. Ponadto pełnomocniczka wnioskodawczyni wskazała na

naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy - art. 373, art.

378 § 1, art. 379 pkt 4 i 5 , art. 382, art. 391 § 1, art. 17 § 4, art. 468 pkt 3, art. 476

§ 2 pkt 1, 2 § 3, art. 4778

§ 1,4 i 5, art. 47710

§ 1, art. 47711

§ 1, art. 477l4

, art. 47714

§ 2, art. 474 k.p.c., art. 32, art. 176, art. 45, art. 77 pkt 2 Konstytucji RP –

polegające w jej ocenie - na „niezapewnieniu powódce sprawiedliwości

proceduralnej prawa do rzetelnego procesu z zachowaniem zasady

kontradyktoryjności właściwości i bezstronności, bezpodstawne przyjęcie, iż

apelacja jest niedopuszczalna i bezzasadna oraz nie przeprowadzenie poprawnej

kontroli apelacyjnej”, ponadto art. 17 pkt 4, art. 43 § 1, art. 187 § 1 pkt 1 i 2, art.

191, art. 189, art. 193 § 1,2 i 3, art. 217 § 1, art. 224, art. 316, art. 328 § 2, art. 321

§ 1, art. 325 k.p.c. przez „mylne oznaczenie przedmiotu sprawy i przedmiotu sporu

przez Sąd co doprowadziło do - nie rozstrzygnięcie przez Sąd o żądaniach pozwu, -

naruszenia bezwzględnie obowiązujących uprawnień procesowych strony

5

powodowej przez pozbawienie strony prawa do kumulacji różnych roszczeń

przeciwko temu samemu pozwanemu, - nie uwzględnienie wniosku o przekazanie

sprawy do Sądu właściwego ze względu na wartość przedmiotu sporu i zawartość

materialną roszczenia”, ponadto wskazano na „uchylenie się Sądu od

merytorycznego rozstrzygnięcia istoty sporu zgodnie ze zgłoszonym powództwem

przez; nie ustosunkowania się do wszystkim merytorycznych zarzutów apelacji, -

brak wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku, - nie rozpoznanie poważnych uchybień

przepisów prawa przez organ rentowy”. Pełnomocniczka wnioskodawczyni

wskazała także na naruszenie „art. 6 i art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie

Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. z1993 r. Nr 61,

poz. 284 ze zm.)” - przez „nie zapewnienie powódce prawa do; - rzetelnego

procesu, - skutecznego środka odwoławczego”, oraz naruszenie art. 98 § 1, art.

103 § 1 w związku z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28

września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia

przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

(Dz. U. Nr 163, poz.1348 ze zm.), wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania ze

zniesieniem postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu jako Sądowi właściwemu w pierwszej instancji, wraz z

orzeczeniem o kosztach postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu rentowego wniósł o

odrzucenie skargi kasacyjnej, a w razie jej przyjęcia o oddalenie skargi kasacyjnej i

zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jako nieoparta na uzasadnionych podstawach podlega

oddaleniu. W części wstępnej uzasadnienia, nie bez przyczyny szeroko i w dużej

mierze dosłownie, przedstawiono podniesione w skardze zarzuty, co pozwala na

wyrażenie ogólnej opinii, że zarzuty te, tak dotyczące naruszenia przepisów

postępowania jak i prawa materialnego są ogólnikowe, mało czytelnie i często nie

6

odnoszą się ani do charakteru sprawy, ani do treści rozstrzygnięć zapadłych przed

Sądem.

Sąd Najwyższy w trybie skargowym nie może zastępować strony, domyślać

się lub wręcz wyręczać autora skargi w należytym i starannym jej sporządzeniu.

Pełnomocniczka wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie wielu przepisów

postępowania - art. 373, art. 378 § 1, art. 379 pkt 4 i 5 , art. 382, art. 391 § 1, art. 17

§ 4, art. 468 pkt 3, art. 476 § 2 pkt 1, 2 § 3, art. 4778

§ 1,4 i 5, art. 47710

§ 1, art.

47711

§ 1, art. 477l4

, art. 47714

§ 2, art. 474 k.p.c., ponadto art. 17 pkt 4, art. 43 § 1,

art. 187 § 1 pkt 1 i 2, art. 191, art. 189, art. 193 § 1,2 i 3, art. 217 § 1, art. 224, art.

316, art. 328 § 2, art. 321 § 1, art. 325 k.p.c., których naruszenie, w jej ocenie miało

wpływ na wynik sprawy, ale zarzutów tych nie uzasadniła w żaden konkretny

sposób, zaś wskazanie naruszonych przepisów postępowania, miało w dużej

mierze charakter chaotyczny, przypadkowy i nie związany z okolicznościami

sprawy. Przywołując szereg powyższych przepisów, pełnomocniczka

wnioskodawczyni czyni to w sposób niezrozumiały, nie wskazując ponadto na czym

polegało naruszenie każdego z nich. Ma to istotne znaczenie, ponieważ wśród

wskazanych przepisów powołano naruszenie art. 373 k.p.c. (mówiącego o

odrzuceniu apelacji), art. 378 § 1 k.p.c. (dotyczącego granic rozpoznania apelacji),

art. 379 pkt. 4 i 5 k.p.c. (nieważność postępowania z powodu sprzecznego z

prawem składu orzekającego i pozbawienia strony możności obrony swych praw),

art. 382 k.p.c. (wskazującego, że Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie

materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu

apelacyjnym), art. 391 § k.p.c. (odesłanie do przepisów regulujących postępowanie

przed sądem pierwszej instancji, jeżeli nie ma odrębnych przepisów regulujących

postępowanie apelacyjne) i art. 17 § 4 k.p.c. (określającego właściwość sądów

okręgowych). Skarga zarzuciła także naruszenie art. 43 § 1, art. 187 § 1 pkt. 1 i 2,

art. 191, art. 189, art. 193 § 1, 2, 3, art. 217 § 1, art. 224, art. 316, art. 328 § 2, art.

321 § 1 i art. 325 k.p.c. oraz m.in. art. 468 pkt 3 i art. 476 § 1 k.p.c. Przepisy te

dotyczą bardzo wielu kwestii (w tym także treści pozwu) i także w odniesieniu do

nich skarżąca nie wskazała w sposób czytelny i uzasadniony na czym polegało ich

naruszenie (zdaje się, że nie było to możliwe, biorąc pod uwagę zasadę, wedle

której podstawą zarzutów skargi mogą być przepisy stosowane przez Sąd, albo nie

7

zastosowane, mimo takiej potrzeby. Dla przykładu przepisy art. art. 468 i 476 k.p.c.

regulują odpowiednio zasady prowadzenia czynności wyjaśniających, co odnosić

się może jedynie do postępowania pierwszoinstancyjnego oraz definiują sprawy z

zakresu prawa pracy). Podobnie niestaranne i niejasne było powołanie się w

skardze kasacyjnej na naruszenie przepisów prawa materialnego w tym Konstytucji

RP – art. 2 (Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym,

urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej), art. 7 (Organy władzy

publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, art. 8 (Konstytucja jest

najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy Konstytucji stosuje się

bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej), art. 66 pkt 1 (Każdy ma

prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Sposób realizacji tego

prawa oraz obowiązki pracodawcy określa ustawa), art. 77 pkt 1 (Każdy ma prawo

do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem

działanie organu władzy publicznej), art. 81 (Praw określonych w art. 65 ust. 4 i 5,

art. 66, art. 69, art. 71 i art. 74 -76 można dochodzić w granicach określonych w

ustawie) Zdaniem pełnomocniczki wnioskodawczyni powyższe naruszenia

przepisów Konstytucji prowadziło do „nierozpoznania istoty sprawy jak i

zgłoszonych roszczeń odszkodowawczych, oraz pozbawienia wnioskodawczyni

wynagrodzenia szkody powstałej z winy ZUS”. Tak sformułowane zarzuty są

oczywiście nieuzasadnione, biorąc pod uwagę z jednej strony okoliczności sprawy,

a z drugiej treść wyroku Sądu Okręgowego, który w żaden sposób nie narusza

przywołanych przepisów Konstytucji. Ponadto w skardze kasacyjnej wskazano na

naruszenie - §1 pkt 1, § 2 pkt 6, § 4 pkt 1, § 10 pkt 2, § 11 pkt 1 i 3, § 12

rozporządzenia Ministra Pracy Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w

sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na

zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o

wypłatę jednorazowego odszkodowania (Dz. U. Nr 234, poz. 1974), oraz art. 1 ust 1

i 2, art. 6 pkt 1,5 i 8, art. 8 pkt 1, art. 9, art. 13, art. 15, art. 16, art. 17 pkt 5, art. 22

ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst; Dz.U. z 2009 r. Nr 167,

poz. 1322 ze zm.) w związku z art. 6 k.c., art. 1 pkt 4, 2 i 8, art. 2a pkt 1,2 i 3, art. 31

pkt 1 art. 66 pkt 1 i 4, art. 68, art. 80 i art. 81 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

8

o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst; Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz.

1585 ze zm.) a także § 4, 6, 25, 26 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i

Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 lipca 1929 r. o wykonywaniu oględzin

sądowo - lekarskich zwłok ludzkich (Dz.U. Min. Spraw. nr 14), art. 209 § 4 k.p.k. -

przez „nierozpoznanie błędów formalnych rozumowania i błędów materialnych

rozumowania biegłych orzeczników ZUS- u jako przesłanki bezpodstawnego

bezprawnego kwestionowania ustaleń protokołu wypadkowego i bezpodstawną

odmowę wypłaty należnych świadczeń powódce począwszy od 18 stycznia 2008

r.”. Przywołane przepisy prawa materialnego w przeważającej części nie dotyczyły

przedmiotu sporu i nie mogły być przez Sądy orzekające w sprawie naruszone,

ponieważ nie były stosowane i nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia.

Zastosowanie w niniejszej sprawie miały jedynie przepisy ustawy z dnia 30

października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych, jednakże trudno wobec takiego sposobu przedstawienia

zarzutów ustalić, na czym miałoby polegać naruszenie przepisów tej ustawy, skoro

tego nie wskazano, a przede wszystkim skoro Sąd uwzględnił powództwo i przyznał

wnioskodawczyni prawo do jednorazowego odszkodowania po zmarłym w wyniku

wypadku przy pracy w dniu 18 grudnia 2007 r. J. Ś.

W ocenie Sądu Najwyższego trafnie Sąd drugiej instancji uznał, że skoro

zaskarżone przez wnioskodawczynię rozstrzygnięcie zawarte w punktach I i II

sentencji wyroku Sądu Rejonowego uwzględniło dochodzone żądanie procesowe

wnioskodawczyni nie miała ona interesu w zaskarżeniu wyroku w tej części tzw.

gravamen, stąd apelacja jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu (por. trafnie

przywołane w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 kwietnia

1997 r., I CKN 57/97, OSNC 1997 nr 11, poz. 166, oraz z dnia 5 września 1997 r.,

III CKN 152/97, z dnia 16 maja 2003 r., I CKN 382/01, z dnia 23 marca 2006 r., II

CZ 22/06 - niepublikowane). Zdaniem Sądu Najwyższego niezrozumiałe są także

zarzuty kwestionujące zasadność rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w części

dotyczącej przekazania organowi rentowemu żądania zasądzenia odsetek od

zasiłku chorobowego i jednorazowego odszkodowania, bowiem w postępowaniu w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest merytoryczne

rozpoznanie żądań, które wykraczają poza podstawę faktyczną decyzji zaskarżonej

9

odwołaniem (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1980 r., III URN 52/79,

OSNCP 1980, nr 8, poz. 172 oraz z dnia 29 września 2000 r., II UKN 759/99,

OSNAPiUS 2002, nr 10, poz. 246). Zasadnie również i zgodnie z przepisami, Sąd

pierwszej instancji (uznając się niewłaściwym) przekazał według właściwości

rzeczowej Sądowi Okręgowemu zgłoszone przez wnioskodawczynię roszczenie o

odszkodowanie (tzw. uzupełniające z prawa cywilnego) w kwocie 90.000 zł

dochodzone od organu rentowego na podstawie art. 417 § 1 i § 2 k.c., ponieważ w

świetle art. 476 § 1 i § 2 k.p.c. nie jest to sprawa z zakresu prawa pracy, ani też

sprawa ubezpieczeniowa.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39814

k.p.c. oddalił

skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach orzeczono po myśli art. 102 k.p.c., mając na uwadze charakter sprawy.