II CSK 512/10

Sygn. akt II CSK 512/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa Jarosława B.

przeciwko Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W.

Oddział Regionalny w S.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 19 lutego 2010 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację

strony pozwanej (pkt I) w zakresie rozstrzygnięcia

o ustawowych odsetkach i zmienia wyrok Sądu

Rejonowego z dnia 23 października 2009 r., w jego pkt I

o tyle tylko, że zasądza ustawowe odsetki od zasądzonej

na rzecz powoda kwoty 72.514 zł (siedemdziesiąt dwa

tysiące pięćset czternaście) od następnego dnia po

2

upływie określonego w tym wyroku terminu jej zapłaty;

dalej idące powództwo oddala;

2) oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie;

3) zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę

1.800 (jeden tysiąc osiemset) tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

3

Uzasadnienie

Powód Jarosław B. pełnił zasadniczą służbę wojskową od dnia

1 października 1989 r., następnie od października 1991 r. do 30 września 1993 r.

zawodową służbę wojskową na podstawie kontraktu na pełnienie służby

terminowej, a od 1 październik 1993 r. do 31 stycznia 2009 r. na podstawie

kontraktu na pełnienie służby stałej. Decyzją z dnia 27 listopada 1995 r. otrzymał

przydział osobnej kwatery stałej w M. W 2008 r. powód dokonał wypowiedzenia

stosunku służbowego i rozkazem z dnia 26 września 2008 r. został zwolniony z

zawodowej służby i przeniesiony do rezerwy z dniem 31 stycznia 2009 r. W okresie

wypowiedzenia pełnił nadal służbę, a częściowo przebywał na zwolnieniu

lekarskim. W przedzielonej kwaterze stałej zamieszkiwał do 28 listopada 2008 r.,

kiedy to komisyjne zdał lokal w związku z ustaniem stosunku służbowego. Do

czasu upływu okresu wypowiedzenia zamieszkiwał u matki w tej samej

miejscowości. W dniu 16 stycznia 2009 r. powód złożył w Oddziale Regionalnym

Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (WAM) wniosek o odprawę mieszkaniową

w formie pieniężnej wskazując, że członkami jego rodziny są żona i pasierb.

Wniosek nie został uwzględniony.

W sprawie wszczętej przez powoda przeciwko WAM w W. Oddział

Regionalny w S. o złożenie oświadczenia woli zastępującego umowę

w przedmiocie przyznania odprawy Sąd Rejonowy, w oparciu o powyższy stan

faktyczny, uznał powództwo za uzasadnione i zobowiązał stronę pozwaną do

złożenia oświadczenia woli, że zobowiązuje się zapłacić powodowi kwotę 72.514 zł,

tytułem należnej mu odprawy mieszkaniowej z ustawowymi odsetkami od dnia

19 lutego 2009 r.

Sąd Rejonowy przyjął, że dla uwzględnienia powództwa nie jest konieczne

jednoczesne spełnienie przesłanek z art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. a i pkt 1 lit. b ustawy

z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (tekst jedn. Dz. U.

z 2010 r. Nr 206, poz. 1367 ze zm. dalej jako „uzsz”), wystarczające jest więc, że

powód spełnia przesłanki z art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy. W związku z tym,

odnosząc się do ponoszonej przez pozwanego wątpliwości odnośnie do tego, czy

w rozumieniu aktualnie obowiązujących przepisów ustawy, zajmowany przez

4

powoda lokal jest kwaterą wojskowa (o której jest mowa w art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. a

uzsz) uznał, że kwestia ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Podkreślił, że

powodowi do czasu zwolnienia ze służby przysługiwało prawo do zamieszkania

w przydzielonej w 1995 r. osobnej kwaterze stałej i decyzja ta nie została uchylona

ani nie wygasła. Natomiast fakt, że powód zwolnił ją przed ustaniem stosunku

służbowego i złożeniem podania o odprawę nie uzasadnia zastosowania do niego

art. 24 ust. 3 uzsz (w brzmieniu właściwym dla oceny tego zdarzenia). Na tej

podstawie nie można bowiem przyjąć, że powód odmówił zamieszkiwania w lokalu

mieszkalnym w miejscowości, w której zajmował stanowisko. Nadto warunkiem

uzyskania odprawy mieszkaniowej jest zwolnienie zajmowanej kwatery, stosownie

do art. 47 ust. 2 uzsz. Z przepisu tego nie wynika natomiast, że warunkiem

otrzymania odprawy jest zajmowanie kwatery do czasu zawarcia umowy

o odprawę, a jedynie to, że w razie zajmowania kwatery w chwili zawierania

umowy, istnieje konieczność jej zwolnienia.

Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego. W jego uzasadnieniu wskazał, że przepis art. 23 ust.

1 uzsz (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r.), przyznający prawo do

odprawy mieszkaniowej żołnierzowi służby stałej zwalnianemu z zawodowej służby

wojskowej nie ogranicza tego prawa do osób, które nabyły uprawienie do kwatery

(zdefiniowanej w art. art. 1 a uzsz) po tej dacie. Podzielił stanowisko Sądu

Rejonowego, że zdanie przez powoda lokalu przed ustaniem stosunku służbowego

nie uzasadnia przyjęcia na podstawie art. 24 ust. 3 uzsz, że na skutek odmowy

zamieszkiwania w lokalu utracił uprawienia związane z zakwaterowaniem. Uznał

też, że roszczenie powoda nie wygasło, z uwagi na brak decyzji o prawie

zamieszkiwania w lokalu, a wobec zaistnienia przesłanek z art. 23 ust. 1 pkt1 lit. b,

zasadne było przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że nie nastąpiło zaspokojenie potrzeb

mieszkaniowych powoda. Oddalił zarzut naruszenia art. 481 1 k.c. wskazując, że

strona pozwana powinna zapłacić powodowi odsetki począwszy od upływu terminu

30 dni do załatwienia wniosku o przyznanie odprawy, liczonego od daty złożenia

wniosku.

W skardze kasacyjnej opartej na obu ustawowych podstawach pozwany

zarzucił:

5

- naruszenie art. 23 ust. 1 pkt 1 b i ust. 2 uzsz w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy

z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych

Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz.

1203 ze zm.) przez przyjęcie, że powodowi przysługuje prawo do odprawy

mieszkaniowej, podczas gdy nie był on objęty zakresem podmiotowym art.

23 ust. 1 lit. b uzsz,

- naruszenie art. 23 ust. 2 uzsz przez jego niezastosowanie,

- naruszenie art. 47 ust. 2 uzsz przez przyjęcie, że powód jest osobą

uprawnioną zwalniającą kwaterę, podczas gdy zajmowany przez niego lokal

nie stanowił kwatery w rozumieniu ustawy,

- naruszenie art. 1a pkt 3 w zw. z art. 23 ust. 4 uzsz przez przyjęcie, że lokal

zajmowany przez powoda posiadał status kwatery, mimo, że nie znajduje się

on na wykazie kwater zatwierdzonym przez Prezesa WAM,

- naruszenie art. 24 ust. 1 pkt 1 i pkt 4 uzsz przez przyjęcie, że wobec powoda

nie zostało przez pozwanego zrealizowane całkowicie prawo do kwatery

w formie rzeczowej przez jej przydział przed 1 lipca 2004 r.,

- naruszenie art. 481 §1 k.c. przez zasądzenie odsetek za okres przed

zawarciem umowy, podczas gdy obowiązek ich zapłaty powstaje dopiero

przez zawarcie umowy przewidzianej w art. 47 ust. 2 uzsz,

- naruszenie art. 382 przez nieprawidłową interpretację prawa materialnego

polegającą na błędnym przyjęciu zakresu obowiązywania art. 23 ust. 1 pkt 1

lit. a uzsz.

We wnioskach skargi pozwany domagał się zmiany zaskarżonego wyroku

i oddalenia powództwa w całości, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu oraz zasądzenia kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawa skargi kasacyjnej oparta na zarzucie naruszenia art. 382 k.p.c.

może być uznana za prawidłowo powołaną, gdy sąd drugiej instancji pominął

materiał zebrany w postępowaniu w pierwszej instancji, albo po uzupełnieniu

postępowania dowodowego we własnym zakresie nie wziął pod uwagę jego

wyników. Przepis ten w żadnym razie nie stanowi natomiast podstawy do

6

zgłoszenia w skardze kasacyjnej zarzutu błędnej interpretacji przepisów prawa

materialnego, który w tej postaci nie może być uznany za skutecznie zgłoszony.

Ustawowy katalog wyłączeń prawa do odprawy mieszkaniowej nie może być

rozszerzany w drodze wykładni jej przepisów na przypadki, które nie zostały nim

objęte. Przypadek powoda nie mieści się w tym katalogu (art. 87 uzsz uchylony

z dniem 1 lipca 2010, art. 23 ust. 9 uzsz wprowadzony z dniem 1 lipca 2010 r.).

W związku z argumentacją uzasadniającą podstawy wniesionej skargi

wskazać trzeba na konieczne rozróżnienie między prawem do odprawy

mieszkaniowej, (wprowadzone od dnia 1 lipca 2004 r. ustawą z dnia 16 kwietnia

2004 r., Dz.U. Nr 116, poz. 1203), a prawem do ekwiwalentu pieniężnego,

mającym charakter zamienny w stosunku do prawa do kwatery. Celem odprawy

mieszkaniowej, odmiennie niż uprzednio ekwiwalentu pieniężnego, nie jest

zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych żołnierzy zawodowych podczas służby, lecz

ich zaspokojenie przez żołnierzy, którzy w związku z zakończeniem służby

opuszczają kwaterę tj. lokal mieszkalny pozostający do dyspozycji WAM (art. 1 a).

Prawo do odprawy mieszkaniowej wiąże się ze zwolnieniem kwatery i ma

umożliwiać z jednej strony jej wykorzystanie dla potrzeb innej uprawnionej osoby

z drugiej zaś stworzenie warunków życia w innym miejscu opuszczającemu ją

żołnierzowi zawodowemu, zwalnianemu ze służby wojskowej. Prawo to nie

przysługuje, gdy dotychczas zajmowany lokal nie jest kwaterą. W takiej sytuacji

zwalniany ze służby żołnierz, który nabył prawo do emerytury, ma prawo do

dalszego zajmowania tego lokalu na warunkach najmu (art. 23 ust. 2 uzsz).

Prawo do odprawy mieszkaniowej jest świadczeniem wynikającym z prawa

do kwatery. Prawo do kwatery ani prawo do świadczeń wynikających z tego prawa

nie powstaje w razie przyznania emerytury wojskowej w trybie wyjątkowym (art. 27

uzsz).

Skarżący nie kwestionuje tego, że wcześniejsze decyzje o przydzielaniu

osobnej kwatery wojskowej, po zmianie ustawy nie utraciły mocy prawnej, ani nie

odpadła oparta na nich podstawa do zajmowania przez żołnierza dotychczasowej

kwatery, co wynika z art. 23 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 16 kwietnia 2004 r.

W ocenie pozwanego jednak decyzja o przydziale nie staje się decyzją o prawie

zamieszkania w lokalu mieszkalnym, a jedynie taka decyzja – jego zdaniem – daje

7

prawo do odprawy mieszkaniowej. Nie jest więc kwaterą, której opuszczenie

pozwala uzyskać odprawę mieszkaniową dotychczasowa osobna kwatera stała,

której przydział uzyskał powód, nie objęta decyzją o prawie zamieszkania i nie ujęta

w wykazie kwater.

Prezentowana przez skarżącego, wykładnia przepisów ustawy

w przedstawionym zakresie jest nietrafna.

Wymóg ujęcia lokalu mieszkalnego w wykazie kwater, jako element definicji

kwatery wprowadzony został do ustawy od 1 lipca 2010 r., a więc nie obowiązywał

w dacie zwolnienia powoda ze służby wojskowej. Wbrew stanowisku skarżącego,

prawo powoda do odprawy mieszkaniowej nie zostało dotychczas zrealizowane,

natomiast w następstwie przydzielenia stałej kwatery zrealizowane zostało,

zamienne w stosunku do niego (przed zmianą ustawy), prawo do ekwiwalentu

pieniężnego. Na podstawie przepisów ustawy obowiązujących do 30 czerwca

2004 r. żołnierzowi zawodowemu przysługiwało prawo do zakwaterowania

(na które przeznaczone były osobne kwatery stałe, zwane też „kwaterami”) albo

prawo do ekwiwalentu pieniężnego za rezygnację z kwatery. Prawo do kwatery

przysługiwało również żołnierzowi przeniesionemu w stan nieczynny. Po zmianie

uzsz, na podstawie jej art. 23 zwalniany ze służby żołnierz służby stałej uzyskał

prawo do dalszego zamieszkania w lokalu mieszkalnym nie będącym kwaterą

(ust. 2), zaś żołnierz zwalniany ze służby stałej zawodowej o ile nabył prawo do

emerytury uzyskał prawo do odprawy mieszkaniowej, zarówno gdy zamieszkiwał

w kwaterze jak i gdy do dnia zwolnienia nie otrzymał decyzji o prawie

zamieszkiwania w lokalu wojskowym. Żołnierzowi zamieszkałemu w kwaterze WAM

mógł zaproponować w zamian za rezygnację z odprawy mieszkaniowej, za jej

zgodą, lokal zamienny, wydając decyzje o prawie zamieszkania w tym lokalu.

Sformułowane przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa materialnego,

oparte zostały - w różnym ujęciu - na tej samej tezie, iż prawo do odprawy

mieszkaniowej nie przysługuje tym żołnierzom, którzy nie otrzymali tytułu prawnego

do lokalu mieszkalnego, jakim może być obecnie jedynie decyzja o prawie

zamieszkania w lokalu.

Prawdziwości tej tezy zaprzecza już sama treść art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b.

W odniesieniu zaś do żołnierzy zwalnianych ze służby w związku z uzyskaniem

8

prawa do emerytury wojskowej, którym decyzją wydaną przed 30 czerwca 2004 r.,

stanowiącą nadal obowiązujący tytuł prawny do zajmowanego lokalu, przydzielono

osobną kwaterę wojskową na czas nieoznaczony, organy WAM nie mają

obowiązku wydania decyzji o prawie zamieszkania. Przysługujące powodowi prawo

do odprawy mieszkaniowej wynika z prawa do kwatery, uzyskanego na podstawie

decyzji o jej przydziale, która nie utraciła mocy po wprowadzeniu instytucji odprawy

mieszkaniowej ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r.

Z tych przyczyn nieuzasadnione okazały się objęte podstawą naruszenia

prawa materialnego zarzuty naruszenia przepisów ustawy o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej oraz zmieniającej ją ustawy z dnia 16 kwietnia

2004 r. Oparta na nich skarga kasacyjna w odnośnym zakresie podlegała oddaleniu

na podstawie art. 39814

k.p.c.

Skarga jest natomiast uzasadniona w zakresie zarzutu naruszenia art. 481 §

1 k.c. Trafnie w tym względzie podniósł skarżący, że obowiązek zapłaty

ustawowych odsetek za opróżnienie w zapłacie świadczenia z tytułu odprawy

mieszkaniowej nie może powstać przed upływem określonego w wyroku terminu jej

zapłaty. Kierując się tym Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację strony pozwanej w części

dotyczącej rozstrzygnięcia o ustawowych odsetkach i zmienił wyrok Sądu

Rejonowego w sposób opisany w sentencji.