III CSK 192/10

Sygn. akt III CSK 192/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa M. Ł.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 25 lutego 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 25 lutego 2010 r. na skutek apelacji

powódki M. Ł. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 25 lutego 2010 r. w

części oddalającej powództwo przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie M. w

ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 406370,00 zł z

odsetkami, a ponadto orzekł o kosztach postępowania. Rozstrzygnięcie to zostało

wydane przy następujących ustaleniach faktycznych i wyprowadzonych z nich

wnioskach.

Decyzją z dnia 4 grudnia 1980 r. Naczelnik Dzielnicy K. orzekł o przejęciu na

rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr 249/1,

objętej księgą wieczystą nr […], zabudowanej budynkiem mieszkalnym w K. przy ul.

M. 5. Decyzja ta stanowiła podstawę ujawnienia w księdze wieczystej własności na

rzecz Skarbu Państwa.

Decyzją z dnia 14 grudnia 1989 r. Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki

Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. przeznaczył do sprzedaży na rzecz powódki

lokal mieszkalny nr 6 w budynku przy ul. M. 5 w K. za kwotę 2.060.214,00 zł, co

stanowiło 80% ustalonej ceny nieruchomości lokalowej, pod warunkiem przedpłaty

całej ceny sprzedaży na rachunek Urzędu Dzielnicowego K. Wydziału Gospodarki

Komunalnej. Powódka uiściła tę kwotę oraz wielokrotność opłaty rocznej z tytułu

użytkowania wieczystego udziału w nieruchomości. W dniu 18 września 1990 r.

Gmina K. sprzedała powódce lokal mieszkalny nr 6 w K. przy ul. M. 5 wraz z

udziałem we współwłasności kamienicy i użytkowaniu wieczystym gruntu.

Powyższe ujawniono w księdze wieczystej KW nr […].

Decyzją z dnia 21 września 1993 r. Samorządowe Kolegium w K. uznało za

nieważną decyzję z dnia 4 grudnia 1980 r. o przejęciu na własność Skarbu

Państwa nieruchomości zabudowanej budynkiem przy ul. M. 5.

Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 18 listopada 1997 r.

uzgodniono stan prawny ujawniony w księdze wieczystej Kw nr […] poprzez wpis w

3

macierzystej księdze wieczystej Kw. nr […] K. I. w miejsce Skarbu Państwa oraz

wykreślenie wszystkich wpisów w księgach wieczystych dotyczących

wyodrębnionych lokali i zamknięcie tych ksiąg, w tym księgi Kw. nr […]. Wyrok ten

utrzymany został w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 11 maja 2004 r.

W dniu 25 listopada 2009 r. powódka wniosła o stwierdzenie nieważności

decyzji z dnia 14 grudnia 1989 r. o sprzedaży lokalu mieszkalnego, na skutek

czego w dniu 9 lutego 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K.

stwierdziło jej nieważność. Szkoda powódki wynikła z wydania decyzji z dnia

14 grudnia 1989 r., odpowiada równowartości 80% aktualnej wartości rynkowej

lokalu określonego w tej decyzji, którego powódka de facto nigdy nie nabyła.

Skarga kasacyjna Skarbu Państwa - Wojewody M. od wyroku Sądu

Apelacyjnego - oparta na podstawie pierwszej z art. 3983

k.p.c. - zawiera zarzut

naruszenia art. 442 § 1, 361 § 2, 363, 481 k.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku

oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Błędny jest pogląd, który legł u podłoża zarzutu przedawnienia roszczenia

powódki, że jeżeli wydanie decyzji stwierdzającej nieważność bądź niezgodność

z prawem innej decyzji nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy z dnia

17.06.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych ustaw (Dz. U. Nr

162, poz. 1692), to zgodnie z art. 5 tej ustawy, do zdarzeń i stanów prawnych

powstałych po tym dniu tj. od 1 września 2004 r. nie ma już zastosowania art.

160 k.p.a.

Zasadnicze problemy prawne dotyczące czasowego zasięgu zastosowania

w świetle art. 5 ustawy nowelizującej przepisów art. 160 k.p.a. zostały wyjaśnione

przez Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 31 marca

2011 r., sygn. akt III CZP 112/10 (Biul. SN 2011/3/12). Sąd Najwyższy zajął

stanowisko, zgodnie z którym do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej

ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której

nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu,

ma zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a. Wskazał, że w świetle art. 5 ustawy

nowelizującej znajduje zastosowanie art. 160 § 1, 2 i 3 k.p.a., a jego stosowanie bez

4

dotyczącego przedawnienia art. 160 § 6 k.p.a. byłoby nie do pogodzenia

z założeniami przyświecającymi ustanowieniu przewidzianej w tych przepisach

odpowiedzialności odszkodowawczej. Wobec możliwości domagania się na

podstawie art. 160 k.p.a., w związku z jego mocą wsteczną, odszkodowania także za

szkody wyrządzone decyzjami wydanymi przed kilkudziesięciu laty – jeżeli tylko ich

nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa stwierdzono po dniu 31 sierpnia

1980 r. (por. art. 156 § 2 k.p.a.) – przyjęcie, że przedawnienie roszczenia

o odszkodowanie rozpoczyna bieg od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja

stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 albo

decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2, że zaskarżona decyzja została

wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1, było jedynym odpowiednim

rozwiązaniem. Zastosowanie innego rozwiązania, spośród spotykanych sposobów

określenia początku biegu przedawnienia roszczenia, czyniłyby tę odpowiedzialność

iluzoryczną lub w najlepszym razie sprzyjało wikłaniu się stron w spory na tle

przedawnienia dochodzonego roszczenia. Nie można odpowiedzialnie zakładać

przekreślenia tego rozwiązania, w imię dostosowania prawa do wyższych

standardów konstytucyjnych, przez ustawę nowelizującą, w odniesieniu do roszczeń

o naprawienie szkód wyrządzonych wadliwymi decyzjami wydanymi przed wejściem

w życie ustawy nowelizującej, zwłaszcza przy uwzględnieniu rysujących się

problemów na tle przedawnienia roszczenia, którego podstawę stanowi art. 4171

§ 2

k.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 47/09

i dotyczące tych problemów wypowiedzi piśmiennictwa).

Rację natomiast ma skarżący, że nie jest prawidłowy pogląd przyjęty przez

Sąd Apelacyjny, iż wysokość szkody poniesionej przez powódkę na skutek decyzji

z dnia 14 grudnia 1989 r. o sprzedaży lokalu, której nieważność stwierdzono

w 2010 r., odpowiada aktualnej wartości tego lokalu (80%). Sąd Apelacyjny

pominął, że w wyniku tej decyzji powódka nie utraciła własności lokalu, a co za tym

idzie, stan majątkowy powódki nie uległ uszczupleniu o jego wartość. Inaczej

mówiąc, powódka nie doznała szkody w postaci utraty własności lokalu.

Poniesiona przez powódkę szkoda od początku ma postać pieniężną i ogranicza

się do aktualnej wartości tego co świadczyła ona w wyniku decyzji z dnia

14 grudnia 1989 r. na poczet umowy sprzedaży. Zatem odszkodowanie należne

5

powódce powinno zostać ustalone poprzez urealnienie wartości jej świadczenia

pieniężnego.

Skoro Sąd Apelacyjny wyszedł z odmiennych założeń zaskarżony wyrok

nie mógł się ostać. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

jz