III SK 42/10

Sygn. akt III SK 42/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa ENEA Operator Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

z udziałem Parku Wiatrowego Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o ustalenie

treści umowy o przyłączenie do sieci,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 12 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 lutego 2010 r.,

1. oddala skargę,

2. zasądza od Enea Operatora Spółki z o.o. na rzecz Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki oraz na rzecz Parku Wiatrowego

Spółki z o.o. po 270 zł (dwieście siedemdziesiąt) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki decyzją z dnia 8 października 2008 r.,

po rozpatrzeniu wniosku N. Spółki z o.o. (obecnie Park Wiatrowy Spółka z o.o.;

dalej: „zainteresowany”) o rozstrzygnięcie w trybie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10

kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.;

dalej: „Prawo energetyczne” lub „PE”) sporu z ENEA Operator Spółki z o.o. (dalej:

„powód” lub „przedsiębiorstwo energetyczne) dotyczącego ustalenia treści umowy o

przyłączenie do sieci elektroenergetycznej Farmy Wiatrowej orzekł:

- zawarcie umowy o przyłączenie Farmy Wiatrowej do sieci

elektroenergetycznej ENEA Operator Spółki z o.o., stanowiącej załącznik do

decyzji;

- odmówił nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Od powyższej decyzji Prezesa URE odwołanie wniosła ENEA Operator

Spółka z o.o.

Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2009 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony

Konkurencji i Konsumentów oddalił odwołanie. Podstawę wyroku Sądu

Okręgowego stanowiły następujące ustalenia.

N. Spółka z o.o. (obecnie Park Wiatrowy Spółka z o.o.) w dniu 3 marca 2006

r. wystąpiła do ENEA S.A. (obecnie Enea Operator Spółka z o.o.) o określenie

warunków przyłączenia Farmy Wiatrowej do sieci elektroenergetycznej oraz

określenie warunków przyłączenia; zawarcie umowy o przyłączenie do sieci;

realizację przyłączenia. Pismem z 5 lipca 2007 r. złożyła do Prezesa URE wniosek

o wydanie decyzji w przedmiocie przyłączenia Farmy Wiatrowej do sieci

elektroenergetycznej ENEA S.A. i ustalenie treści umowy przyłączeniowej. W dniu

30 lipca 2007 r. Prezes URE wszczął postępowanie administracyjne w sprawie

przedstawionego sporu. Przedsiębiorstwo energetyczne pismem z 21 sierpnia

2007 r. zawiadomiło Prezesa URE, że uzgodniło z zainteresowanym projekt

warunków przyłączenia Farmy Wiatrowej do sieci elektroenergetycznej, wskazując,

że dokonuje tego jako realizację złożonego przez zainteresowanego wniosku.

Przedsiębiorstwo energetyczne przekazało N. Spółce z o.o. warunki przyłączenia

3

oraz projekt umowy o przyłączenie do sieci. ENEA przygotowała i przedstawiła

zakres prac inwestycyjnych koniecznych do przyłączenia farmy wiatrowej T do jej

sieci elektroenergetycznej, określiła i wyliczyła wielkość nakładów finansowych na

realizację tego przyłączenia przypadającą na N. Spółkę z o.o. w kwocie 50%

rzeczywistych kosztów na realizację prac projektowych i prac budowlanych

określonych w § 7 ust. 2 projektu umowy z zastrzeżeniem, że kwota ta może ulec

zmianie, jeżeli w trakcie realizacji inwestycji w zakresie określonym w § 7 ust. 2

projektu umowy nastąpi zawarcie umów o przyłączenie do sieci z innymi

odbiorcami energii. W przygotowanym projekcie umowy ENEA Operator Spółka z

o.o. przyjęła, że opłata przyłączeniowa powinna być ustalona na podstawie

wszystkich kosztów poniesionych przez przedsiębiorstwo energetyczne w celu

przyłączenia Farmy Wiatrowej do swojej sieci, w tym kosztów rozbudowy i

modernizacji sieci w zakresie niezbędnym do odbierania całej energii wytworzonej

w farmie wiatrowej. N. Spółka z o.o. nie zgodziła się z tym postanowieniem projektu

umowy stojąc na stanowisku, że koszty rozbudowy i modernizacji sieci nie powinny

być zaliczone do kosztów, na podstawie których ustalona będzie opłata

przyłączeniowa, chyba, że rozbudowa i modernizacja sieci będzie służyć tylko

Farmie Wiatrowej. Prezes URE w zaskarżonej decyzji ustalił treść umowy

przyłączeniowej pomiędzy przedsiębiorstwem energetycznym i N. Spółką z o.o.

(obecnie Park Wiatrowy Spółka z o.o.) przyjmując, że nakłady na rozbudowę i

modernizację sieci elektroenergetycznych ENEA Operator Spółka z o.o. konieczne

do realizacji przyłączenia Farmy Wiatrowej nie wchodzą do kosztów stanowiących

podstawę kalkulacji opłaty przyłączeniowej, ponieważ nie są to nakłady na budowę

przyłącza w rozumieniu art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego, natomiast

obciążają one w całości przedsiębiorstwo energetyczne.

Według Sądu Okręgowego niesporna w sprawie jest okoliczność, że w celu

realizacji wniosku o przyłączenie Farmy Wiatrowej do sieci elektroenergetycznej

ENEA Operator Spółka z o.o. konieczna stała się rozbudowa i modernizacja sieci

elektroenergetycznej tego przedsiębiorstwa.

Przepis art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego nakłada na przedsiębiorstwa

zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją energii elektrycznej publicznoprawny

4

obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie do sieci, z realizacją którego powiązane

są inne obowiązki nałożone na te przedsiębiorstwa:

- spełniania technicznych warunków dostarczania energii elektrycznej

określonych w odrębnych przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 1 - 4, 7 i 8

oraz w odrębnych przepisach i koncesji (art. 7 ust. 4 Prawa energetycznego);

- zapewnienia realizacji i finansowania budowy i rozbudowy sieci w tym na

potrzeby przyłączeń podmiotów ubiegających się o przyłączenie na warunkach

określonych w przepisach art. 9 i art. 46 Prawa energetycznego oraz w

założeniach, o których mowa w art. 19 Prawa energetycznego (art. 7 ust. 5 Prawa

energetycznego).

Sąd Okręgowy uznał, że przedsiębiorstwo energetyczne ma

publicznoprawny obowiązek realizacji zaopatrzenia w energię elektryczną nie tylko

istniejącego, ale i przyszłego zapotrzebowania. Powinno zatem podejmować i

realizować inwestycje związane z budową i rozbudową sieci. Enea Operator wydała

na wniosek N. warunki przyłączenia, opracowała i przygotowała warunki umowy o

przyłączenie do swojej sieci elektroenergetycznej Farmy Wiatrowej wraz z

rozbudową i modernizacją swojej sieci, to wobec tego – w ocenie Sądu

Okręgowego – również względy techniczne i ekonomiczne, o których mowa w art. 7

ust. 1 Prawa energetycznego nie sprzeciwiały się rozbudowie jej sieci. Wydane

przez przedsiębiorstwo energetyczne warunki przyłączenia spełniały kilka funkcji:

stanowiły potwierdzenie przez przedsiębiorcę energetycznego istnienia

technicznych i ekonomicznych warunków do przyłączenia farmy wiatrowej;

stanowiły zaproszenie do złożenia przedsiębiorstwu energetycznemu oświadczenia

woli przez podmiot ubiegający się o przyłączenie, skutkujące powstaniem po

stronie przedsiębiorstwa energetycznego obowiązku zawarcia umowy o

przyłączenie do sieci o treści zgodnej z tymi warunkami technicznymi oraz na

warunkach przewidzianych w projekcie umowy przyłączeniowej, dołączonej do

warunków przyłączenia; stanowiły realizację publiczno-prawnego obowiązku

przedsiębiorstwa energetycznego prowadzenia działalności koncesjonowanej

zgodnie z przepisami, które nakładają obowiązek przyłączania podmiotów do sieci,

zawieranie umów o przyłączeniu do sieci określonych przez siebie, ale

podlegających negocjacjom z drugą stroną.

5

Zdaniem Sądu Okręgowego podmiot ubiegający się o przyłączenie może

również w przypadku, gdy projekt umowy o przyłączenie narusza prawo, bez

negocjacji z przedsiębiorstwem energetycznym wystąpić do Prezesa URE o

ustalenie decyzją treści umowy. W związku z tym Sąd Okręgowy uznał, że Prezes

URE zasadnie na podstawie art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego rozstrzygnął

sprawę przez orzeczenie zawarcia umowy o przyłączenie do sieci i określenie treści

tej umowy.

Rozważając sporną kwestię ustalenia kosztów opłaty za przyłączenie, Sąd

Okręgowy wskazał, że stosownie do art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego za

przyłączenie do sieci źródeł współpracujących z siecią oraz sieci przedsiębiorstw

energetycznych zajmujących się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych lub

energii pobiera się opłatę ustaloną na podstawie rzeczywistych nakładów

poniesionych na realizację przyłączenia w stosunku do odnawialnych źródeł energii

o mocy wyższej niż 5 MW. Pojęcie „rzeczywistych nakładów poniesionych na

realizację przyłączenia” stosownie do przedmiotu umowy o przyłączenie do sieci

elektroenergetycznej dotyczy włączenia podmiotu do takiej sieci. Zgodnie zaś z § 2

pkt 8 rozporządzenia systemowego „miejscem przyłączenia jest punkt w sieci, w

którym przyłącze łączy się z siecią”. Z kolei § 2 pkt 15 tego rozporządzenia określa,

że „przyłącze jest to odcinek lub element sieci służący do połączenia urządzeń,

instalacji lub sieci podmiotu, o wymaganej przez niego mocy przyłączeniowej, z

pozostałą częścią sieci przedsiębiorstwa energetycznego świadczącego na rzecz

podmiotu przyłączanego usługę przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej”.

Podmiot ubiegający się o zawarcie umowy o przyłączenie do sieci otrzymuje

warunki przyłączenia, w których jest określone miejsce przyłączenia (§ 8 ust. 1

rozporządzenia systemowego).

Przepis art. 7 ust. 6 Prawa energetycznego nakłada na przedsiębiorstwo

energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii i zobowiązane do

zawarcia umowy o przyłączenie do sieci, obowiązek budowy i rozbudowy odcinków

sieci służących do przyłączenia instalacji należących do podmiotów ubiegających

się o przyłączenie do sieci.

W ocenie Sądu Okręgowego, użyte w art. 7 Prawa energetycznego

określenie „przyłączenie” oznacza punkt w sieci, w którym przyłącze łączy się z

6

siecią a określenie tego miejsca (przyłącza jako miejsca połączenia przyłącza z

siecią) jest istotną okolicznością ustaloną i oznaczoną w warunkach przyłączenia,

ponadto jest to pojęcie odrębne od pojęcia budowy lub rozbudowy sieci

elektroenergetycznej (art. 7 ust. 2 i art. 7 ust. 8 pkt 2 Prawa energetycznego). W

„rzeczywistych nakładach ponoszonych na realizację przyłączenia”, o których

mowa w art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego uwzględnia się jedynie nakłady

ponoszone na budowę przyłącza, a nie na rozbudowę sieci elektroenergetycznej

niezbędnej do przyłączenia.

Sąd Okręgowy wskazał, że Prezes URE zatwierdził przedłożony przez Enea

Operator Spółkę z o.o. we wrześniu 2007 r. plan rozwoju w zakresie zaspokojenia

obecnego i przyszłego zapotrzebowania na energię elektryczną na lata 2008-2011,

w którym to planie założono, że połowa nakładów na inwestycje w sieci związanych

z przyłączeniem farm wiatrowych (w tym Farmy Wiatrowej) będzie finansowana

przez podmioty ubiegające się o przyłączenie przez opłatę za przyłączenie.

Jednakże – zdaniem Sądu Okręgowego – okoliczność ta nie ma wpływu na

rozstrzygnięcie w sprawie, ponieważ Prezes URE nie ingeruje w strukturę

finansowania w trakcie realizacji tego planu. Uzgodniona w tym planie jest jedynie

wielkość nakładów inwestycyjnych ogółem, która w trakcie realizacji ulega

zrównaniu.

Wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

zaskarżyła apelacją strona powodowa – przedsiębiorstwo energetyczne.

Wyrokiem z dnia 19 lutego 2010 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385

k.p.c. oddalił apelację.

Sąd drugiej instancji podzielił podstawy wyroku Sądu pierwszej instancji,

stwierdził, że – stosownie do art. 47912

§ 1 k.p.c. – podlegały rozpoznaniu jedynie

te zarzuty (twierdzenia i dowody na ich poparcie) odnoszące się do decyzji Prezesa

Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 8 października 2008 r., które zostały zawarte w

odwołaniu od tej decyzji. Natomiast wszelkie nowe twierdzenia i dowody (zwłaszcza

w odniesieniu do stanu faktycznego, który wcześniej nie był kwestionowany)

zawarte w pismach procesowych powoda z dnia 4 czerwca 2009 r. mogłyby być

brane pod uwagę jedynie w przypadku, gdyby strona powodowa wykazała, że

powołanie ich w odwołaniu nie było możliwe, bądź potrzeba ich powołania wynikła

7

później. Sąd drugiej instancji uznał, że w rozpatrywanej sprawie przesłanki te nie

zostały przez powoda spełnione, bowiem wszystkie okoliczności powoływane w

powyższych pismach były znane w toku postępowania administracyjnego przed

Prezesem URE, a najpóźniej w chwili zapoznania się przez powoda z

uzasadnieniem wydanej przez Prezesa decyzji. Jeśli zaś traktować znaczną część

twierdzeń zawartych w obu pismach procesowych powoda z dnia 4 czerwca 2009 r.

jak wykładnię prawa, to argumenty podniesione przez powoda były chybione.

Istotą sporu była kwestia, czy za przyłączenie FW do sieci powód może

obciążyć zainteresowanego opłatą za rozbudowę jego sieci, która jest konieczna do

przyłączenia FW, czy też tylko opłatą za przyłącze.

Zasadnie zakresem tego obowiązku objęto każdy podmiot, który ubiega się o

przyłączenie do sieci, a nie tylko odbiorcę. Gdyby tak było jak wywodzi powód, to

ustawodawca wprost określiłby obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie do sieci

jedynie w stosunku do odbiorców. O tym, że przepis art. 7 ust. 1 statuuje obowiązek

dla przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się dystrybucją energii zawarcia

umowy o przyłączenie do sieci również wobec wytwórców tej energii, a nie tylko

odbiorców, świadczy to, że przepisy prawa energetycznego są systematycznie

nowelizowane m.in. z uwagi na obowiązek wdrożenia zaleceń wynikających z

Dyrektyw Wspólnot Europejskich, w tym m.in. powoływanej przez powoda

Dyrektywy 2001/77/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 września 2001

r. w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej

wytwarzanej ze źródeł odnawialnych (Dz. Urz. UE L. 01. 283. 33). Została ona

wdrożona do polskiego porządku prawnego przez ustawę z dnia 2 kwietnia 2004 r.

o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska

(Dz.U. Nr 91, poz. 875). Implementacja ta powinna zapewniać stworzenie

mechanizmów sprzyjających rozwojowi rynku wytwarzania energii elektrycznej ze

źródeł odnawialnych – na zasadach konkurencyjności – w celu zachęcenia

odbiorców do zwiększania zużycia tej właśnie energii w stosunku do energii

wytworzonej ze źródeł konwencjonalnych. Nie może jednak nastąpić zwiększenie

zużycia energii wytwarzanej ze źródeł odnawialnych, jeśli nie zapewni się

wytwórcom tej energii dostępu do sieci przesyłowych i dystrybucyjnych w celu

oferowania energii odbiorcom końcowym.

8

Sąd drugiej instancji nie podzielił argumentacji apelującego, że Sąd

pierwszej instancji nie ustalił, czy istnieją warunki techniczne i ekonomiczne

przyłączenia i czy zainteresowany spełnia warunki przyłączenia do sieci określone

przez powoda. Kwestia ta została bowiem ustalona przez fakt wydania

zainteresowanemu przez powoda warunków przyłączenia wraz z projektem umowy

o przyłączenie. Powód, wydając warunki przyłączenia zainteresowanemu, ustalił

tym samym, że istnieją zarówno techniczne jak i ekonomiczne warunki

przyłączenia, a więc przesłanki określone w art. 7 ust. 1 PE pozwalające na

zawarcie umowy o przyłączenie.

Sąd podkreślił, że powód wydał warunki przyłączenia zainteresowanemu na

podstawie ekspertyzy oddziaływania FW Spółki z o.o. na sieć, potwierdzającej

możliwość przyłączenia do sieci, a same warunki przyłączenia zostały uzgodnione i

zaakceptowane przez PSE Operator S.A. (operatora systemu przesyłowego).

Sąd drugiej instancji uznał, że twierdzenia powoda, odnoszące się do braku

wykazania przez zainteresowanego przymiotu wytwórcy, z uwagi na brak koncesji,

wykazania tytułu prawnego do obiektu, nie zostały zawarte w odwołaniu, są zatem

objęte prekluzją stosownie do art. 47912

§ 1 k.p.c. Podniesiono, że przepisy nie

przewidują, aby podmiot ubiegający się o przyłączenie (wytwórca) miał obowiązek

załączenia do wniosku koncesji. Ponadto, powód wydając zainteresowanemu

warunki przyłączenia nie kwestionował, ani też nie żądał przedłożenia przez niego

stosownej koncesji i warunki takie określił.

Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia

przez Sąd pierwszej instancji art. 7 ust. 3 Prawa energetycznego przez pominięcie

okoliczności, że przyłączany obiekt nie istnieje, a przedłożone przez

zainteresowanego umowy dzierżawy nieruchomości nie stanowią tytułu prawnego

do korzystania z obiektu. W ocenie powoda okoliczność ta oznacza, że nie istnieje

publicznoprawny obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie z zainteresowanym –

aby obowiązek ten zaistniał konieczne jest – w ocenie powoda – uprzednie

wybudowanie FW. Zdaniem Sądu drugiej instancji taka argumentacja jest

sprzeczna zarówno z dotychczasowym stanowiskiem powoda dotyczącym wykładni

art. 7 ust. 3 Prawa energetycznego prezentowanym na etapie wydawania

warunków przyłączenia, jak też z racjonalnym prowadzeniem działalności

9

inwestycyjnej w sektorze energetycznym. Powód wydając zainteresowanemu

warunki przyłączenia wraz z projektem umowy o przyłączenie nie kwestionował, że

zainteresowany nie posiada tytułu prawnego do obiektu, ani też nie kwestionował,

że obiekt nie istnieje. Wobec faktu, że wybudowanie urządzeń wytwarzających

energię elektryczną wymaga poniesienia ogromnych nakładów finansowych,

uzyskania niezbędnych zezwoleń budowlanych – podjęcie się przez

zainteresowanego realizacji takiej inwestycji bez uprzedniego uzyskania warunków

przyłączenia do sieci i zawarcia umowy w tym zakresie, stanowiących gwarancję

możliwości rozpoczęcia działalności w zakresie wytwarzania energii, byłoby

działaniem obarczonym znacznym ryzykiem. Zdaniem Sądu dokumentem

potwierdzającym tytuł prawny do korzystania z obiektu, o którym mowa w art. 7 ust.

3 Prawa energetycznego jest dokument potwierdzający tytuł prawny do

nieruchomości, na której obiekt ma powstać.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że wydanie przez przedsiębiorstwo

energetyczne warunków przyłączenia, z którym nierozerwalnie jest związany

obowiązek przekazania projektu umowy o przyłączenie do sieci zawierający

wszystkie elementy wymienione w art. 7 ust. 2 Prawa energetycznego, jest

zobowiązaniem do zawarcia takiej umowy z uwzględnieniem określonych

warunków przyłączenia, które są ważne dwa lata od dnia ich określenia. Projekt

umowy o przyłączenie jest opracowany (ustalony) przez przedsiębiorstwo

energetyczne i jego przekazanie odbiorcy oznacza, że treść tej umowy jest przez

przedsiębiorstwo energetyczne już zaakceptowana, a odbiorca ma uprawnienie do

zawarcia umowy o przyłączenie w okresie ważności wydanych warunków

przyłączenia. Natomiast w przypadku, gdy podmiot przyłączany nie zaakceptuje

postanowień umowy o przyłączenie i występuje do przedsiębiorstwa

energetycznego o dokonanie zmian w jej treści, a przedsiębiorstwo energetyczne

odmawia dokonania wnioskowanych zmian, wówczas podmiot przyłączany ma

uprawnienie do wystąpienia do Prezesa URE na podstawie art. 8 ust. 1 PE z

wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu dotyczącego odmowy zawarcia umowy o

przyłączenie do sieci. Zgodnie z art. 8 ust. 1 PE do ustawowych kompetencji

Prezesa URE należy rozstrzyganie w sprawach spornych dotyczących między

10

innymi odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci, umowy sprzedaży, czy

też umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji paliw lub energii.

Uznając bezzasadność zarzutów apelacji dotyczących naruszenia art. 8 ust.

1 Prawa energetycznego w związku z art. 7, art. 22 i art. 64 Konstytucji RP, Sąd

drugiej instancji stwierdził, że Prezes URE jest władny rozstrzygać w drodze

konstytutywnych decyzji administracyjnych, wyłącznie w sprawach spornych, w

których konkretnemu żądaniu wnioskodawcy, odpowiada publicznoprawny

obowiązek przedsiębiorstwa energetycznego, a zatem obowiązek wynikający z

ustawowej normy prawnej o charakterze ius cogens. Obowiązek tego rodzaju

przewiduje m.in. przepis art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego), a także art. 4 ust. 2,

art. 4 c ust. 3, art. 4 d ust. 1, art. 4 e ust. 1, art. 5 a ust. 1-3 i art. 9 a ust. 6 PE.

Prezes URE jest przy tym obowiązany i uprawniony do skutecznego rozstrzygnięcia

sprawy (doprowadzenia do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci, w

szczególności przez orzeczenie treści umowy decyzją administracyjną). Prezes

URE jest uprawniony do władczego ukształtowania treści stosunku prawnego

mającego połączyć strony konkretnego sporu. Sąd podkreślił przy tym, że

zasadnicza treść umowy orzeczona przez Prezesa URE została uzgodniona

pomiędzy stronami w toku postępowania administracyjnego.

Sąd drugiej instancji wskazał, że stosownie do art. 22 Konstytucji RP

ograniczenie działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i

tylko ze względu na ważny interes publiczny. Tego rodzaju ograniczenia wynikają

m.in. z art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego oraz z art. 8 ust. 1 tej ustawy. Art. 7 ust.

1 PE nakłada na wymienione w nim przedsiębiorstwa energetyczne obowiązek

zawarcia umowy o przyłączenie do sieci z podmiotami ubiegającymi się o takie

przyłączenie, pod warunkiem spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie.

Obowiązek ten ma charakter publicznoprawny, a jego naruszenie przez

zobowiązane przedsiębiorstwo energetyczne skutkuje obligatoryjnym

wymierzeniem kary pieniężnej przez Prezesa URE, stosownie do treści art. 56 ust.

1 pkt 4 Prawa energetycznego. Natomiast art. 8 ust. 1 PE nakłada na Prezesa URE

obowiązek rozstrzygania spraw spornych, m.in. dotyczących odmowy zawarcia

umowy o przyłączenie do sieci, jeżeli strona z takim wnioskiem wystąpi. Z kolei art.

64 Konstytucji RP reguluje kwestie ochrony własności i innych praw majątkowych

11

oraz dziedziczenia. Przepis ten nie został naruszony, gdyż zarówno Prezes URE

jaki i Sąd Okręgowy nie ingerowali w prawo własności ani w inne prawa majątkowe

powoda.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego bezzasadny jest zarzut dotyczący braku

uwzględnienia potrzebnej rozbudowy sieci w planie rozwoju powoda. Odnosząc się

do tego zarzutu Sąd drugiej instancji stwierdził, że rozbudowa sieci na potrzeby

przyłączeń jest wyłącznym obowiązkiem przedsiębiorstwa energetycznego

zajmującego się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej (art. 9c ust. 3 pkt

3 i pkt 11 w związku z art. 7 ust. 1 i ust. 2 Prawa energetycznego oraz art. 4 ust. 1 i

art. 9 c ust. 3 pkt 2 i 3 Prawa energetycznego). Przepis art. 16 ust. 1 PE stanowi, że

plany rozwoju opracowują we własnym zakresie operatorzy systemów

dystrybucyjnych. Natomiast podmioty ubiegające się o przyłączenie do sieci nie

mają wpływu na treść planu rozwoju operatora systemu dystrybucyjnego. Plan

rozwoju nie ujmuje w swoim stopniu szczegółowości poszczególnych inwestycji

związanych z konkretnymi przyłączeniami. Prezes URE, uzgadniając plan rozwoju

powoda, uzgodnił wielkość nakładów inwestycyjnych ogółem, nie ingerując w

strukturę finansowania planowanych inwestycji. Pozwany Prezes URE uzgadniając

plan rozwoju, analizuje uzasadniony poziom nakładów inwestycyjnych zawsze na

podstawie wielkości nakładów inwestycyjnych zaplanowanych przez samo

przedsiębiorstwo energetyczne. Założona w planie rozwoju struktura finansowania

może podlegać zmianom (aktualizacji) w celu optymalizacji kosztów finansowania

inwestycji. Ustalenie przez pozwanego uzasadnionego poziomu nakładów nie

powoduje, że przedsiębiorstwo nie może realizować inwestycji na poziomie

wyższym od uzgodnionego w planie rozwoju (np. w ramach środków uzyskanych z

rynku kapitałowego, w ramach poprawy efektywności funkcjonowania

przedsiębiorstwa, czy racjonalizacji procesu inwestycyjnego). W każdym jednak

przypadku, za właściwy dobór rzeczowego zakresu zadań inwestycyjnych w swoim

planie rozwoju, zgodnie z obowiązkami nałożonymi przez Prawo energetyczne

odpowiada operator systemu elektroenergetycznego. Przyłączenie wytwórcy do

sieci zwykle wymaga mniejszej lub większej przebudowy sieci. Jest oczywistym, że

żaden operator nie jest w stanie przewidzieć w wieloletnim planie rozwoju, jakie

wnioski o przyłączenie będą składane. Wobec tego oczywiste jest, że plan rozwoju

12

musi podlegać i podlega różnym korektom, za co odpowiedzialny jest we własnym

zakresie operator sieci.

Sąd drugiej instancji przyjął, że okolicznością bezsporną w sprawie jest, że

powód posiada uzgodniony z Prezesem URE plan rozwoju w zakresie zaspokojenia

obecnego i przyszłego zapotrzebowania na energię elektryczną na lata 2008-2011,

który przewiduje inwestycje w sieci związane z przyłączaniem farm wiatrowych (w

tym FW). W planie tym założono, że połowa nakładów na inwestycję w sieci

związanych z przyłączeniem farm wiatrowych będzie finansowana przez podmioty

ubiegające się o przyłączenie przez opłatę za przyłączenie. Sąd drugiej instancji

podzielił stanowisko wyroku Sądu pierwszej instancji, że „Okoliczność ta nie ma

wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie, albowiem Prezes URE nie ingeruje w

strukturę finansowania w trakcie realizacji tego planu. Uzgodniona bowiem w tym

planie jest też jedynie wielkość nakładów inwestycyjnych ogółem, która też w

trakcie realizacji ulega zrównaniu.” Przyjęcie poglądów powoda na kwestie

znaczenia planu rozwoju oznaczałoby de facto zniweczenie normy prawnej

zawartej w art. 7 PE (obowiązku przyłączenia do sieci). Operator systemu mógłby

bowiem blokować przyłączenia do sieci celowo nie planując danych inwestycji, a

następnie zasłaniając się planem rozwoju uzgodnionym z pozwanym, który nie

uwzględnia danej inwestycji w rozbudowę czy modernizację sieci. Plan rozwoju nie

może stać się instrumentem, który utrudnia dostęp do rynku wytwarzania energii

elektrycznej i rozwój konkurencji w dostawach energii elektrycznej. Plan rozwoju nie

może być także instrumentem blokującym rozwój odnawialnych źródeł energii

elektrycznej.

Jeżeli inwestycja związana z przyłączeniem FW została ujęta w planie

rozwoju powoda, to realizacja i finansowanie budowy i rozbudowy sieci, w tym na

potrzeby przyłączenia FW, stosownie do art. 7 ust. 5 Prawa energetycznego,

należy do obowiązków powoda. Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwo

energetyczne zajmujące się dystrybucją energii jest obowiązane zapewnić

realizację i finansowanie budowy i rozbudowy sieci, w tym na potrzeby przyłączania

podmiotów ubiegających się o przyłączenie, na warunkach określonych w

przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 1-4, 7 i 8 i art. 46 oraz w założeniach

lub planach, o których mowa w art. 19 i art. 20 PE.

13

Sąd drugiej instancji wskazał, że wielkość nakładów na inwestycje związane

z przyłączeniem podmiotów ubiegających się o przyłączenie do sieci, które są ujęte

w planie rozwoju powoda jest uwzględniana w zatwierdzanych przez Prezesa URE

taryfach jako koszty uzasadnione. Wobec tego przez zatwierdzoną taryfę powód

ma zagwarantowane środki na realizację inwestycji związanej z przyłączeniem, w

tym na rozbudowę i modernizację jego sieci, konieczną do przyłączenia podmiotów

ubiegających się o przyłączenie. Natomiast – stosownie do art. 7 ust. 10 PE –

koszty wynikające z nakładów na realizację przyłączenia podmiotów ubiegających

się o przyłączenie, w zakresie w jakim zostały pokryte wpływami z opłat za

przyłączenie do sieci, o których mowa w ust. 8 i ust. 9, nie stanowią podstawy do

ustalenia w taryfie cen i stawek opłat za przesyłanie i dystrybucję paliw gazowych i

energii.

Sąd drugiej instancji – uznając bezzasadność zarzutów apelacji dotyczących

naruszenia art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego w związku z pkt 22 Preambuły

i art. 7 ust. 2 oraz ust. 5 Dyrektywy 2001/77/WE – stwierdził, że obowiązek

ponoszenia przez operatora systemu kosztów rozbudowy sieci, chociażby

rozbudowa ta wiązała się z przyłączeniami źródeł wytwórczych, wynika wprost z

przepisów prawa. Zgodnie z art. 7 ust. 8 pkt 3 ustawy Prawo energetyczne, za

przyłączenie do sieci źródła odnawialnego, operator systemu dystrybucyjnego

powinien pobrać opłatę ustaloną na podstawie rzeczywistych nakładów

poniesionych na realizację przyłączenia. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia była

kwestia rozumienia pojęcia „rzeczywistych nakładów poniesionych na realizację

przyłączenia”, zawartego w cytowanym wyżej przepisie, przy zawieraniu umów o

przyłączenie do sieci elektroenergetycznej odnawialnych źródeł energii powyżej 5

MW. Interpretacji tego przepisu należy dokonywać w kontekście pozostałych

przepisów Prawa energetycznego oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko zaskarżonego wyroku, że analiza

określeń zawartych w § 2 pkt 8 i pkt 15 rozporządzenia systemowego uzasadnia

wniosek, że użyte w art. 7 ust. 8 pkt 3 PE określenie „przyłączenie” jest spójne i

skorelowane z treścią określenia „przyłączenie”, którym ustawodawca posługuje się

w całej treści art. 7 PE oraz w § 2 pkt 8 i 15 rozporządzenia systemowego. W

rzeczywistych nakładach ponoszonych na realizację przyłączenia, o których mowa

14

w art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego uwzględnia się jedynie nakłady

ponoszone na budowę przyłącza (a także ewentualnie odcinka służącego

połączeniu przyłącza z siecią), a nie na rozbudowę sieci elektroenergetycznej

niezbędnej do przyłączenia. Przepis art. 7 ust. 12 PE (w brzmieniu obowiązującym

do dnia zamknięcia rozprawy przed Sądem Apelacyjnym) stanowił, że przyłączany

podmiot jest obowiązany umożliwić przedsiębiorstwu energetycznemu, o którym

mowa w ust. 1, w obrębie swojej nieruchomości budowę i rozbudowę sieci w

zakresie niezbędnym do realizacji przyłączenia (...). Z powołanego przepisu wynika,

że ustawodawca odróżnia przyłączenie podmiotu żądającego takiego przyłączenia

do sieci elektroenergetycznej od budowy i rozbudowy sieci, chociażby budowa lub

rozbudowa tej sieci była konieczna na potrzeby przyłączenia. Według Sądu drugiej

instancji należy dokonać rozróżnienia pomiędzy inwestycjami prowadzonymi w celu

bezpośredniego przyłączenia odnawialnego źródła energii przyłączem do sieci

powoda oraz inwestycjami, które są przeprowadzane w sieci powoda w celu

rozbudowy sieci dystrybucyjnej, rozbudowy połączeń międzysystemowych w

obszarze działania powoda oraz zapewnienia spójności działania systemów

elektroenergetycznych oraz skoordynowania ich rozwoju, których realizacja należy

do powoda. Przyjęcie argumentacji, zgodnie z którą koszty rozbudowy sieci ponosi

podmiot przyłączany, oznaczałoby, że podmiot przyłączany realizowałby ustawowe

obowiązki operatora systemu dystrybucyjnego. Za słusznością stanowiska

pozwanego Prezesa URE i zainteresowanego, przemawia brzmienie art. 7 ust. 5

Prawa energetycznego, zgodnie z którym przedsiębiorstwo energetyczne

zajmujące się dystrybucją energii jest obowiązane zapewnić realizację i

finansowanie budowy i rozbudowy sieci, w tym na potrzeby przyłączania podmiotów

ubiegających się o przyłączenie. Jeżeli powód ma publicznoprawne obowiązki

związane z finansowaniem rozbudowy sieci dystrybucyjnej, za co pobiera później

opłaty taryfowe, to nie może obowiązku tego przenosić na podmiot ubiegający się o

przyłączenie. Zdaniem Sądu drugiej instancji kwestię rozbudowy i przebudowy

własnej sieci przedsiębiorstwa energetycznego należy oceniać opierając się

również na uregulowaniach zawartych w art. 4 ust. 1 i art. 9 c ust. 3 pkt 2 i 3 Prawa

energetycznego. W świetle tych przepisów przedsiębiorstwo energetyczne

zajmujące się dystrybucją energii obowiązane jest utrzymywać zdolność urządzeń,

15

instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia w energię w sposób ciągły i niezawodny,

jak również zapewnić rozbudowę sieci dystrybucyjnej, przy zachowaniu

obowiązujących wymagań jakościowych. Ponadto operator systemu

dystrybucyjnego elektroenergetycznego (powód), stosownie do art. 9 c ust. 3 pkt 3 i

4 PE jest odpowiedzialny m.in. za zapewnienie rozbudowy sieci dystrybucyjnej oraz

za współpracę z innymi operatorami systemów elektroenergetycznych lub

przedsiębiorstwami energetycznymi w celu zapewnienia spójności działania

systemów elektroenergetycznych i skoordynowania ich rozwoju, a także

niezawodnego i efektywnego funkcjonowania tych systemów. Z powyższych

przepisów wynika, że to na powodzie spoczywają publicznoprawne obowiązki

związane z rozbudową sieci dystrybucyjnej. Powód nie może tego obowiązku

przenosić na podmioty ubiegające się o przyłączenie do sieci przez ponoszenie

przez nie kosztów rozbudowy sieci innego przedsiębiorstwa energetycznego na

potrzeby związane z przyłączeniem.

Ponadto, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie ustawy –

Prawo energetyczne oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz.

552 oraz z 2006 r. Dz.U. Nr 158, poz. 1123) – powód za przyłączenie do swojej

sieci FW powinien pobrać jedynie połowę opłaty ustalonej na podstawie

rzeczywistych nakładów poniesionych na realizację przyłączenia rozumianych jako

nakłady poniesione na budowę przyłącza, tj. odcinka lub elementu sieci służącego

do połączenia urządzeń, instalacji lub sieci podmiotu o wymaganej przez niego

mocy przyłączeniowej z pozostałą częścią sieci przedsiębiorstwa energetycznego

świadczącego na rzecz podmiotu przyłączanego usługę przesyłania lub dystrybucji

energii elektrycznej. Przyjęcie przeciwnego poglądu powodowałoby, że podmiot

przyłączany (zainteresowany), ponosiłby całkowite koszty związane z realizacją

przyłączenia, a w tym koszty budowy i rozbudowy sieci należącej do powoda, co

jest nieuprawnione, ponieważ powodowałoby to przeniesienie obowiązków

operatora systemu dystrybucyjnego (powoda) na podmiot przyłączany (na

zainteresowanego).

W ocenie Sądu drugiej instancji trafna jest uwaga powoda, że w myśl punktu

(22) Preambuły Dyrektywy 2001/77/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27

września 2001 r. „Koszty przyłączenia do sieci nowych producentów energii

16

elektrycznej z odnawialnych źródeł energii powinny mieć obiektywny charakter,

przejrzysty i niedyskryminujący, z czego wynika konieczność rozważenia korzyści,

jakich przydaje sieci zbudowanie i przyłączenie nowych generatorów. (...),

natomiast uregulowanie zawarte w prawie energetycznym (art. 7 ust. 8) nie w pełni

ten nakaz realizowało. Zarzucając brak klarowności rozwiązaniom polskiego

ustawodawcy i w związku z tym brak uwzględnienia uzasadnionych interesów

powoda przez obciążenie go obowiązkiem poniesienia kosztów realizacji drugiego

etapu umowy o przyłączenie, powód jednakże pomija treść przepisu art. 7 ust. 3

Dyrektywy, zgodnie z którym: „Gdy jest to właściwe, Państwa Członkowskie mogą

żądać od podmiotów gospodarczych działających w systemie przesyłowym i

systemie dystrybucji pokrycia w całości lub w części kosztów określonych w ust. 2.”

Koszty określone w ustępie 2 są to koszty „dostosowania technicznego w rodzaju

powiązań, czy wzmocnienia sieci przesyłowej, koniecznych w celu zintegrowania

nowych producentów dostarczających energię elektryczną wytwarzaną z

odnawialnych źródeł energii do wspólnej sieci”. Państwo Członkowskie ma –

zgodnie z art. 7 ust. 3 Dyrektywy 2001/77/WE – pełne prawo nałożenia na

operatora systemu dystrybucyjnego obowiązku pokrycia wszelkich pełnych kosztów

związanych z przyłączeniem źródła odnawialnego do sieci.

Zdaniem Sądu drugiej instancji wykładnia przepisu art. 7 ust. 8 pkt 3 PE

dokonana przez Prezesa URE w zaskarżonej decyzji oraz przez Sąd pierwszej

instancji, pozostaje w zgodzie z prawem europejskim, w szczególności z

postanowieniami powołanej Dyrektywy 2001/77/WE. Dyrektywa 2009/28/WE,

(zmieniająca Dyrektywę z 2001 r.), której implementacja miała nastąpić do dnia 5

grudnia 2010 r. idzie jeszcze dalej niż Dyrektywa 2001/77/WE w zakresie

wspierania energetyki odnawialnej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 oraz Załącznikiem 1 do

Dyrektywy 2009/28/WE, każde z państw członkowskich posiada wyznaczony tzw.

cel ogólny udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii

elektrycznej. W przypadku Polski w roku 2020 ma ona wynosić 15%, podczas gdy

w roku 2005 r. było to tylko 7,2%. Zgodnie z art. 16 ust. 2 Dyrektywy 2009/28/WE

„państwa członkowskie zapewniają również priorytetowy dostęp lub gwarantowany

dostęp do systemu sieciowego dla energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych

źródeł energii". Z kolei art. 16 ust. 4 Dyrektywy 2009/28/WE powtarza zawartą

17

także w Dyrektywie 2001/77/WE zasadę dopuszczalności obciążenia przez

państwo członkowskie operatora systemu w całości lub części kosztem

przyłączania do sieci odnawialnych źródeł energii.

Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutów apelacji dotyczących naruszenia

art. 20, art. 21 ust. 1, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1

Konstytucji RP przez ich niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie za podstawę

rozstrzygnięcia przepisów § 2 pkt 8, § 2 pkt 15, § 7 ust. 2 i § 8 ust. 1

rozporządzenia systemowego, pomimo że przywołane przepisy przez fakt

nałożenia (nieprzewidzianego w art. 7 ust. 1 PE) obowiązku przyłączania

przedsiębiorstw energetycznych – wytwórców wprowadzają nadmierną ingerencję

w swobodę działalności gospodarczej oraz prawo własności oraz zostały wydane z

przekroczeniem granic ustawowych do wydania rozporządzenia. Odnosząc się do

tych zarzutów Sąd drugiej instancji stwierdził, że podstawę rozstrzygnięcia wyroku

Sądu Okręgowego stanowiły przepisy Prawa energetycznego przytoczone przez

Sąd w uzasadnieniu wyroku, w tym art. 7 ust. 1, art. 7 ust. 3, art. 7 ust. 5, art. 7 ust.

6, art. 7 ust. 8 pkt 3, art. 8 ust. 1, a także przepisy wykonawcze do tej ustawy –

przepisy rozporządzenia systemowego. Według Sądu drugiej instancji przepisy

rozporządzenia systemowego nie zostały wydane z naruszeniem zakresu

upoważnienia. Ponadto art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego nakłada na wymienione

w nim przedsiębiorstwa energetyczne obowiązek zawarcia umowy o przyłączenie

do sieci z podmiotami ubiegającymi się o takie przyłączenie, pod warunkiem

spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie. Obowiązek ten ma charakter

publicznoprawny. Zgodnie z art. 22 Konstytucji RP ograniczenie działalności

gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny

interes publiczny. W niniejszej sprawie zasada swobody działalności gospodarczej

doznaje ograniczeń, które wynikają wprost z powołanych powyżej przepisów Prawa

energetycznego.

Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutów apelacji dotyczących naruszenia

przepisów postępowania – art. 328 § 2 k.p.c., art. 233 k.p.c. w związku z art. 236

k.p.c. oraz art. 245 k.p.c.; podkreślił, że warunki przyłączenia wydał

zainteresowanemu wraz z projektem umowy o przyłączenie sam powód w dniu 23

lipca 2008 r. – uwzględniając wniosek zainteresowanego. Powód nigdy nie

18

kwestionował, że nie jest podmiotem uprawnionym do wydania zainteresowanemu

warunków przyłączenia. Kwestionowanie uprawnień w powyższym zakresie dopiero

w apelacji jest, według Sądu drugiej instancji, bezzasadne.

Sąd drugiej instancji uznał za bezzasadny wniosek powoda o wystąpienie z

pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Przepisy powołane przez

apelującego jako niekonstytucyjne stosowane są od 1997 r. i nie budzą

zgłoszonych obecnie wątpliwości ani w orzecznictwie ani w praktyce ich

stosowania.

Sąd drugiej instancji pominął zgłoszony w piśmie procesowym z dnia 6

października 2009 r. wniosek dowodowy, z uwagi na brak poświadczenia

załączonej kserokopii dokumentu za zgodność z oryginałem.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła skargą kasacyjną strona powodowa.

Skargę kasacyjną oparto na obydwu podstawach (art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). W

ramach podstawy materialnoprawnej (art. 398 3

§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono:

a) naruszenie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP przez oparcie orzeczenia

na przepisach aktu wykonawczego wydanego z przekroczeniem

granic delegacji ustawowej i z naruszeniem zakazu subdelegacji i

naruszeniem art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w związku z art. 92 ust.

1 Konstytucji RP oraz art. 92 ust. 2 Konstytucji RP – przez ich

niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że przepis aktu

wykonawczego może określać termin ważności „warunków

przyłączenia” wydawanych przez przedsiębiorstwo energetyczne,

pomimo że: (a) określenie okresu ważności warunków

przyłączenia stanowi – jako ingerencja w swobodę prowadzenia

działalności gospodarczej – materię ustawową, (b) a ponadto

ustawa nie upoważnia do uregulowania tej kwestii w akcie

wykonawczym;

b) niezastosowanie art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 7 ust. 2 Prawa

energetycznego i art. 3531

k.c. w sytuacji, w której umowa o

przyłączenie do sieci elektroenergetycznej, której zawarcie

orzeczono, nie zawiera elementów przedmiotowo istotnych

19

(essentialia negotii) określonych w art. 7 ust. 2 Prawa

energetycznego;

c) naruszenie art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 3 pkt 12, art. 32 ust. 1

pkt 1, art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego przez orzeczenie

zawarcia umowy z przedsiębiorstwem energetycznym – wytwórcą

pomimo, że podmiot ten, nie posiada wymaganej prawem koncesji

i tym samym nie jest przedsiębiorstwem energetycznym

prowadzącym działalność w zakresie wytwarzania energii

elektrycznej;

d) błędną wykładnię art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego przez

przyjęcie, że przepis ten nakłada na operatorów systemów

dystrybucyjnych publicznoprawny obowiązek zawarcia umowy o

przyłączenie nie tylko odbiorców, ale również przedsiębiorców

energetycznych – wytwórców;

e) błędną wykładnię art. 7 ust. 1 oraz art. 9 ust. 4 pkt. 2 Prawa

energetycznego przez utożsamianie wydanego przez

przedsiębiorstwo dystrybucyjne dokumentu zatytułowanego

„warunki przyłączenia” z ustawowym terminem „warunki

techniczne i ekonomiczne przyłączenia” (art. 7 ust. 1 Prawa

energetycznego) oraz utożsamianie z ustawowym pojęciem

„warunki przyłączenia” (art. 7 ust. 1 in fine Prawa energetycznego,

art. 9 ust. 4 pkt 2 Prawa energetycznego);

f) błędną wykładnię art. 7 ust. 8 pkt 3 Prawa energetycznego przez

przyjęcie, że pojęcie „rzeczywistych nakładów poniesionych na

realizację przyłączenia” obejmuje jedynie nakłady poniesione na

wykonanie przyłącza, a nie również nakłady poniesione na

rozbudowę sieci, konieczną w celu realizacji przyłączenia;

g) błędną wykładnię art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego w związku z

art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego i art. 7 ust. 2 Prawa

energetycznego przez uznanie, że Prezes URE ma kompetencję

nie tylko do rozstrzygnięcia sporu ale i do orzeczenia zawarcia

umowy o przyłączenie z innym przedsiębiorstwem energetycznym i

20

ukształtowania jej treści bez uregulowania w niej wszystkich

elementów przedmiotowo istotnych określonych art. 7 ust. 2 Prawa

energetycznego, a ponadto do uregulowania w niej także umowy

sprzedaży części składowej oraz umowy przeniesienia praw

autorskich.

W ramach podstawy procesowej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono

naruszenie:

a) art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. – przez jego

niezastosowanie, polegające na:

- braku rozpoznania podnoszonego przez powoda w apelacji zarzutu

naruszenia „art. 20, art. 21 ust. 1, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 3 oraz art. 92

ust. 1 Konstytucji, przez ich niezastosowanie” i w konsekwencji zastosowanie jako

podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia przepisów aktu wykonawczego

wydanego bez należytego upoważnienia ustawowego i wydanego z naruszeniem

zakazu subdelegacji, który wkracza w materię ustawową;

- braku rozpoznania podnoszonego przez powoda w toku postępowania

apelacyjnego (w piśmie procesowym z dnia 5 lutego 2010 r.) zarzutu „nieważności

umowy, wobec okoliczności, iż reguluje ona także sprzedaż obiektu wybudowanego

na nieruchomości ENEA Operator i stanowiącego jej część składową, oraz reguluje

przeniesienie praw autorskich bez zawężenia tej czynności jedynie do autorskich

praw majątkowych, oraz reguluje materię podlegającą bezwzględnie

obowiązującym przepisom prawa zamówień publicznych, a bez tych postanowień

jako istotnie wpływających na treść całej umowy, umowa nie byłaby zawarta” oraz

brak rozpoznania zarzutu nieważności przedmiotowej umowy wynikającego z faktu,

że umowa o przyłączenie nie zawiera wszystkich elementów przedmiotowo

istotnych określonych w art. 7 ust. 2 Prawa energetycznego;

b) naruszenie art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 316 § 1 k.p.c. w związku z

art. 391 § 1 k.p.c. przez brak zmiany zaskarżonego wyroku pomimo, że w dacie

zamknięcia rozprawy (5 lutego 2010 r.) określone w umowie (§ 5 ust. 1 litera g

podpunkt i Umowy) terminy realizacji obowiązków umownych („do końca I kwartału

2009” i kolejne odwołujące się do tego terminu) już upłynęły.

21

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji wraz z pozostawieniem

temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego oraz o

zasądzenie od pozwanego Prezesa URE na rzecz skarżącego kosztów

postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego w wysokości maksymalnie

przepisanej.

Skarżący wniósł także o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału

Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji RP w przedmiocie zbadania

zgodności stanowiących podstawę orzekania przez Sąd Apelacyjny następujących

przepisów:

(i) § 6, § 7, § 8, § 9 i § 10 rozporządzenia systemowego z art. 9 ust. 3, art. 9

ust. 4 Prawa energetycznego, z art. 92 ust. 1 oraz z art. 92 ust. 2 Konstytucji RP.

Podstaw niezgodności wskazanych przepisów rozporządzenia systemowego z

Konstytucją i z Prawem energetycznym skarżący upatruje w przekroczeniu granic

delegacji ustawowej do wydania rozporządzenia oraz w naruszeniu zakazu

subdelegacji;

(ii) § 7 ust. 2, § 7 ust. 3, § 7 ust. 6 pkt 1 oraz § 8 ust. 2 rozporządzenia

systemowego z art. 20 i art. 22 oraz z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W ocenie

skarżącego wskazane przepisy naruszają swobodę prowadzenia działalności

gospodarczej – ograniczenie to nie ma uzasadnienia w przesłance ważnego

interesu publicznego, polegającej na nałożeniu publicznoprawnego obowiązku

zawarcia umowy o przyłączanie do sieci wytwórców; przy czym podstaw

niekonstytucyjności wskazanych przepisów skarżący upatruje również w nałożeniu

ograniczeń szerszych niż konieczne, a ponadto niesłużących realizacji żadnego z

celów wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji;

(iii) § 7 ust. 2, § 7 ust. 3, § 7 ust. 6 pkt 1 oraz § 8 ust. 2 Rozporządzenia

Systemowego z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

przy czym podstaw niekonstytucyjności skarżący upatruje w ograniczeniu prawa

własności naruszającym istotę prawa własności, polegającej na nałożeniu

publicznoprawnego obowiązku zawarcia umowy o przyłączanie do sieci

przedsiębiorców energetycznych – wytwórców, oraz z art. 31 ust. 3 Konstytucji,

przy czym podstaw niekonstytucyjności Skarżący upatruje w nałożeniu ograniczeń

22

w swobodzie działalności gospodarczej szerszych niż konieczne, a ponadto

niesłużących realizacji żadnego z celów wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany Prezes URE wniósł o oddalenie

skargi oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania

kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę zainteresowany Park Wiatrowy Spółka z o.o. wniósł

między innymi o: oddalenie skargi kasacyjnej; o oddalenie wniosku skarżącego o

wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego oraz o zasądzenie

od powoda na rzecz zainteresowanego kosztów postępowania kasacyjnego według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Tylko poważne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1

pkt 2 k.p.c.), nieprawidłowości prawomocnie zakończonego postępowania

sądowego mogą uniemożliwiać dokonanie oceny prawomocnego wyroku na

podstawie jego ustaleń faktycznych (art. 39813

§ 2 k.p.c.). W pierwszym rzędzie

rozpatrzone zatem zostały zarzuty procesowej podstawy skargi kasacyjnej aby

upewnić się, że ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku

mogą być obowiązującym odniesieniem dla oceny wynikających ze skargi

zagadnień prawnomaterialnych.

Pierwszy zarzut tej podstawy (uchybienie art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art.

328 § 2 k.p.c.) dotyczy niewyrażenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

rozpoznania zarzutu apelacji, że zastosowane przepisy rozporządzenia

systemowego zostały wydane bez należytego upoważnienia ustawowego i z

naruszeniem zakazu subdelegacji, co w konsekwencji narusza określone przepisy

Konstytucji.

Powyższy zarzut jest wyraźnie bezpodstawny w świetle uzasadnienia

zaskarżonego wyroku, w którym Sąd Apelacyjny nie tylko przedstawił szerokie

wyjaśnienie prawidłowości podstawy prawnej wyroku Sądu pierwszej instancji

poprzez analizę zarzutów apelacji, ale także wprost, expressis verbis, przedstawił

23

ocenę niezasadności zarzutów dotyczących niekonstytucyjności zastosowanych

przepisów. Sąd Apelacyjny przedstawiając swoje stanowisko powołał się w

szczególności na to, że wszystkie istotowo z zasadami (prawami i wolnościami)

konstytucyjnymi związane ograniczenie przedsiębiorstw energetycznych, w tym

zwłaszcza zakres publicznoprawnego obowiązku zawarcia umowy o przyłączenie

do sieci, wynikają z określonych przepisów ustawy, natomiast przepisy

wykonawcze (rozporządzenia systemowego), konkretyzowały normę ustawową w

granicach ustawowego upoważnienia.

Jeżeli wnoszący skargę kasacyjną kwestionuje podstawę prawną

zaskarżonego wyroku, to mógł – tak zresztą uczynił – przedstawić zarzuty

naruszenia prawa materialnego. Nie zachodzi natomiast bezpodstawnie zarzucona

jakaś niepełność rozpoznania sprawy – przecież nie dlatego, że brakuje

odpowiedniego rozpoznania, ale tylko dlatego że jego wyniki merytorycznie mogą

być kwestionowane.

Kwestią „niekonstytucyjności” określonych przepisów rozporządzenia

wykonawczego zajmowały się także Sądy obu instancji w ramach rozpatrywania

wniosku strony powodowej o przedstawienie w tym zakresie Trybunałowi

Konstytucyjnemu pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji RP. Sądy nie

podzieliły wątpliwości wnioskodawcy, przeciwnie określiły swoje stanowisko z

wyrażeniem pewności, że nie zachodzi sytuacja „subdelegacji”, czy stworzenia

dopiero w akcie wykonawczym, a nie w ustawie, normy określającej

publicznoprawny obowiązek przedsiębiorstwa energetycznego zawarcia umowy o

przyłączenie jeżeli zachodzą określone warunki. W konsekwencji zastosowania

należących do sądu kompetencji (por. też art. 178 ust. 1 Konstytucji RP) Sąd

Apelacyjny uznał, że wniosek o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału

Konstytucyjnego był nieuzasadniony. Istotne jest tu podkreślenie, że

kwestionowane we wniosku przepisy stosowane są od 1997 r., i „nie budzą

zgłoszonych obecnie wątpliwości ani w orzecznictwie ani w praktyce ich

stosowania”.

Sąd Najwyższy stwierdza, że ponowiony także w postępowaniu kasacyjnym

wniosek strony powodowej o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału

Konstytucyjnego o zbadanie zgodności określonych przepisów rozporządzenia

24

systemowego z określonymi przepisami Prawa energetycznego oraz z art. 92 ust. 2

Konstytucji nie ma podstawy, istotnej na etapie postępowania kasacyjnego od

prawomocnego już wyroku. Sąd Najwyższy rozpoznaje wszak skargę kasacyjną w

granicach jej podstaw (art. 39813

§ 1 k.p.c.),podstawami zaś rozpatrywanej skargi

nie są objęte przepisy rozporządzenia, które miałyby być objęte wnioskowanym

wystąpieniem do Trybunału Konstytucyjnego. Niezachodzi zatem wynikający z art.

193 Konstytucji RP warunek przedstawienia pytania: „jeżeli od odpowiedzi na

pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem”.

Bezzasadny jest także „procesowy”, dotyczący art. 378 § 1 k.p.c. w związku

z art. 328 § 2 k.p.c., zarzut skargi „braku rozpoznania podnoszonego przez powoda

w toku postępowania apelacyjnego” zarzutu dotyczącego określonych postanowień

umowy wynikającej z zaskarżonej odwołaniem powoda decyzji Prezesa URE. W

tym przypadku, podobnie jak w zarzucie dotyczącym nierozpoznania

„niekonstytucyjności” przepisów rozporządzenia systemowego, autor skargi

kwestionuje nieobjęcie rozpoznaniem sprawy wskazanej kwestii, tak jakby Sąd w

ogóle tą kwestią się nie zajął. Nie ma w tym racji, bo z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny określił zakres rozpoznania sprawy z

przedmiotowego odwołania, także na etapie postępowania apelacyjnego, na

podstawie art. 47912

k.p.c., uznając – podobnie jak Sąd pierwszej instancji – że

zakresem rozpoznania sprawy objęte zostały pod rygorem „prekluzji wynikającej z

przepisów art. 47912

§ 1 i art. 47914

§ 2 k.p.c.” wyłącznie twierdzenia i zarzuty

(sporne problemy) ujawnione w odwołaniu oraz, że nie wystąpiły określone w tych

przepisach przesłanki uwzględnienia nowych twierdzeń i dowodów, gdyby

powołanie ich w odwołaniu nie było możliwe albo gdyby potrzeba powołania wynikła

później.

Jeżeli podstawą skargi nie został objęty powołany art. 47912

§ 1 k.p.c., na

podstawie którego określone zostały przez sądy obu instancji granice przedmiotu

poddanego postępowaniu wyjaśniającemu („rozpoznaniu”), to nie może odnieść

skutku zarzut skargi, według którego w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku brakuje szczegółowego odniesienia się do twierdzeń (nowych kwestii

spornych), które zostały zgłoszone dopiero – jak przyznaje skarżący – „w toku

postępowania apelacyjnego”. Chodziło wszak o postanowienia umowy, które –

25

według ustaleń Sądu – nie tylko nie były kwestionowane w odwołaniu, ale na etapie

poprzedzającym zostały przygotowane (zaprojektowane) przez stronę powodową.

Nie zajmując się postanowieniami „umowy”, które zostały przyjęte w decyzji

Prezesa URE zgodnie z projektem strony powodowej i których ta strona nie

kwestionowała w odwołaniu, Sąd Apelacyjny nie zakwestionował w swym wyroku

określonego w § 5 ust. 1 litera g podpunkt i terminu realizacji określonego

obowiązku. Nie ma w tym, jak zarzuca skarżący nieuprawnionego pominięcia art.

386 § 1 k.p.c. w związku z art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., ale

stanowi to konsekwencję zakreślonego w sprawie przedmiotu rozpoznania na

podstawie art. 47912

§ 1 k.p.c. Dodatkowo trzeba zauważyć, że strona powodowa

powyższej kwestii – potrzeby aktualizacji terminów określonych w umowie – nie

podnosiła w apelacji, ani w toku postępowania apelacyjnego. Uprawniona w

związku z tym jest hipoteza, że aktualizacja terminów wykonywania czynności

przez strony „umowy”, która swą „prawomocność” uzyskała dopiero po zakończeniu

dwuinstancyjnego postępowania sądowego, możliwa jest w drodze uzgodnień

między stronami przy wykorzystaniu odpowiednich do tego klauzul, które ta umowa

zawiera, np. w § 19 ust. 4 przewidującym, że: „Postanowienia niniejszej umowy

będą zawsze interpretowane tak aby zachować ich ważność i skuteczność. Jeżeli

jednak którekolwiek z postanowień niniejszej umowy okaże się nieważne lub

nieskuteczne, strony zobowiązują się do podjęcia w dobrej wierze negocjacji i

wszelkich starań w celu zastąpienia takiego postanowienia ważnym i skutecznym

postanowieniem, odpowiadającym w największym możliwym stopniu zamiarowi

stron i celowi wyrażonemu w postanowieniu, które zostało uznane za nieważne lub

nieskuteczne”.

Z powyższego wynika, że skarga nie ma usprawiedliwionej podstawy

procesowej, co oznacza, że punktem odniesienia dla oceny podstawy skargi

dotyczącej naruszenia określonych przepisów prawa materialnego, może być

wyłącznie stan rzeczy (ustalone okoliczności) wyjaśniony w zaskarżonym wyroku.

W materialnoprawnej podstawie skargi przedstawione zostały zagadnienia

takie same jak te, które wynikały ze spornych kwestii ujawnionych już w

postępowaniu przed Prezesem URE, i zostały rozstrzygnięte w dwuinstancyjnym

postępowaniu sądowym.

26

Pierwsze dotyczy podmiotowego zakresu art. 7 ust. 1 PE. Według strony

powodowej beneficjentami określonego w tym przepisie obowiązku zawarcia

umowy o przyłączenie do sieci mogą być wyłącznie odbiorcy energii, a nie - tak jak

to uznaje Prezes URE i Sądy obu instancji – każdy „podmiot ubiegający się o

podłączenie do sieci”, a więc także wytwórca energii np. taki jak zainteresowana

Farma Wiatrowa.

Drugie zagadnienie wiąże się z zastosowaniem przedmiotowego zakresu

zobowiązania, o którym mowa w art. 7 ust. 1 PE („jeżeli istnieją techniczne i

ekonomiczne warunki przyłączenia do sieci i dostarczania tych paliw lub energii a

żądający zawarcia umowy spełnia warunki przyłączenia do sieci i odbioru”) do

sytuacji faktycznej sprawy. O ile, według zaskarżonego wyroku (także Sądu

pierwszej instancji i Prezesa URE) o tym, że zachodzą wymagane warunki

świadczy to, że zobowiązane przedsiębiorstwo energetyczne „warunki”

przyłączenia Farmy Wiatrowej już przygotowało z określeniem w tych warunkach

przekazanych stronie zainteresowanej zakresu niezbędnych robót

modernizacyjnych (rozbudowy) sieci, to strona skarżąca uważa – w

najogólniejszym ujęciu -, że jej brak aktualnej dyspozycji technicznej do realizacji

przedmiotowego przyłączenia bez rozbudowy sieci przesądza o tym, że nie

zachodzą wymagane warunki zobowiązania, a zainteresowana mogłaby uzyskać

przyłączenie tylko na warunkach „wolnej umowy”, w tym, jeżeli pokryje w połowie

koszty niezbędnej modernizacji (rozbudowy) sieci.

Trzecie, dotyczące art. 7 ustawy PE, zagadnienie sprawy wiąże się ściśle z

zagadnieniem poprzednim. Chodzi o podział kosztów związanych z realizacją

przyłączenia, w sytuacji, w której do „zwykłych” kosztów związanych z

przyłączeniem do sieci dochodzą jeszcze koszty modernizacji i rozbudowy samej

sieci, niezbędne aby przedmiotowe przyłączenie zostało dokonane. Stanowisku

zaskarżonego wyroku, że zainteresowana przyłączeniem Farma Wiatrowa

zobowiązana jest do opłaty przyłączeniowej, w której nie uwzględnia się kosztów

inwestycyjnych rozbudowy sieci bo nie mieszczą się one w „rzeczywistych

nakładach poniesionych na realizację przyłączenia”, według art. 7 ust. 8 pkt 3 PE,

strona skarżąca zarzuca bezpodstawne ograniczenie „rzeczywistych nakładów”,

tylko do części tych „rzeczywistych nakładów”.

27

Skarga kasacyjna przedstawia też wynikającą na tle art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 1

ustawy PE kwestię określenia zakresu kompetencji Prezesa URE do rozstrzygania

spraw spornych dotyczących odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci.

W zaskarżonym wyroku przyjęto, że w przypadku sporu wynikającego na tle

faktycznej odmowy zawarcia umowy o przyłączenie i na skutek postawienia przez

zobowiązane przedsiębiorstwo energetyczne niezgodnego z prawem warunku

Prezes URE właściwy jest do rozstrzygnięcia przez zastępcze określenie umowy o

przyłączenie. Sąd, o czym była mowa wyżej nie badał orzeczonej przez Prezesa

URE umowy pod względem jej zupełności, nie wyjaśniał także

niezakwestionowanych skutecznie w odwołaniu i postępowaniu sądowym regulacji

umownych (art. 47912

§ 1 k.p.c.).

Wynikające zaś ze skargi kasacyjnej stanowisko strony powodowej, w

uzasadnieniu zarzutów dotyczących art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 1 wydaje się, że nie jest

wystarczająco spójne. Z jednej bowiem strony zarzuca się wadliwość wynikającej z

decyzji Prezesa URE „umowy o przyłączenie” polegającą na nieokreśleniu w niej

wszystkich elementów wymienionych jako składniki umowy w art. 7 ust. 2 ustawy.

Skarżąca domaga się więc zupełności umowy. Z drugiej zaś strony w uzasadnieniu

zarzutu dotyczącego art. 8 ust. 1 ustawy skarżąca wywodzi, że właściwa

interpretacja tego przepisu powinna prowadzić: „poprzez wykluczenie kompetencji

Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki do ingerowania na podstawie art. 8 ust. 1

Prawa energetycznego w związku z art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego w stosunki

gospodarcze pomiędzy dwoma przedsiębiorstwami energetycznymi”.

Po rozpoznaniu zarzutów materialnoprawnej podstawy skargi kasacyjnej Sąd

Najwyższy uznał, że w przedstawionych kwestiach spornych sprawy uprawnione

jest stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie, nie są zaś zasadne zastrzeżenia i odmienne oceny interpretacyjne

(także subsumcyjne) przedstawione w skardze.

Nie jest potrzebne przedstawienie szczegółowej argumentacji, bo ta została

już przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i jest przez Sąd

Najwyższy podzielona; można zatem poprzestać na wskazaniu dlaczego Sąd

Najwyższy uznał argumentację zarzutów skargi za nieprzekonującą.

28

O tym, że publicznoprawny obowiązek przyłączenia do sieci obejmuje

„podmioty ubiegające się o przyłączenie”, bez zawężenia tego pojęcia tylko do

określonej kategorii podmiotów (odbiorców energii) z wyłączeniem podmiotów

będących także producentami energii, stanowi expressis verbis ustawodawca w

zacytowanym fragmencie tekstu art. 7 ust. 1 PE. Z wynikami wykładni językowej

zgodne są wyniki innych analiz interpretacyjnych. Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy

PE celem tej ustawy jest między innymi tworzenie warunków do zrównoważonego

rozwoju kraju, rozwoju konkurencji, przeciwdziałania negatywnym skutkom

naturalnych monopoli oraz uwzględnienia wymogów ochrony środowiska. Nie ma

żadnych racji stanowisko autora skargi, które w istocie rzeczy zmierza do

pozostawienia poza obrębem regulacji publicznoprawnego obowiązku przyłączenia

do sieci, będącej środkiem wymienionego celu ustawy, wytwórców energii,

szczególnie istotnych w świetle wymogów ochrony środowiska. Poza tym taki

wytwórca energii jak zainteresowana w sprawie Farma Wiatrowa występuje w

podobnej do odbiorcy energii – słabszej – pozycji w relacjach o charakterze

rynkowym wobec przedsiębiorstwa zajmującego się przesyłaniem lub dystrybucją

energii, działającego w warunkach monopolu naturalnego. Warto też zauważyć, że

o tym, iż przepis określający zakres podmiotowy regulacji (art. 7 ust. 1 ustawy PE)

obejmuje również podmioty wytwórcze energii stanowią też rozwinięcia tej regulacji,

np. to z art. 7 ust. 8 pkt 3 ustawy, w którym dla kwestii opłaty za przyłączenie

odróżnia się sytuację „źródeł współpracujących z siecią .... z wyłączeniem

odnawialnych źródeł energii”.

W odniesieniu do subsumcyjnej analizy ustalonych w sprawie okoliczności

pod określone w art. 7 ust. 1 PE istnienie technicznych i ekonomicznych warunków

przyłączenia do sieci, należy zwrócić uwagę, że kwestionowane w skardze

zastosowanie wskazanego przepisu, opiera się na uwzględnieniu nie jednej tylko

ale całego zespołu okoliczności faktycznych (sytuacji faktycznej). Nie można

hipotetycznie wykluczyć sytuacji, w której przedsiębiorstwo energetyczne nie

będzie miało odpowiednich możliwości ekonomicznych do przeprowadzenia

modernizacji swej sieci dla celów konkretnego przyłączenia w pewnym czasie od

momentu uzgodnienia warunków przyłączenia. Jednakże z wyjaśnionego w

sprawie stanu faktycznego wynika co innego. W relacjach między wnioskującą o

29

przyłączenie do sieci Farmą Wiatrową a operatorem nie wystąpiła kwestia dystansu

czasowego w odniesieniu do realizacji przyłączenia, owszem wskazano na

konieczność przeprowadzenia określonych prac modernizacyjnych, jednakże

ustalono porządek czasowy ich wprowadzenia. Należy – za Sądem drugiej instancji

– zwrócić uwagę, na to, że powód wydał warunki przyłączenia zainteresowanemu

na podstawie ekspertyzy uwzględniającej oddziaływanie planowanego przyłączenia

na sieć, że warunki przyłączenia zostały uzgodnione i zaakceptowane przez

operatora systemu przesyłowego oraz, że przedmiotowe przyłączenie pozostaje w

związku z objętą planem przedsiębiorstwa energetycznego modernizacją sieci dla

przyłączenia Farmy Wiatrowej. W tej sytuacji określenie przez stronę powodową

„warunków przyłączenia” w dokumencie wydanym wnioskującej o przyłączenie

Farmie Wiatrowej, mogło uzasadniać ustalenie, że w ten sposób operator

potwierdził istnienie (aktualne) technicznych i ekonomicznych warunków

przyłączenia do sieci, określonych w art. 7 ust. 1 PE.

Zupełnie nieprzekonywujące jest przeciwstawienie zawartej w zaskarżonym

wyroku interpretacji „rzeczywistych nakładów poniesionych na realizację

przyłączenia”, o którym mowa w art. 7 ust. 8 pkt 3 ustawy PE - określenia przez

skarżącego zakresu tego pojęcia w oparciu o „reguły stosowania języka

potocznego”. Nie jest to oczywiście wystarczające do podważenia zawartych w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowo przeprowadzonych szerokich

analiz interpretacyjnych, przede wszystkim na gruncie wykładni systemowej.

Bezpośrednie rozdzielenie pojęcia przyłączenia do sieci od pojęcia rozbudowy sieci

w celu przyłączenia zostało wyrażone w art. 7 ust. 12 ustawy PE. Bardziej jeszcze

istotna jest analiza przepisów określających strukturę podmiotową w zakresie

funkcjonowania sieci elektroenergetycznej. Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy, to na

przedsiębiorstwie energetycznym zajmującym się przesyłaniem lub dystrybucją

energii ciąży zobowiązanie utrzymywania zdolności urządzeń, instalacji i sieci do

realizacji zaopatrzenia w energię w sposób ciągły i niezawodny. Zgodnie zaś z art.

7 ust. 5 i 6 ustawy przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub

dystrybucją energii „jest obowiązane zapewnić realizację i finansowanie budowy i

rozbudowy sieci, w tym na potrzeby przyłączenia podmiotów, ubiegających się o

przyłączenie, na warunkach określonych w przepisach wydanych na podstawie art.

30

9 ust. 1-4, 7 i 8 i art. 46 oraz w założeniach lub planach, o których mowa w art. 19 i

20” oraz, że „budowę i rozbudowę odcinków sieci służących do przyłączenia

instalacji należących do podmiotów ubiegających się o przyłączenie do sieci

zapewnia przedsiębiorstwo energetyczne, o którym mowa w ust. 1...”. Do

zacytowanych w odpowiednich fragmentach przepisów ustawy uwzględnionych w

interpretacji przyjętej przez Sąd Apelacyjny dodać należy funkcjonalnie sprzężone z

tymi regulacjami postanowienia art. 9c ust. 3 pkt 3 i 4 PE potwierdzające

odpowiedzialność operatora za zapewnienie rozbudowy sieci dystrybucyjnej oraz

za współpracę z innymi przedsiębiorstwami energetycznymi w celu zapewnienia

między innymi efektywnego funkcjonowania tych systemów. Wreszcie istotne jest

zauważenie przez Sąd Apelacyjny, że art. 7 ust. 10 PE, w swej regulacji

określającej wyłączanie z podstawy ustalania taryfy stawek za przesyłanie lub

dystrybucję energii, tego co przedsiębiorstwo uzyskało z tych opłat za przyłączenie

potwierdza, że opłata przyłączeniowa, o której mowa w ust. 8 nie pokrywa kosztów

wynikających z nakładów na realizację przyłączenia; (będą tu wchodziły w rachubę

między innymi koszty inwestycji prowadzonych w sieci w celu rozbudowy sieci) ale

ponadto dodatkowo wskazuje na ustalony w ustawie, istotny element konstrukcji

zadań przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się przysyłaniem

(dystrybucją) energii że uzyskuje ono pokrycie kosztów części tych zadań w

pobieranej taryfie za przesyłanie lub dystrybucję energii.

Ostatnie z zagadnień wynikających z materialnoprawnej podstawy

rozpatrywanej skargi kasacyjnej dotyczy interpretacji przepisu, który – z

wyłączeniem drogi sądowej – kompetencję (właściwość) rozstrzygania „w sprawach

spornych dotyczących odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci” przekazał

Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki (art. 8 ust. 1 ustawy PE). Poprzestanie

przez ustawodawcę na lapidarnym określeniu kompetencji Prezesa URE, bez

normatywnej konstrukcji powierzonego temu organowi zadania „rozstrzygnięcia”,

powodowało w praktyce regulatora i w orzecznictwie sądów wynikających z trybu

odwoławczego trudności interpretacyjne. W rozpoznawanej decyzji Prezesa URE,

zaakceptowanej przez sądy obu instancji wyraża się przeważający obecnie w

orzecznictwie pogląd, że decyzja regulatora zastępuje oświadczenie woli obu stron.

31

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, uznaje, że

określenie charakteru prawnego rozstrzygnięcia Prezesa URE powinno

syntetyzować następujące aspekty:

Po pierwsze, chodzi o kompetencję organu administracyjnego (regulatora).

Po drugie art. 8 ust. 1 PE w odniesieniu do określonej w nim kompetencji

regulatora dotyczącej rozstrzygnięcia sporu zobowiązaniowego (co do zasady

cywilnoprawnego), pomimo abstrakcyjnego i lapidarnego ujęcia jest samoistnym

źródłem prawa, co eliminuje potrzebę sięgania do konstrukcji cywilistycznych (art.

64 k.c.).

Po trzecie kompetencja organu administracyjnego w sprawach cywilnych

musi być traktowana jako regulacja specjalna (wyjątkowa). „Legitymizuje” tę

kompetencję pragmatyczna potrzeba rozstrzygnięcia sporu (zasada efektywności)

w zakresie odmowy zawarcia umowy o przyłączenie do sieci przez podmiot, który

jest do tego zobowiązany. Granicą „rozciągnięcia” struktury administracyjnej na

stosunek zasadniczo umowny ze względu na potrzebę zapewnienia efektywnej,

skutecznej ochrony podmiotowi uprawnionemu do zawarcia umowy o przyłączenie

– jest „sporność sprawy”.

Po czwarte, z aspektów wyżej wymienionych wynika, że decyzja Prezesa

URE „zastępuje” oświadczenia woli stron, w funkcjonalnym znaczeniu „zastępstwa”,

natomiast według charakteru prawnego decyzji stanowi ona podstawę samoistnego

ukształtowania stosunku zobowiązanego w zakresie spraw spornych między

stronami.

Sąd Najwyższy stwierdza, że niezależnie od kwalifikacji przedmiotowej

decyzji Prezesa URE, zakres udzielonej w postępowaniu sądowym ochrony strony

zobowiązanej do zawarcia umowy o przyłączenie do sieci, jest w pełni odpowiedni

do wskazanych wyżej warunków wykonywania przez Prezesa URE jego

kompetencji wynikających z art. 8 ust. 1 ustawy PE.

W szczególności należy zwrócić uwagę na to, że wprawdzie orzeczeniem

Prezesa URE objęta została „umowa” o przyłączenie także w zakresie

postanowień, które między stronami nie były sporne, a nawet przez stronę

powodową zostały przygotowane i przedstawione w formie projektu, to jednak

„rozstrzygnięcie” w sensie konstytutywnego określenia, niezależnie od

32

przygotowanego przez powoda projektu umowy odnosi się tylko do spraw

spornych.

Kwestie niesporne między stronami w postępowaniu przed Prezesem URE

nie stały się – na co wskazano w ocenie procesowej podstawy skargi –

przedmiotem postępowania sądowego, bo nie zostały objęte zarzutami odwołania

(art. 47912

k.p.c.).

Z powyższych przyczyn uznając, że obie podstawy skargi kasacyjnej są

niezasadne, Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39814

k.p.c.