I CSK 517/10

Sygn. akt I CSK 517/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Katner (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Stołecznego

Warszawy

przeciwko Bernardowi K.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 29 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku

Sądu Okręgowego

z dnia 5 stycznia 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz

Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa

kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu

kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 5 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację

pozwanego Bernarda K. od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 19 maja 2009 r.,

którym uwzględnione zostało powództwo Skarbu Państwa – Prezydenta m. st.

Warszawy o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości

ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym przez

wykreślenie w dziale II księgi wieczystej nr […], prowadzonej przez Sąd Rejonowy,

dla nieruchomości położonej przy w W. ul. K.[…], wpisu o przysługujących

pozwanemu prawach: użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku

posadowionego na tym gruncie.

Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd drugiej instancji przyjął następujące

ustalenia faktyczne, poczynione przez Sąd pierwszej instancji.

Decyzją administracyjną z dnia 13 marca 1972 r. Prezydium Rady

Narodowej m. st. Warszawy – Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej

ustanowiono na rzecz Towarzystwa […] użytkowanie wieczyste nieruchomości o

powierzchni 3345 m2

, położonej w W. przy ul. K.[…]. Następnie umową z dnia

3 stycznia 1973 r. Skarb Państwa – Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy

oddał tę nieruchomość w użytkowanie wieczyste Zarządowi Głównemu

Towarzystwa […] oraz doszło do przekazania jej temu użytkownikowi.

Decyzją z dnia 4 października 1980 r. Prezydent m. st. Warszawy, za zgodą

stron, uchylił decyzję z dnia 13 marca 1972 r., rozwiązał umowę o oddaniu

nieruchomości w użytkowanie wieczyste i przejął nieodpłatnie na rzecz Skarbu

Państwa budynki będące przedmiotem własności Towarzystwa […] znajdujące się

na tej nieruchomości. Kolejną decyzją z dnia 10 listopada 1980 r. Urząd

Dzielnicowy Wydział Terenów przekazał Ministerstwu Obrony Narodowej w

użytkowanie bliżej oznaczoną część tej nieruchomości wraz z posadowionymi na

niej budynkami. Protokołami zdawczoodbiorczymi z dnia 15 kwietnia i 18 sierpnia

1981 r. nieruchomość została przejęta od Zarządu Towarzystwa […] i wydana

Ministerstwu Obrony Narodowej. Następnie decyzją z dnia 26 sierpnia 1981 r.

3

ustanowione zostało na rzecz Towarzystwa […] użytkowanie wieczyste innej

nieruchomości.

W dniu 3 lipca 1986 r. Skarb Państwa – Szefostwo Służby Zakwaterowania

i Budownictwa Garnizonu Stołecznego wniósł o wpisanie w księdze wieczystej

nr […], prowadzonej dla nieruchomości położonej w W. przy ul. K.[…], prawa

użytkowania na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej, do wniosku dołączył

opisaną decyzję z dnia 10 listopada 1980 r., nie dołączył natomiast decyzji z dnia

4 października 1980 r. uchylającej decyzję o ustanowieniu użytkowania

wieczystego tej nieruchomości i rozwiązującej umowę o oddanie jej w użytkowanie

wieczyste. Postanowieniem z dnia 3 września 1986 r. Państwowe Biuro Notarialne

odmówiło dokonania wpisu użytkowania wieczystego części tej nieruchomości na

rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej wskazując, że wpis o takiej treści będzie

możliwy dopiero po rozwiązaniu umowy użytkowania części tej nieruchomości,

wpisanego w tej księdze na rzecz Towarzystwa […] i odłączeniu części tej

nieruchomości do odrębnej księgi wieczystej. Postanowienie to nie zostało

zaskarżone.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 23 czerwca 2003 r. oddalił powództwo

Miasta Stołecznego Warszawy o ustalenie, że w wyniku wyrażenia zgody przez

poprzednika prawnego Towarzystwa Współpracy […] (Towarzystwa […])

na rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego i przeniesienie nieodpłatnie na

rzecz Skarbu Państwa własności budynków powstał po stronie wieczystego

użytkownika obowiązek rozwiązania umowy i przeniesienia prawa własności oraz

nakazania pozwanemu złożenia oświadczenia woli w trybie art. 64 k.c. do złożenia

oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy z dnia 3 stycznia 1973 r. o oddaniu

powyższej nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Sąd ten wskazał, że Miasto

Stołeczne Warszawa nie ma interesu prawnego w domaganiu się ustalenia,

a żądanie rozwiązania umowy powinno być oparte na art. 33 ust. 3 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce gruntami (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543

ze zm.). Zgoda na rozwiązanie umowy nie jest jednoznaczna ze zrzeczeniem się

tego prawa, a zatem nie było podstaw do zastosowania art. 64 k.c., a do dnia

1 stycznia 1998 r. nie nastąpiło rozwiązanie umowy. Apelacja powoda została

oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 28 stycznia 2004 r., w którym

4

przyjęto, że mimo błędnego uzasadnienia kwestionowany wyrok odpowiada prawu.

Umowa została rozwiązana i budynki przejęte nieodpłatnie na rzecz Skarbu

Państwa na mocy decyzji z dnia 4 października 1980 r., wydanej w oparciu o art. 21

ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (tj.

Dz. U. z 1969 r. Nr 22 poz. 159 ze zm.), a zatem nie było podstaw do

zobowiązywania pozwanego do jej rozwiązania i przeniesienia własności

budynków. Użytkowanie wieczyste wygasło, a decyzja stanowi podstawę do

wykreślenia jego wpisu w księdze wieczystej.

Przebieg tego postępowania śledzili Robert P. i pozwany Bernard K.,

zapoznali się z treścią powołanych wyroków i ich uzasadnień. W dniu 22 kwietnia

1999 r. Towarzystwo Współpracy […] wniosło o stwierdzenie nieważności decyzji z

dnia 4 października 1980 r. i decyzją z dnia 4 września 2002 r. Samorządowe

Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło stwierdzenia jej nieważności. W związku z

decyzją komunalizacyjną doszło do podziału nieruchomości położonej przy ulicy

K.[…]. Działki nr 36/1 i 37/1 stały się własnością Miasta Stołecznego Warszawy,

założono dla nich odrębną księgę wieczystą, a działka nr 34/3 pozostała własnością

Skarbu Państwa.

W dniu 26 października 2004 r. Stowarzyszenie Współpracy […] zawarło z

A. W. T. Co. Ltd. – Holding Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w W. umowę

sprzedaży użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. K.[…],

obejmującej działkę nr 34/3, wraz z prawem własności znajdującego się na

niej budynku. Jedynym wspólnikiem tej Spółki był wówczas Robert P.

Wpis w księdze wieczystej nr […] na rzecz nabywcy prawa użytkowania

wieczystego działki i własności budynków dokonany został w dniu 9 listopada

2004 r.

W dniu 29 października 2004 r. Stołeczny Zarząd Infrastruktury wniósł

o wpisanie w dziale III Księgi wieczystej nr […] ostrzeżenia dotyczącego

ujawnionych na rzecz Towarzystwa Współpracy […] praw użytkowania wieczystego

i własności budynku. Do wniosku nie dołączył jednak decyzji z dnia 4 października

1980 r., a jedynie decyzję z dnia 10 listopada 1980 r. o przekazaniu terenu

5

w użytkowanie Ministerstwu Obrony Narodowej. Wniosek ten oddalony został

postanowieniem z dnia 9 listopada 2004 r.

W dniu 3 listopada 2004 r. Spółka A. zawarła z pozwanym Bernardem K. i

Robertem P. umowę sprzedaży użytkowania wieczystego nieruchomości położonej

w W. przy ul. K.[…], obejmującej działkę nr 34/3 wraz z prawem własności

znajdującego się na niej budynku. Z kolei Robert P. i Bernard K. zostali wpisani do

tej księgi, jako użytkownicy wieczyści tej nieruchomości i właściciele położonego na

niej budynku, w dniu 24 listopada 2004 r.

W dniu 6 kwietnia 2005 r. Skarb Państwa – Prezydent m. st. Warszawy

wniósł o wykreślenie z księgi wieczystej nr […] użytkowania wieczystego

nieruchomości i własności znajdującego się na niej budynku, wpisanych na rzecz

Roberta P. i Bernarda K., w oparciu o decyzję z dnia 4 października 1980 r., której

odpis, poświadczony za zgodność z oryginałem przez notariusza, dołączył do

wniosku. Żądany wpis dokonany został w dniu 9 maja 2005 r.

Z kolei w dniu 17 czerwca 2005 r. Skarb Państwa – Prezydent m.st.

Warszawy wniósł o wpisanie w powyższej księdze trwałego zarządu na rzecz

Ministerstwa Obrony Narodowej – Stołecznego Zarządu Infrastruktury.

Postanowieniem z dnia 14 października 2005 r. Sąd Rejonowy, po

rozpoznaniu skargi Roberta P. i Bernarda K., uchylił powyższy wpis dokonany

w dniu 9 maja 2005 r. i oddalił wniosek z dnia 6 kwietnia 2005 r. Sąd ten uznał, że

decyzja z dnia 4 października 1980 r. nie stanowi wystarczającej podstawy do

wykreślenia użytkowania wieczystego spornej nieruchomości, bowiem nie doszło

do umownego rozwiązania umowy o oddanie tej nieruchomości w użytkowanie

wieczyste. Ponadto Sąd ten przyjął, że przed dniem 6 kwietnia 2005 r. decyzja ta

nie została dołączona do żadnego wniosku o wpis w księdze wieczystej

prowadzonej dla spornej nieruchomości, stąd Spółka, nabywając użytkowanie

wieczyste tej nieruchomości w dniu 26 października 2004 r. od podmiotu wpisanego

w tej księdze wieczystej jako użytkownik wieczysty, nie wiedziała o wydaniu tej

decyzji, a przez to pozostawała w dobrej wierze. Uwzględniając to, że nabycie było

odpłatne, Sąd uznał, że Spółka A. korzystała z rękojmii wiary publicznej ksiąg

wieczystych.

6

W dniu 19 października 2005 r. dokonano wpisu ostrzeżenia o niezgodności

stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej nr […] ze

stanem rzeczywistym w odniesieniu do praw Roberta P. i Bernarda K., wynikającej

z tego, że w dniu 3 listopada 2004 r. zawarli oni ze Spółką A. umowę sprzedaży

użytkowania wieczystego i własności budynku, mimo że Spółka ta nie została

jeszcze wpisana do tej księgi jako użytkownik wieczysty i właściciel budynku.

Następnie w dniu 24 października 2005 r. Robert P. oraz Bernard K. zawarli

ze Spółką A. umowę, w której postanowiono, że wobec złożenia przez tę Spółkę,

przy zawarciu wskazanej wyżej umowy z dnia 3 listopada 2004 r. błędnego

oświadczenia, że przysługuje jej użytkowanie wieczyste spornej nieruchomości i

własność znajdującego się na niej budynku, strony traktują umowę z dnia 3

listopada 2004 r. jako wywołującą jedynie skutki obligacyjne. Ponadto strony

umowy wyraziły bezwarunkową zgodę na niezwłoczne przejście tych praw na

Roberta P. i Bernarda K. w udziałach po ½ dla każdego z nich. W treści umowy

zawarte zostało również oświadczenie Roberta P. i Bernarda K. o tym, że znają

treść i znaczenie decyzji z dnia 4 października 1980 r.

Postanowieniem z dnia 24 listopada 2005 r. oddalony został wniosek z dnia

17 czerwca 2005 r. o wpis trwałego zarządu na rzecz Ministerstwa Obrony

Narodowej – Stołecznego Zarządu Infrastruktury.

Z kolei w dniu 30 grudnia 2005 r. Bernard K. zawarł z Robertem P. umowę

sprzedaży ½ udziału w użytkowaniu wieczystym spornej nieruchomości wraz z ½

udziału we własności znajdującego się na niej budynku. Następnie Bernard K.

wpisany został do powyższej księgi wieczystej jako użytkownik wieczysty spornej

nieruchomości i właściciel posadowionego na niej budynku.

Ponadto ustalone zostało, że Bernard K. posiada wyższe wykształcenie,

prowadzi działalność gospodarczą, poprzednio nabywał już nieruchomości i

korzystał z usług kancelarii prawnych.

Sąd drugiej instancji uznał za prawidłowe uwzględnienie przez Sąd pierwszej

instancji powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym

nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej nr […] a rzeczywistym stanem,

obejmujące żądanie wykreślenia użytkowania wieczystego i odrębnej własności

7

budynku. Sąd ten wskazał, że pomimo ustanowienia użytkowania wieczystego na

rzecz Towarzystwa […] oraz zawarcia umowy w tym przedmiocie, strony

doprowadziły do zniweczenia łączącego je stosunku prawnego, czego wyrazem

było wydanie decyzji z dnia 4 października 1980 r., uchylającej decyzję

ustanawiającą użytkowanie wieczyste i rozwiązującej zawartą umowę. Sąd przyjął,

że następca prawny Towarzystwa […] nie był użytkownikiem wieczystym spornej

nieruchomości ani właścicielem znajdującego się na niej budynku, w chwili

sprzedaży tych praw Spółce A. Ponadto w ocenie Sądu drugiej instancji pozwany

Bernard K., nabywając udziały w tych prawach, nie działał w dobrej wierze, za czym

przemawia jednoznaczne oświadczenie pozwanego o tym, że zna treść i

znaczenie decyzji z dnia 4 października 1980 r., złożone przy zawarciu umowy z

dnia 24 października 2005 r. Sąd Okręgowy podkreślił, że treść tej decyzji jest

jednoznaczna, nie została ona uchylona, ani unieważniona, oraz że była

pozwanemu znana już w chwili nabycia tych praw. Zwrócił także uwagę

na profesjonalne prowadzenie przez pozwanego działalności gospodarczej,

korzystanie z pomocy prawników, nabywanie we wcześniejszym okresie

nieruchomości, co pozwalało mu bez przeszkód ustalić, że nabywa nieruchomość

od podmiotu nieuprawnionego, a tym samym, że stan prawny tej nieruchomości,

ujawniony w księdze wieczystej, jest niezgodny ze stanem rzeczywistym.

Podkreślił, że pozwany sam przyznał, iż zlecił prawnikom zbadanie stanu prawnego

spornej nieruchomości, a także, że wiedział o orzeczeniach sądu odnoszących się

do tej kwestii. Za istotne Sąd ten uznał, że pozwany zbagatelizował wspomnianą

decyzję, zmieniającą status prawny uprzedniego użytkownika wieczystego.

Również Robert P., wspólnik Spółki A., od której pozwany nabył udziały

w użytkowaniu wieczystym i własności budynku, miał świadomość istnienia tej

niezgodności, ponieważ miał nieskomplikowaną możliwość dowiedzenia się

o podstawach wyłączenia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. W ramach

podstawy przewidzianej w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. skarżący zarzucił naruszenie:

art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.;

dalej – „u.k.w.h.”), polegające na przyjęciu, że nie przysługuje mu użytkowanie

wieczyste spornej nieruchomości, skoro decyzja z dnia 4 października 1980 r. jest

8

nieważna i nie wiąże sądu w procesie o usunięcie niezgodności stanu prawnego

nieruchomości ujawnionego w księdze z rzeczywistym stanem prawnym; art. 5 i 6

u.k.w.h. przez przyjęcie, że skarżącego i jego poprzedników prawnych nie chroniła

rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, chociaż nabywali od Towarzystwa

Współpracy […] prawa wpisane do księgi wieczystej, korzystające z domniemania

przewidzianego w art. 5 u.k.w.h., a okoliczności podane przez Sąd drugiej instancji

domniemania tego nie obalają. Drugą z podstaw objętych art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

wypełnia, mające zdaniem skarżącego, istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie:

art. 6 k.c. przez przyjęcie, że powód wykazał niezgodność stanu prawnego spornej

nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej ze stanem rzeczywistym

w sytuacji, gdy w oparciu o przeprowadzone w sprawie dowody nie sposób przyjąć,

że Spółka A., Robert P. i skarżący działali w złej wierze; art. 378 § 1 oraz art. 382

k.p.c., polegające na nierozpoznaniu zarzutu nieważności decyzji z dnia

4 października 1980 r.; art. 316 § 1 k.p.c., polegające na pominięciu postanowień z

dnia 14 października 2005 r. i 24 listopada 2005 r., przywracającego wpis Roberta

P. oraz skarżącego jako współużytkowników wieczystych i współwłaścicieli

budynku, a także oddalającego wniosek Skarbu Państwa – Prezydenta m. st.

Warszawy o ujawnienie trwałego zarządu na rzecz Ministra Obrony Narodowej –

Stołecznego Zarządu Infrastruktury.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie oraz

zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie zasługuje na uwzględnienie żaden z podniesionych przez skarżącego

zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Wbrew obecnie prezentowanemu

stanowisku zarzut nieważności decyzji z dnia 4 października 1980 r. nie został

podniesiony w apelacji, gdzie zawarł on jedynie wywody dotyczące znaczenia tej

decyzji dla wniosków odnoszących się do rękojmi wiary publicznej ksiąg

wieczystych oraz skuteczności rozwiązania umowy o oddanie spornej

nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Niezależnie od tego kwestia ważności tej

decyzji była przedmiotem rozważań Sądu drugiej instancji. W uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku Sąd ten wyraźnie wskazał na decyzję Samorządowego

9

Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 4 września 2002 r. odmawiającą stwierdzenia

nieważności wspomnianej decyzji z dnia 4 października 1980 r. Ponadto na

rozprawie apelacyjnej w dniu 5 stycznia 2010 r. Sąd ten przeprowadził dowód z

dokumentu w postaci decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z

dnia 7 grudnia 2009 r. umarzającej postępowanie w przedmiocie zmiany

wspomnianej decyzji tego Kolegium z dnia 4 września 2002 r. Obie te kwestie, w

połączeniu z wysnutym wnioskiem, że decyzja z dnia 4 października 1980 r.

spowodowała wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego oraz rozwiązanie

umowy o oddanie spornej nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jednoznacznie

wskazują, iż Sąd decyzję uznał za ważną, chociaż nie zostało to wprost

wyartykułowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Treść decyzji była

elementem stanu faktycznego oraz uznania, że istnieje niezgodność treści wpisu w

księdze wieczystej z rzeczywistym stanem, skoro przedmiotem opisanych

czynności prawnych było nieistniejące prawo. Z tych względów zarzut naruszenia

art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. nie jest zasadny.

Nie doszło do naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 316 § 1 k.p.c. w związku

z art. 391 § 1 k.p.c., co skarżący nieprawidłowo pominął. Oba powołane

postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 14 października 2005 r. oraz z dnia

24 listopada 2005 r. zostały wydane przed zamknięciem rozprawy przez Sąd

Rejonowy. Zatem naruszenie wymienionego przepisu we wskazany sposób

mogłoby wchodzić w grę, jako zarzut skierowany przeciwko wyrokowi Sądu

pierwszej instancji, a nie wyrokowi Sądu drugiej instancji, za wyjątkiem sytuacji

przewidzianej w art. 381 in fine oraz art. 382 k.p.c., co jednak wymagałoby

wyraźnego wskazania któregoś z tych przepisów w podstawach skargi.

W judykaturze Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że odpowiednie

zastosowanie art. 316 § 1 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym oznacza, iż Sąd

drugiej instancji obowiązany jest brać pod uwagę zarówno stan rzeczy istniejący

w chwili zamknięcia rozprawy przez sąd pierwszej instancji, jak i zmiany, w stanie

faktycznym i prawnym sprawy, które zaszły w czasie od wydaniu wyroku przez sąd

pierwszej instancji do zamknięcia rozprawy przez sąd odwoławczy, mogące mieć

wpływ na treść orzeczenia Sądu pierwszej instancji (por. postanowienie SN z dnia

10 listopada 1998 r., III CKN 259/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 82; wyrok SN z dnia

10

6 października 2000 r., IV CKN 116/00, LexPolonica nr 381980). Niezależnie od

tego wskazać należy, że Sąd drugiej instancji, wydając zaskarżony wyrok,

uwzględnił oba te postanowienia. Z uzasadnienia wyroku wynika, że zostały one

objęte ustaleniami faktycznymi przyjętymi za podstawę rozstrzygnięcia. Natomiast

kwestia powagi rzeczy osądzonej tych postanowień, podniesiona w uzasadnieniu

podstaw skargi, uchyla się spod kontroli kasacyjnej, skoro w samych podstawach

skargi nie został sformułowany zarzut naruszenia art. 523 k.p.c., przepisu

regulującego tę problematykę w postępowaniu wieczystoksięgowym.

Za wadliwie postawiony i sformułowany uznać należy zarzut naruszenia art.

6 k.c., który zaliczony został do przepisów postępowania. Według skarżącego

naruszenie art. 6 k.c. polegało na nieuprawnionym wysunięciu wniosku,

że przeprowadzone w sprawie dowody mogły być wystarczającą podstawą do

oceny, że działania pozwanego podejmowane były w złej wierze, o jakiej mowa

w art. 6 ust. 1 u.k.w.h. i spełniona została przesłanka wyłączająca zastosowanie

rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Przesłanka ta ma charakter

materialnoprawny, a zatem kwestionowanie wniosków odnoszących się do jej

spełnienia powinno odbywać się w drodze zarzutu naruszenia prawa materialnego,

a nie przepisów postępowania. Przepis art. 6 k.c. traktuje o ciężarze dowodu

w sensie materialnoprawnym i wskazuje, kogo obciążają skutki niewypełnienia

obowiązku udowodnienia istnienia prawa. Kwestionowanie prawidłowości uznania

przez sąd, że przeprowadzone dowody nie są wystarczające do przyjęcia za

udowodnione okoliczności, których ciężar udowodnienia spoczywał na jednej ze

stron, może nastąpić w drodze zarzutu naruszenia odpowiednich przepisów prawa

procesowego, nie zaś art. 6 k.c.

Nie zasługują również na uwzględnienie podniesione w skardze zarzuty

naruszenia prawa materialnego.

Nietrafnie skarżący podważa dokonaną przez Sąd Okręgowy wykładnię

art. 10 u.k.w.h., mającą na względzie związanie sądu ostateczną decyzją

administracyjną. Nie mogło odnieść zamierzonego rezultatu dążenie do skłonienia

Sądu Okręgowego do stwierdzenia, jako przesłanki rozstrzygnięcia, nieważności

decyzji z dnia 4 października 1980 r., z powołaniem się na jej bezwzględną

11

nieważność. Ugruntowane jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego zapatrywanie,

że sąd w postępowaniu cywilnym obowiązany jest uwzględniać stan prawny

wynikający z osnowy ostatecznej decyzji administracyjnej, chyba że decyzja taka

wydana została przez organ niepowołany, bez jakiejkolwiek podstawy

materialnoprawnej odnoszącej się do jej przedmiotu lub z oczywistym naruszeniem

reguł postępowania administracyjnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów SN

z dnia 9 października 2007 r., III CZP 46/07, OSNC 2008, nr 7-8, poz. 80).

Skarżący nie powoływał okoliczności łączących się z tego rodzaju wadami decyzji

ani przed Sądem pierwszej instancji, ani przed Sądem drugiej instancji.

Nie wyczerpuje tych wymagań podnoszenie, że o istnieniu tej decyzji nie miał

wiedzy, jak też możliwości dowiedzenia się, a tym samym nie miał

podstaw do uznania, że wpisy w księdze wieczystej nie odpowiadają

rzeczywistemu stanowi. Nie było podstaw do nieuwzględnienia stanu prawnego

wynikającego z osnowy tej decyzji, zważywszy, że w judykaturze Sądu

Najwyższego przyjęty został pogląd, że ostateczna decyzja o rozwiązaniu przed

terminem umowy wieczystego użytkowania wydana na podstawie art. 21 ustawy

z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (t.j. Dz. U.

z 1969 r. Nr 22, poz. 159, ze zm.) powoduje wygaśnięcie wieczystego użytkowania

(por. postanowienie SN z dnia 5 czerwca 1985 r., III CRN 152/85, OSNC 1986,

nr 4, poz. 57). Uchylenie za zgodą stron decyzji o ustanowieniu użytkowania

wieczystego, czego następstwem było rozwiązanie umowy użytkowania

wieczystego opisanej nieruchomości, było wiążące także w rozpoznawanej

sprawie. Wpis opisanego prawa na rzecz Towarzystwa […] był sprzeczny z

rzeczywistym stanem.

Za niezasadny należy uznać również zarzut naruszenia art. 5 i 6 u.k.w.h.,

który w ocenie skarżącego, polegał na przyjęciu nieuprawnionego wniosku, że jego

poprzedników prawnych i jego nie chroniła rękojmia wiary publicznej ksiąg

wieczystych. Według ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

wyroku, którymi Sąd Najwyższy jest związany przy rozpoznawaniu skargi

kasacyjnej (art. 39813

§ 2 in fine k.p.c.), zarówno Robert P., jak i skarżący śledzili

tok postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia

28 stycznia 2004 r. i znali przyczyny nieuwzględnienia zgłoszonego roszczenia, w

12

ramach których zawarte zostało stwierdzenie, że umowa o oddanie spornej

nieruchomości w użytkowanie wieczyste została rozwiązana na mocy wspomnianej

decyzji z dnia 4 października 1980 r., wskutek czego prawo to wygasło. W dacie

zawierania umowy sprzedaży przez Spółkę A. i Stowarzyszenie Współpracy […],

Robert P. był jedynym jej wspólnikiem. W doktrynie jednolicie przyjmuje się, że w

odniesieniu do rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych przypisanie złej wiary

jedynemu wspólnikowi spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, będącemu osobą

fizyczną i niepozostającemu członkiem zarządu tej spółki, uprawnia do przypisania

stanu złej wiary również samej tej spółce. Jako zasadę uznać należy, że zła wiara

któregokolwiek z organów spółki musi pociągać za sobą uznanie złej wiary

samej spółki (por. T. Targosz, Nadużycie osobowości prawnej, Zakamycze 2004,

s. 178-179). Podkreślenia wymaga, że Robert P. stanowił zgromadzenie

wspólników zawiązanej przez niego Spółki, a zatem wszelkie kompetencje

przyznane umową i Kodeksem spółek handlowych, w tym także te objęte art. 228

pkt 4, były jego kompetencjami. Wiążące ustalenia wskazują, że zainteresowanie

nabyciem wieczystego użytkowania opisanej nieruchomości przejawiał właśnie

Robert P. i to jego działania doprowadziły do zawarcia umowy. Wobec tego dążenie

do oddzielenia wiedzy i charakteru oraz skutków podejmowanych czynności takiego

wspólnika od wiedzy i czynności Spółki nie mogło przynieść zamierzonego

rezultatu. Skarżący nie zakwestionował stanowiska Sądu Okręgowego, że Robert

P. znał treść decyzji z 4 października 1980 r., z czym łączyła się nieaktualność

wpisu w księdze wieczystej. Wbrew twierdzeniom skarżącego na prawidłowość

powyższej oceny nie ma wpływu znajomość treści postanowienia z dnia 14

października 2005 r. Sądu Rejonowego, w którego uzasadnieniu wyrażono pogląd,

że na mocy decyzji z dnia 4 października 1980 r. nie doszło do rozwiązania umowy

o oddanie nieruchomości w wieczyste użytkowanie, a Spółka A., zawierając

odpłatną umowę, działała w zaufaniu do treści istniejącego wpisu. Trafność tego

zapatrywania nie podlega ocenie w rozpoznawanej sprawie, chociaż trzeba

rozważać ją w kontekście zakresu kognicji sądu w postępowaniu

wieczystoksięgowym, tak zresztą, jak i postanowienia z dnia 24 listopada 2005 r.

Nie może mieć jednak znaczenia dla oceny dobrej lub złej wiary uczestników

czynności zdziałanych przed wydaniem tego orzeczenia. Podstawę jej, jako

13

przesłanki wyłączenia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych określonej w art.

6 ust. 1 u.k.w.h., stanowić mogą jedynie okoliczności istniejące w chwili

dokonywania tej czynności prawnej, której rękojmia ma dotyczyć. Wiążące

ustalenia faktyczne wskazują, że nabycie użytkowania wieczystego przez Spółkę A.

miało miejsce w dniu 26 października 2004 r., a więc jeszcze przed wydaniem

postanowienia z dnia 14 października 2005 r. To samo odnosi się do oceny

istnienia złej wiary po stronie skarżącego, w chwili gdy nabywał on udział w tym

prawie od tej Spółki, umową zawartą w dniu 3 listopada 2004 r. Z tych samych

względów przy ocenie złej wiary towarzyszącej umowom z dnia 26 października

2004 r. oraz z dnia 3 listopada 2004 r. nie mogło zostać uwzględnione wyżej

wymienione postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 24 listopada 2005 r.,

oddalające wniosek o wpis trwałego zarządu na rzecz Ministerstwa Obrony

Narodowej – Stołecznego Zarządu Infrastruktury. Nie inaczej rzecz przedstawia się

odnośnie do oceny złej wiary skarżącego, w chwili gdy nabywał on udział w

użytkowaniu wieczystym spornej nieruchomości od Roberta P., umową z dnia 30

grudnia 2005 r. Funkcjonujące wówczas w obrocie prawnym postanowienia z dnia

14 października 2005 r. i z dnia 24 listopada 2005 r., również nie mogły

przemawiać za dobrą wiarą skarżącego, skoro przy zawarciu umowy z dnia

24 października 2005 r. złożył oświadczenie potwierdzające, że zna treść i

znaczenie decyzji z dnia 4 października 1980 r. Zatem Sąd drugiej instancji władny

był okoliczności tej przypisać decydujące znaczenie. Do innych wniosków nie

prowadzą także pozostałe przytoczone okoliczności, wskazujące na wiedzę

skarżącego o rzeczywistym stanie nieruchomości.

Z tych przyczyn, w oparciu o art. 39814

k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak

w sentencji, zasądzając koszty postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1

w związku z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c., art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca

2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 169, poz. 1471,

ze zm.) oraz § 12 ust. 4 pkt 1 i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

14