II PK 272/10

Sygn. akt II PK 272/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa Ł. W.

przeciwko I. Spółka Akcyjna w G.

o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 kwietnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w G. - Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 11 czerwca 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w G. – Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 11 czerwca 2010 r. oddalił apelację pozwanej I. Spółki Akcyjnej w G. od

2

wyroku Sądu Rejonowewgo Sądu Pracy w G. z dnia 15 grudnia 2009 r. uznającego

wypowiedzenie umowy o pracę powodowi Ł. W. za bezskuteczne i nakazującego

pobranie od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa (Kasy Sądu Rejonowego w G.)

kwoty 1.753 zł tytułem zwrotu opłaty, od uiszczenia której powód był zwolniony.

W sprawie tej ustalono, że powód pracował w pozwanej Spółce od 1 września

2006 r. na podstawie umowy o pracę, początkowo na czas określony, a od 1

kwietnia 2008 r. na czas nieokreślony na stanowisku magazyniera. W dniu 9

września 2009 r. doszło do powzięcia uchwały w sprawie założenia Organizacji

Zakładowej NSZZ „Solidarność" w pozwanej Spółce i wyłonienia Tymczasowej

Komisji Zakładowej w osobach: powoda jako przewodniczącego oraz członków –

W. K. i A. S. Pismem Zarządu Regionu […] NSZZ „Solidarność" z dnia 10 września

2009 r. pozwana została poinformowana, że w dniu 10 września 2009 r., na

podstawie decyzji Prezydium ZR nr 77/2009, została zarejestrowana Organizacja

Zakładowa NSZZ „Solidarność" w I. S.A. z siedzibą w G. W piśmie wskazano, że

władzą wykonawczą organizacji zakładowej w zakładzie pozwanej jest

Tymczasowa Komisja Zakładowa, której przewodniczącym jest powód, a także że

jest on upoważniony do prowadzenia działalności organizacyjnej na terenie tegoż

zakładu pracy oraz objęty jest ochroną prawną na podstawie art. 32 ust. 7 ustawy z

dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr

79, poz. 854 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o związkach zawodowych lub

ustawa). W dniu 25 września 2009 r. pozwana wypowiedziała powodowi umowę o

pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako przyczynę

rozwiązania umowy wskazano nieprzydatność na zajmowanym stanowisku

wynikającą z najniższej przeciętnej liczby wydań linii asortymentowych, w

porównaniu ze stanowiskami równoległymi, stwierdzonej w bezpośrednio

poprzedzającym dwutygodniowym okresie rozliczeniowym na podstawie

szczegółowego systemu rejestracji liczby wydań linii. W pozwie z dnia 1

października 2009 r. powód domagał się uznania wypowiedzenia za bezskuteczne i

przywrócenia na poprzednio zajmowane stanowisko po upływie okresu

wypowiedzenia, a także o zasądzenie wynagrodzenia za cały okres pozostawania

bez pracy, a w przypadku uznania wypowiedzenia za bezskuteczne - nałożenia na

pozwaną obowiązku dalszego zatrudnienia go do czasu prawomocnego

3

rozpoznania sprawy. W pozwie wskazano, że wskazana przyczyna wypowiedzenia

jest pozorna, a rzeczywistą przyczyną było założenie przez niego związku

zawodowego w pozwanym zakładzie. Ponadto pozwana nie zwróciła się do

zakładowej organizacji związkowej o wyrażenie zgody na wypowiedzenie umowy o

pracę, tym samym zostało ono dokonane z naruszeniem art. 32 ustawy o

związkach zawodowych.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości wskazując, że przyczyna

wypowiedzenia jest rzeczywista, ponieważ według wdrożonego miarodajnego

systemu rejestracji wydań na poszczególnych liniach (alejkach) magazynu powód

wykazywał najniższą efektywność pracy wśród zatrudnionych. Natomiast pismo z

dnia 10 września 2009 r. Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” nie mogło mieć dla

pozwanej charakteru wiążącego w świetle art. 12 w związku z art. 251

ust. 1 ustawy

o związkach zawodowych, a poza tym powołano się w nim na decyzję Prezydium, a

nie na uchwałę imiennie wskazującą pracowników objętych ochroną związkową.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że doręczenie

pozwanej w dniu 10 września 2009 r. pisma Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność"

było wystarczającą przesłanką do objęcia powoda ochroną związkową, o której

mowa art. 32 ustawy o związkach zawodowych, a pozwana została o tym fakcie

prawidłowo powiadomiona. Wobec stwierdzonej pod względem formalnym

wadliwości wypowiedzenia na podstawie ustawy o związkach zawodowych z

pominięciem obowiązku uzyskania zgody zakładowej organizacji związkowej (art.

38 k.p.) Sąd Rejonowy oddalił wnioski dowodowe pozwanej o przesłuchanie

świadków na okoliczność prawdziwości przyczyn i zasadności wypowiedzenia jako

pozostające bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również wnioski o

przesłuchanie świadków na okoliczność podjęcia uchwały w sprawie założenia

zakładowej organizacji związkowej w pozwanej jako prowadzone przeciwko

osnowie dokumentu i zmierzające wyłącznie do przedłużenia postępowania.

Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanej w pełni podzielając stanowisko Sądu

pierwszej instancji. Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 32 ust. 7 i 8 ochrona

przewidziana w ust. 1 tego przepisu przysługuje przez okres 6 miesięcy od dnia

utworzenia komitetu założycielskiego zakładowej organizacji związkowej, nie więcej

niż trzem pracownikom imiennie wskazanym uchwałą komitetu założycielskiego. W

4

przypadku gdy właściwy organ nie dokona wskazania, o którym mowa w art. 32 ust.

3, 4, 6 albo 7, ochrona ta przysługuje - w okresie do dokonania wskazania -

odpowiednio przewodniczącemu zakładowej organizacji związkowej bądź

przewodniczącemu komitetu założycielskiego. Uchwała w sprawie założenia

Organizacji Zakładowej NSZZ „Solidarność” wskazuje wprost, że powód jest jedną

z trzech osób podlegających szczególnej ochronie prawnej, o której mowa w art. 32

ust. 7 tej ustawy. Przepis ten określa jednocześnie długość trwania ochrony

prawnej, a więc informację Zarządu Regionu NSZZ Solidarność należy uznać za

wystarczającą dla uczynienia zadość obowiązkowi informacyjnemu ciążącemu na

organizacji związkowej. Sąd podkreślił, że nawet w przypadku niepodjęcia

stosownej uchwały powód podlegałby szczególnej ochronie jako przewodniczący

komitetu założycielskiego (art. 32 ust. 8 ustawy), ponieważ bez wątpienia

Tymczasowa Komisja Zakładowa, której był przewodniczącym to nic innego jak

komitet założycielski w rozumieniu ustawy o związkach zawodowych.

W ocenie tego Sądu, Zarząd Regionu NSZZ „Solidarność” zadośćuczynił

obowiązkowi wynikającemu z § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie powiadamiania

przez pracodawcę zarządu zakładowej organizacji związkowej o liczbie osób

stanowiących kadrę kierowniczą w zakładzie pracy oraz wskazywania przez zarząd

oraz komitet założycielski zakładowej organizacji związkowej pracowników, których

stosunek pracy podlega ochronie, a także dokonywania zmian w takim wskazaniu

(Dz. U. Nr 108, poz. 1013, zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 16 czerwca 2003

r.), zgodnie z którym zarząd oraz komitet założycielski zakładowej organizacji

związkowej imiennie wskazują pracodawcy na piśmie pracowników, których

stosunek pracy podlega ochronie, o której mowa w art. 32 ust. 1 ustawy. Zarząd

Regionu wskazał bowiem na piśmie pracowników, których stosunek pracy podlega

ochronie, o której mowa w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. W

ocenie Sądu Okręgowego argumentacja, że taką informację powinna przekazać

pracodawcy Organizacja Zakładowa NSZZ „Solidarność” w I. a nie Zarząd Regionu

NSZZ „Solidarność” nie może skutkować oddaleniem powództwa. Jak wynika ze

statutu NSZZ „Solidarność” Zarząd Regionu jest organem, do którego obowiązków

należało zarejestrowanie OZ NSZZ „Solidarność” w I., pełni wobec niej funkcję

nadzorczą, koordynuje jej działalność oraz podejmuje wiążące ją decyzje (§18

5

statutu). Z uwagi na strukturę organizacyjną związku nie można dopatrzyć się

istotnego uchybienia przepisom prawa z uwagi na podmiot który poinformował

pracodawcę o osobach objętych ochroną prawną.

Sąd Okręgowy podkreślił nadto, że żaden przepis nie ustanawia obowiązku

przedłożenia pracodawcy uchwały organizacji związkowej w przedmiocie objęcia

ochroną prawną określonych pracowników. Jak trafnie zauważył Sąd Rejonowy,

jeżeli pozwana miałaby jakiekolwiek wątpliwości, co do tego jak co do i działalności

powoda w organizacji zakładowej, nic nie stało na przeszkodzie aby zwrócić się do

NSZZ „Solidarność" o udzielenie informacji z tym zakresie. Działania takie

umożliwiał również dwutygodniowy odstęp czasowy między datą złożenia pisma

(10 września 2009 r.) a datą wręczenia wypowiedzenia (25 września 2009 r.), a

mimo to pozwana tego nie uczyniła.

W skardze kasacyjnej powód zaskarżył ten wyrok w całości, zarzucając mu

naruszenie prawa materialnego w szczególności: art. 32 ustawy o związkach

zawodowych przez jego błędną wykładnię prowadzącą do wniosku, że wskazania

pracowników podlegających ochronie na mocy art. 32 może dokonać podmiot inny

niż wskazany w tym przepisie. W skardze podniesiono także zarzut naruszenia

przepisów postępowania w szczególności: 1/ art. 386 § 4 k.p.c. przez jego

niezastosowanie polegające na nieuchyleniu wyroku sądu pierwszej instancji i

nieprzekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania mimo, że Sąd pierwszej

instancji nie rozpoznał istoty sprawy, którą poza kwestią przysługiwania powodowi

ochrony związkowej, była „także, jeśli nie przede wszystkim kwestia przyczyny

wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, która w jego ocenie była

nierzeczywista”, 2/ art. 378 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie i

nieuwzględnienie z urzędu nieważności postępowania w związku z pozbawieniem

skrążcej możliwości obrony swoich praw przez niezasadne pominięcie wszystkich

zgłoszonych przez nią wniosków dowodowych, 3/ art. 385 k.p.c. przez jego

zastosowanie i oddalenie apelacji pozwanej mimo zaistnienia przesłanek do jej

uwzględnienia.

Okolicznością uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania jest

występowanie istotnego zagadnienia prawnego, „polegającego na konieczności

interpretacji (...) art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

6

poprzez ustalenie jaki organ zobowiązany jest do wykonania względem

pracodawcy obowiązków, o których mowa w tym przepisie oraz czy w przypadku

zawiadomienia pracodawcy o powstaniu zakładowej organizacji związkowej przez

inny niż zakładowa organizacja związkowa podmiot, osoba wskazana w

zawiadomieniu podlega ochronie przewidzianej w art. 32 w/w ustawy”. W sprawie

zachodzi również nieważność postępowania z uwagi na pozbawienie skarżącej

możliwości obrony swych praw przez niezasadne oddalenie przez Sąd pierwszej

instancji jej wniosków dowodowych dotyczących przesłuchania świadków na

okoliczność podjęcia uchwały w sprawie założenia zakładowej organizacji

związkowej w zakładzie skarżącej, w tym daty i miejsca podjęcia ewentualnej

uchwały, a także na okoliczność prawdziwości przyczyny wypowiedzenia, czego

Sąd drugiej instancji nie uwzględnił wbrew treści art. 378 § 1 k.p.c. Ponadto skarga

jest oczywiście uzasadniona z uwagi na błędną, rozszerzającą wykładnię art. 32

ustawy o związkach zawodowych, prowadzącą do wniosku, że „wskazania

pracowników podlegających ochronie na mocy art. 32 może dokonać podmiot inny

niż wskazany w tym przepisie”.

Skarżąca przyznała, że istotnie żaden przepis nie ustanawia obowiązku

przedłożenia pracodawcy uchwały organizacji związkowej w przedmiocie objęcia

ochroną prawną określonych pracowników, to jednak oczywistym jest, że

warunkiem objęcia ochroną pracownika jako działacza związkowego, jest

powiadomienie przez nowopowstałą zakładową organizację związkową o treści

podjętej w tym zakresie uchwały albo też o samym fakcie założenia organizacji

związkowej, tak aby mogła uaktualnić się ochrona przewodniczącego zakładowej

organizacji związkowej bądź przewodniczącego komitetu założycielskiego na mocy

art. 32 ust. 8 ustawy o związkach zawodowych. Tymczasem w dacie wręczenia

powodowi wypowiedzenia umowy o pracę skarżąca nie dysponowała ani uchwałą

komitetu założycielskiego wskazujących pracowników podlegających ochronie ani

żadnym innym dokumentem, pochodzącym od władzy wykonawczej organizacji

związkowej założonej w zakładzie pozwanej. Zarówno językowa jak i systemowa

wykładnia art. 32 ustawy o związkach zawodowych prowadzi do jednoznacznego

stwierdzenia, że partnerem związkowym pracodawcy w zakresie wskazania na

piśmie pracowników objętych ochroną związkową mogła być jedynie zakładowa

7

organizacja związkowa lub komitet założycielski, a kompetencji przewidzianych w

tym przepisie nie może wykonywać inny organ, którym w sprawie był Zarząd

Regionu NSZZ „Solidarność" będący organem nadzorującym działalność

zakładowej organizacji związkowej NSZZ „Solidarność" w zakładzie skarżącej. W

konsekwencji nie sposób uznać, że Zarząd Regionu o zadośćuczynił obowiązkowi

wynikającemu z § 2 rozporządzenia z dnia 16 czerwca 2003 r., ponieważ to nie na

nim spoczywał ten obowiązek.

Odnośnie zarzutów naruszenia prawa procesowego skarżąca wskazała, że

zawnioskowane przez nią dowody były jedynymi, za pomocą których możliwe było

wykazanie szczegółowych okoliczności podjęcia uchwały z dnia 10 września 2009

r., zważywszy, że z przedstawionej przez powoda „kserokopii uchwały z dnia 09

września 2009 r." w żadnej mierze nie wynika, aby została podjęta przez liczbę

uprawnionych osób, wskazaną art. 12 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych,

gdyż widnieją na niej jedynie podpisy osób obecnych na zebraniu, a nie

podejmujących uchwałę.

Ponadto Sąd błędnie uznał, że skoro wypowiedzenie umowy o pracę zawartej

na czas nieokreślony nastąpiło niezgodnie z obowiązującymi w tym względzie

przepisami nie było potrzeby badania przyczyny wskazanej przez pracodawcę jako

uzasadniająca wypowiedzenie. Tymczasem nawet gdyby istotnie doszło do

naruszenia przez skarżącą obowiązku, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy

o związkach zawodowych, to nie przesądza to o zbędności prowadzenia

postępowania dowodowego w zakresie prawdziwości przyczyny wypowiedzenia

pracownikowi umowy o pracę. Wynik takiego badania może bowiem przesądzać o

nieuwzględnieniu żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub

przywrócenia go do pracy, gdyby naruszało to zasady współżycia społecznego.

W konsekwencji skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w

całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu,

ewentualnie uchylenia w całości zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty

sprawy przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie powództwa w całości,

a także zasądzenia powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu za obie instancję

oraz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

8

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona. Częściowo uzasadniony okazał

się jeden z zarzutów kasacyjnych dotyczących naruszenia art. 32 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych ( jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.

854 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o z.z. lub ustawa), tyle że skarżący nie

wskazał jednostek redakcyjnych tego przepisu (ustępów), które zostały poddane

błędnej wykładni przez Sądy obu instancji. Sąd Najwyższy potwierdza kasacyjne

twierdzenie, że organ związku zawodowego niewymieniony w art. 32 ust. 3, 4 lub 6

nie jest organem właściwym, a zatem kompetentnym i uprawnionym do wskazania

pracodawcy pracowników podlegających ochronie przewidzianej w ust. 1 tego

przepisu. Status organu ustawowo kompetentnego i uprawnionego do wskazania

pracodawcy pracowników, których stosunki pracy podlegają wzmożonej ochronie

przed ich wypowiedzeniem lub rozwiązaniem, przysługuje jedynie organom

właściwym, którymi z mocy ustawy o związkach zawodowych są zarząd zakładowej

organizacji związkowej (art. 32 ust. 3, 4 i 6 ustawy) bądź komitet założycielski

związku zawodowego lub zakładowej organizacji związkowej (art. 32 ust. 7 tej

ustawy). Tylko te ustawowo określone organy związkowe są legitymowane i

uprawnione do podejmowania uchwał imiennie wskazujących pracodawcy

pracowników, którym z mocy podjętych uchwał przez ustawowo określony, tj.

właściwy podmiot związkowy (zarząd zakładowej organizacji związkowej bądź

komitet założycielski związku zawodowego lub zakładowej organizacji związkowej)

przysługuje wzmożona ochrona stosunków pracy, o której mowa w art. 32 ust. 1

ustawy o związkach zawodowych. Inne niż wymienione w art. 32 ustawy organy

związku zawodowego, zakładowej organizacji związkowej bądź niepełny skład

komitetu założycielskiego nie są organami ustawowo uprawnionymi do wskazania

pracodawcy pracowników, których stosunki pracy podlegają wzmożonej związkowej

ochronie prawa pracy, co oznacza, że nie mogą skutecznie udzielić ochrony, o

której mowa w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. W przypadku gdy

właściwy organ nie dokona wskazania, o którym mowa w art. 32 ust. 2, 3, 4, 6 albo

7 ustawy, ochrona przewidziana w ust. 1 - w okresie w okresie do dokonania

wskazania - przysługuje z mocy prawa i na podstawie art. 32 ust. 8 ustawy -

odpowiednio przewodniczącemu zakładowej organizacji związkowej bądź

9

przewodniczącemu komitetu założycielskiego. Inaczej rzecz ujmując, jeżeli

wskazania dokonuje niewymieniony w art. 32 ust. 2, 3, 4, 6 lub 7 ustawy, tj.

niewłaściwy organ związkowy, to - w okresie w okresie do dokonania wskazania

wzmożona związkowa ochrona trwałości stosunku pracy przysługuje z mocy prawa

i na podstawie art. 32 ust. 8 ustawy - odpowiednio przewodniczącemu zakładowej

organizacji związkowej bądź przewodniczącemu komitetu założycielskiego.

Właściwe organy związkowe uprawnione do udzielenia imiennie wskazanym

pracownikom ochrony przewidzianej w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych określa (nazywa) ustawa (ust. 2, 3, 4, 6 albo 7 tego przepisu), przeto

żadne regulacje związkowe, np. postanowienia statutu związku zawodowego, nie

mogą przekazać omawianych ustawowo zastrzeżonych kompetencji związkowych,

które przysługują wymienionym w ustawie właściwym organom związkowym, innym

organom zakładowej lub pozazakładowej (ponadzakładowej, regionalnej,

międzyzakładowej lub ogólnokrajowej) organizacji związkowej. Tylko wtedy, gdy

ochrona przewidziana w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych przysługuje

pracownikowi pełniącemu z wyboru funkcję związkową poza zakładową organizacją

związkową, korzystającemu u pracodawcy z urlopu bezpłatnego lub z obowiązku

świadczenia pracy, to wzmożona związkowa ochrona trwałości stosunku pracy w

okresie wymienionego urlopu lub zwolnienia oraz przez rok po upływie tych

okresów, nie przysługuje ze wskazania ustawowo nazwanego organu

związkowego, ale wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku pracy z wybranym

pracownikiem do pełnienia pozazakładowej funkcji związkowej wymaga uzyskania

zgody wyrażanej przez właściwy statutowo organ organizacji związkowej, w której

wybrany pracownik pełni albo pełnił z wyboru funkcję związkową (art. 32 ust. 9

ustawy).

Warto przypomnieć, że od 1 lipca 2003 r. inaczej kształtuje się podmiotowa

ochrona trwałości stosunków pracy przysługująca na podstawie art. 32 ust. 1

ustawy o związkach zawodowych. Do tej daty krąg osób podlegających ochronie

był precyzyjnie określony ustawowo w tym przepisie, który przed nowelizacją

stanowił, że pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej organizacji

związkowej wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym

członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w

10

czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu. Dlatego możliwa

była interpretacja, że ochrona trwałości stosunku pracy z tytułu sprawowania

ustawowo wskazanych funkcji związkowych przysługiwała ex lege, niezależnie od

poinformowania pracodawcy o jej podmiotowym zakresie. Taki pogląd był wyrażany

we wcześniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, który przyjmował - w

odniesieniu do poprzednio obowiązującego stanu prawnego - że przewidziana w

art. 32 ustawy o związkach zawodowych wzmożona ochrona trwałości stosunku

pracy działaczy związkowych przysługiwała z mocy samego prawa i ówcześnie nie

była uzależniona od poinformowania pracodawcy o jej podmiotowym zakresie (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 16 czerwca 1999 r., I PKN 120/99, OSNAPiUS 2000 nr

17, poz. 648).

Tymczasem w zmienionym od 1 lipca 2003 r. i aktualnym stanie prawnym

doniosłe znaczenie ma imienne wskazanie pracodawcy przez właściwe organy

związkowe pracowników podlegających ochronie, którymi nie są już - jak

poprzednio (przed 1 lipca 2003 r.) - wszyscy członkowie zarządu i członkowie

komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu

oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu, lecz jedynie imiennie wskazani uchwałą

zarządu lub komitetu założycielskiego funkcyjni działacze związkowi lub inni

pracownicy będący członkami danej zakładowej organizacji związkowej,

upoważnionymi do reprezentowania danej organizacji związkowej wobec

pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w

sprawach z zakresu prawa pracy. Oznacza to, że w aktualnym stanie prawnym nie

ma ustawowego sprecyzowania podmiotowego zakresu związkowej ochrony przed

rozwiązaniem stosunku pracy, gdyż - co do zasady - to nie ustawa, lecz zakładowa

organizacja związkowa lub komitet założycielski wyznaczają krąg pracowników

podlegających tej ochronie. W aktualnej sytuacji normatywnej zakres podmiotowy

ochrony, ale także jej czasokres zależy od wskazania pracodawcy osób

(pracowników), którym ona przysługuje. Pracodawcę wiążą przepisy o szczególnej

ochronie stosunku pracy działaczy związkowych od chwili powiadomienia go o

zakresie podmiotowym tej ochrony (art. 32 ust. 2, 3, 4, 6 albo 7 w związku z ust. 1

ustawy o związkach zawodowych). Ochrona ta rozpoczyna się z chwilą wskazania

pracodawcy określonych imiennie osób jako podlegających tej ochronie. Właściwe

11

organy związkowe mają obowiązek wskazania pracodawcy imiennie kręgu osób

podlegających ochronie, zwłaszcza że nie muszą to być osoby pełniące funkcje w

organach tej organizacji. Przyjmuje się, ze wskazanie pracodawcy pracowników

podlegających wzmożonej ochronie trwałości stosunku pracy, o czym stanowi art.

32 ust. 2, 3, 4, 6 albo 7 w związku z ust. 1, nie oznacza jedynie zwykłego

poinformowania, ale obowiązek wskazania, który ma zasadnicze znacznie i

istotniejszą rangę, bo ochrona trwałości stosunku pracy przewidziana art. 32 ust. 1

ustawy o związkach zawodowych przysługuje już nie od daty wyboru członka

związku zawodowego do pełnienia chronionej funkcji związkowej, ale od chwili

zawiadomienia pracodawcy o uchwałach zarządu zakładowej organizacji

związkowej lub komitetu założycielskiego wskazujących osoby podlegające tej

ochronie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 r., III PK 77/04,

OSNP 20005 Nr 21, poz.331). Taki pogląd potwierdza stanowcze sformułowanie

prawa wskazania pracodawcy pracowników podlegających ochronie przewidzianej

w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych w konfrontacji do regulacji

zaniechania takiego wskazania, kiedy to ochrona przewidziana w ust. 1 - w okresie

do dokonania wskazania przysługuje jedynie - odpowiednio przewodniczącemu

zakładowej organizacji związkowej bądź przewodniczącemu komitetu

założycielskiego (art. 32 ust. 8 tej ustawy). Przewidziane ustawą o związkach

zawodowych dla właściwych organów związkowych prawo imiennego wskazania

pracodawcy na piśmie pracowników objętych ochroną z art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych potwierdza również wydane na podstawie jej art. 32 ust. 10

rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 czerwca

2003 r. w sprawie powiadamiania przez pracodawcę zarządu zakładowej

organizacji związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę kierowniczą w zakładzie

pracy oraz wskazywania przez zarząd oraz komitet założycielski zakładowej

organizacji związkowej pracowników, których stosunek pracy podlega ochronie, a

także dokonywania zmian w takim wskazaniu (Dz. U. Nr 108, poz. 1013), które w §

2 stanowi, że zarząd oraz komitet założycielski zakładowej organizacji związkowej

imiennie wskazują pracodawcy na piśmie pracowników, których stosunek pracy

podlega ochronie, o której mowa w art. 32 ust. 1 ustawy (§ 2 ust. 1), oraz że zmiany

we wskazaniu, o którym mowa w ust. 1, zarząd oraz komitet założycielski

12

zakładowej organizacji związkowej dokonują na piśmie w terminie siedmiu dni od

dnia zaistnienia zmiany (§ 2 ust. 2). Brak wskazania pracodawcy przez właściwe

organy związkowe pracowników korzystających na podstawie podjętych uchwał z

ustawowej wzmożonej ochrony trwałości stosunków pracy, o której mowa w art. 32

ust. 1 ustawy, stanowi w istocie rzeczy nieskorzystanie przez związkowy organ

właściwy z przysługującego mu prawa wskazania pracowników podlegających

takiej ochronie, co sprawia, że w okresie do dokonania takiego imiennego

wskazania konkretnych pracowników podlegających takiej ochronie przysługuje ona

na podstawie art. 32 ust. 8 ustawy o związkach zawodowych, tj. ex lege -

odpowiednio tylko przewodniczącemu zakładowej organizacji związkowej bądź

przewodniczącemu komitetu założycielskiego. Wszystko to prowadziło do

wyrażenia poglądu, ze w przypadku gdy właściwy organ zakładowej organizacji

związkowej lub jej komitetu założycielskiego nie wskazał pracodawcy pracowników

podlegających ochronie, o której mowa w art. 32 ust. 1 w związku z jego ust. 3, 4

lub 6 albo 7, to w okresie do dokonania imiennego wskazania konkretnych

uprawnionych pracowników, którym organ właściwy udzieli takiej ochrony,

przysługuje ona z mocy art. 32 ust. 8 tej ustawy jedynie - odpowiednio

przewodniczącemu zakładowej organizacji związkowej bądź przewodniczącemu

komitetu założycielskiego takiej organizacji.

Przenosząc dokonane interpretacje na stan faktyczny rozpoznawanej sprawy

Sądy obu instancji częściowo nietrafnie przyjęły, że zarząd regionu związku

zawodowego, który nie był właściwym podmiotem związkowym w rozumieniu art.

32 ust. 7 ustawy o związkach zawodowych, tj. komitetem założycielskim zakładowej

organizacji związkowej, mógł skutecznie wskazać pozwanemu pracodawcy

pracowników podlegających ochronie z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych. W konsekwencji powód nie był objęty „ochroną związkową, o której

mowa w art. 32 ust. 7 ustawy o związkach zawodowych”, ponieważ wskazanie w

uchwale założenia organizacji zakładowej NSZZ „Solidarność” i wyłonienia

tymczasowej komisji zakładowej (komitetu założycielskiego zakładowej organizacji

związkowej) oraz jej członków podlegających szczególnej ochronie prawnej „na

mocy art. 32 ust. 7 ustawy o związkach zawodowych” nie zostało przekazane

13

pracodawcy, który dysponował jedynie drukiem związkowej struktury regionalnej z

dnia 10 września 2009 r. i to podpisanym przez „starszego referenta działu

organizowania i rozwoju”, które przedstawiało powoda jako przewodniczącego

władzy wykonawczej zakładowej organizacji związkowej (tymczasowej komisji

zakładowej) i upoważniało go do prowadzenia zakładowej działalności związkowej

oraz wskazywało na objęcie go ochroną prawną „na pods. art. 32 ust. 7 tej ustawy z

dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych z późniejszymi zmianami”, który

umożliwia imienne wskazanie nie więcej niż trzech pracowników uchwałą komitetu

założycielskiego. W rozpoznanej sprawie nie ma wątpliwości, że zarząd regionu

związku zawodowego nie był komitetem założycielskim zakładowej organizacji

związkowej, a zatem nie był organem właściwym w rozumieniu art. 32 ust. 7 ustawy

o związkach zawodowych do wskazania pozwanemu pracodawcy pracowników

podlegających szczególnej ochronie z art. 32 ust. 1 tej ustawy, ani nawet nie

przekazał pozwanemu podjętej w tym zakresie uchwały komitetu założycielskiego

zakładowej organizacji związkowej, przeto uzyskana informacja od niewłaściwego

organu związkowego (zarządu regionu) w sposób oczywisty nie stanowiła

wskazania przez właściwy organ zakładowej organizacji związkowej (jej komitet

założycielski) pracowników, którym przysługiwałaby ochrona na podstawie art. 32

ust. 1 w związku z ust. 7 ustawy o związkach zawodowych. Tym niemniej do czasu

prawidłowego dokonania wskazania, o którym mowa w art. 32 ust. 7 tej ustawy,

ochrona przewidziana w jej art. 32 ust. 1 przysługiwała powodowi nie na podstawie

nieprzekazanego pozwanemu pracodawcy wskazania zawartego w podjętej

uchwale o założeniu tymczasowej komisji zakładowej, ale już ex lege, bo na

podstawie art. 32 ust. 8 ustawy - jako przewodniczącemu komitetu założycielskiego

zakładowej struktury związkowej. Na taki aspekt normatywny powoływał się także

Sąd drugiej instancji, który nie miał wątpliwości, że „Tymczasowa Komisja

Zakładowa, której przewodniczył powód to nic innego jak komitet założycielski w

rozumieniu ustawy o związkach zawodowych”. Dlatego wadliwa ocena tego Sądu,

że „informację Zarządu Regionu NSZZ Solidarność należy uznać za wystarczająca

dla uczynienia zadość obowiązkowi informacyjnemu ciążącemu na organizacji

związkowej”, w sytuacji, gdy zarząd regionu oczywiście nie był organem

właściwym, o którym mowa w art. 32 ust. 7 ustawy o związkach zawodowych, a

14

także nie do końca precyzyjna konkluzja wynikająca z przyjęcia, że wprawdzie

„żaden przepis nie ustanawia obowiązku przedłożenia pracodawcy uchwały

organizacji związkowej w przedmiocie objęcia ochroną prawna określonych

pracowników”, to jej nieprzekazanie pracodawcy nie prowadzi do objęcia ochroną

na podstawie wymaganego imiennego wskazania konkretnych pracowników

uchwałą komitetu założycielskiego (art. 32 ust. 7 ustawy), a jedynie do ochrony

przysługującej ex lege przewodniczącemu komitetu założycielskiego zakładowej

organizacji związkowej na podstawie ust. 7 tego przepisu, nie mogły prowadzić do

zweryfikowania zaskarżonego wyroku, który mimo częściowo błędnego

uzasadnienia (art. 32 ust. 7 ustawy o związkach zawodowych) ostatecznie

odpowiadał prawu (art. 32 ust. 8 tej ustawy).

W takich okolicznościach sprawy jedynie dla porządku Sąd Najwyższy uznał za

bezzasadne, chybione i nieistotne dla wyniku rozpoznanej sprawy proceduralne

zarzuty kasacyjne. W szczególności, pominięcie przez Sąd pierwszej instancji w

trybie art. 217 § 2 k.p.c. wniosków dowodowych pozwanego pracodawcy w żadnym

razie nie uzasadniało kasacyjnego zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.

„nakazującego uwzględnienie z urzędu nieważności postępowania” z powodu

pozbawienia pozwanego możności obrony praw przez rzekomo „niezasadne

pominięcie wszystkich zgłoszonych przez niego wniosków dowodowych”, które

dotyczyły podjęcia uchwały w sprawie założenia zakładowej organizacji związkowej

i żądania zbadania „prawdziwości przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie

pozwanemu (podkreślenie SN) umowy o pracę”, i nie mogły mieć żadnego wpływu

na wynik sprawy ze względu na unormowanie art. 32 ust. 8 ustawy o związkach

zawodowych oraz ewidentne pogwałcenie przysługującej powodowi szczególnej

ochrony trwałości stosunku pracy przez pozwanego pracodawcę, który zmierzał do

rozwiązania z powodem stosunku pracy w dostrzegalnym „gołym okiem”

oczywistym następstwie uczestnictwa powoda w powstaniu komitetu

założycielskiego zakładowej organizacji związkowej i z takiej przyczyny zwalniał

powoda ze świadczenia pracy w okresie bezprawnego wypowiedzenia mu umowy o

pracę, które w żadnym razie nie mogło być wzruszone przez skarżącego z

powołaniem się na niesprecyzowane zasady współżycia społecznego.

15

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na

podstawie art. 39814

k.p.c., orzekając o kosztach postępowania stosownie do art.

98 k.p.c.