SNO 16/11

WYROK Z DNIA 27 KWIETNIA 2011 R.

SNO 16/11

Przewodniczący: sędzia SN Jan Bogdan Rychlicki (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Marian Kocon.

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem sędziego

Sądu Okręgowego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz

protokolanta po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2011 r., sprawy sędziego Sądu

Rejonowego w związku z odwołaniem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu

Okręgowego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 17

listopada 2010 r., sygn. akt ASD (…),

u t r z y m a ł w y r o k w m o c y w z a s k a r ż o n e j c z ę ś c i i kosztami

postępowania obciążył Skarb Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2010 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

uznał sędziego Sądu Rejonowego za winną popełnienia zarzucanego jej we wniosku

Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przewinienia służbowego określonego w art.

107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U.

Nr 98, poz. 1070 ze zm.), polegającego na tym, że w okresie od dnia 29 sierpnia 2008

r. do dnia 30 kwietnia 2010 r. jako sędzia sprawozdawca, a w okresie od dnia 1 lutego

2009 r. do dnia 23 marca 2010 r. także jako Przewodnicząca Wydziału II Karnego

Sądu Rejonowego doprowadziła do rażącej i nieusprawiedliwionej przewlekłości

prowadzonych przez siebie postępowań i za to na podstawie art. 109 § 1 pkt 3 tej

ustawy wymierzył jej karę dyscyplinarną usunięcia z zajmowanej funkcji.

W sprawie tej między innymi ustalono, że obwiniona, będąc sędzią Sądu

Rejonowego, z dniem 1 lutego 2009 r. objęła w tym Sądzie funkcję Przewodniczącej

Wydziału II Karnego. W dniu 23 marca 2010 r. Prezes Sądu Okręgowego – w

uwzględnieniu złożonej przez obwinioną rezygnacji – zwolnił ją z zajmowanej

funkcji. W ocenie Sądu Dyscyplinarnego pierwszej instancji, orzeczeniu kary

usunięcia z zajmowanej funkcji nie stoi na przeszkodzie niepełnienie już tej funkcji

przez obwinioną. Nie można bowiem w takim wypadku mówić o bezprzedmiotowości

kary, gdyż wymierzenie kary w postaci usunięcia z zajmowanej funkcji pociąga za

sobą pozbawienie możliwości awansowania na wyższe stanowisko sędziowskie przez

okres pięciu lat, niemożność udziału w tym okresie w kolegium sądu, orzekania w

sądzie dyscyplinarnym oraz uzyskania utraconej funkcji (art. 109 § 3 u.s.p.).

2

Odwołanie od powyższego wyroku (nazwane apelacją) złożył Zastępca

Rzecznika Dyscyplinarnego, zaskarżając go w części dotyczącej orzeczenia o karze na

niekorzyść obwinionej.

Skarżący – zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 109 § 1 pkt 3

Prawa o ustroju sądów powszechnych, poprzez wymierzenie obwinionej kary

dyscyplinarnej usunięcia z zajmowanej funkcji, podczas gdy powinna jej zostać

wymierzona kara dyscyplinarna usunięcia z zajmowanej funkcji Przewodniczącego

Wydziału III Karnego Sądu Rejonowego – wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w

punkcie I jego sentencji poprzez przyjęcie, że wymierzona obwinionej kara usunięcia z

zajmowanej funkcji dotyczy funkcji Przewodniczącego Wydziału III Karnego Sądu

Rejonowego.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że pomimo, iż w dacie wyrokowania

obwiniona nie pełniła już żadnej funkcji, Sąd – orzekając tego rodzaju karę – powinien

wskazać na funkcję, do której wymierzona kara się odnosi. Zdaniem skarżącego, kara

usunięcia z funkcji dotyczy funkcji konkretnej, nie zaś funkcji „w ogóle" i to

niezależnie od tego, czy w czasie wyrokowania obwiniony sędzia zajmował jeszcze

określoną funkcję oraz pomimo tego, że konsekwencje orzeczenia tego rodzaju kary są

identyczne w odniesieniu do usunięcia z jakiejkolwiek funkcji (art. 109 § 3 Prawa o

ustroju sądów powszechnych). W ocenie skarżącego, za poprawnością

przedstawionego rozumowania przemawia treść art. 109 § 1 Prawa o ustroju sądów

powszechnych, ustalającego katalog kar dyscyplinarnych i przewidującego w pkt. 3

karę usunięcia z „zajmowanej funkcji”. Również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia

23 czerwca 2005 r., SNO 30/05, wskazano, że mimo uprzedniego zrezygnowania

przez obwinionego sędziego z pełnienia funkcji sprawowanej w momencie

dopuszczenia się przezeń przewinienia dyscyplinarnego, kara usunięcia z zajmowanej

funkcji ma zastosowanie, choć w pewnym sensie orzeczenie takie należałoby

traktować jako bezprzedmiotowe. Nie budzi wątpliwości, że w ocenie Sądu

Najwyższego chodzi w takim wypadku o usunięcie z funkcji konkretnej – zajmowanej

uprzednio, nie zaś z funkcji „w ogóle”. Nadto wskazanie konkretnej funkcji w wyroku

wymierzającym karę usunięcia z zajmowanej funkcji jest wyznacznikiem surowości

(dolegliwości) wewnątrz omawianego rodzaju kary.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Odwołanie nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

Przepis art. 109 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych zawiera

katalog kar dyscyplinarnych usystematyzowanych według abstrakcyjnie

ukształtowanego stopnia dolegliwości: od kary najłagodniejszej do najsurowszej.

Układ ten – pośrednio wskazując sądowi dyscyplinarnemu na ustawowe preferencje w

wyborze rodzaju kary dyscyplinarnej, przy uwzględnieniu rodzaju, rozmiaru, liczby i

3

stopnia zawinienia deliktów dyscyplinarnych – posiada określony walor represyjny. Z

tego względu w judykaturze Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego drugiej

instancji przyjmuje się, że wymierzenie przewidzianej w art. 109 § 1 pkt 3 ustawy kary

usunięcia z zajmowanej funkcji może nastąpić zarówno wtedy, gdy wszystkie

zarzucane obwinionemu sędziemu przewinienia dyscyplinarne wynikały z tytułu

niewykonywania lub nienależytego wykonywania obowiązków służbowych łączących

się z pełnieniem przez niego określonej lub określonych funkcji, jak i wówczas, gdy

przewinienia te nie łączyły się z nienależytym wykonywaniem przez sędziego

powierzonej (powierzonych) mu funkcji, ale za zastosowaniem rozpatrywanej kary – z

uwagi na realizowane przez nią cele represyjne, prewencyjne i wychowawcze –

przemawia istotność przewinień służbowych sędziego, wymagająca surowej reakcji

(por. np. wyroki: z dnia 7 listopada 2002 r., SNO 40/02, LEX nr 471868; z dnia 8

października 2004 r., SNO 42/04, LEX nr 568963; z dnia 23 czerwca 2005 r., SNO

30/05, LEX nr 471918).

Nie powinno budzić wątpliwości, że usunięcie z zajmowanej funkcji odnosi się

do funkcji pełnionej lub pełnionych przez sędziego w momencie orzekania przez sąd

dyscyplinarny albo w okresie popełnienia przewinienia służbowego, nawet jeśli sędzia

w dacie wyrokowania przez sąd dyscyplinarny żadnej funkcji już nie zajmuje (por.

wyroki: z dnia 5 czerwca 2002 r., SNO 11/02, OSNKW 2002 nr 9-10, poz. 86; z dnia 5

czerwca 2002 r., SNO 13/02, LEX nr 470264; powołane wyżej: z dnia 8 października

2004 r., SNO 42/04 oraz – wskazany przez skarżącego – z dnia 23 czerwca 2005 r.,

SNO 30/05). Oczywiste jest również, że dolegliwość przedmiotowej kary uzależniona

jest od konsekwencji, jakie jej wymierzenie powoduje dla obwinionego, a które

określone zostały w przepisach ustawy. Zgodnie z art. 109 § 3 ustawy – Prawo o

ustroju sądów powszechnych, wymierzenie kary usunięcia z zajmowanej funkcji

pociąga za sobą konsekwencje w postaci pozbawienia sędziego przez okres pięciu lat –

obok możliwości awansowania na wyższe stanowisko sędziowskie, udziału w

kolegium sądu i orzekania w sądzie dyscyplinarnym – możliwości uzyskania utraconej

funkcji. W przepisie tym nie chodzi zatem o niemożność uzyskania jakiejkolwiek

funkcji (funkcji „w ogóle”), ale funkcji utraconej wskutek wymierzenia tego rodzaju

kary dyscyplinarnej. Utrata funkcji może zaś nastąpić tylko w przypadku jej

wcześniejszego pełnienia (zajmowania). Dlatego zajmowanie przez sędziego – we

wskazanej wyżej cezurze czasowej – więcej niż jednej funkcji i uznanie przez sąd

dyscyplinarny, że cele kary zostaną spełnione poprzez orzeczenie usunięcia z jednej z

nich, rodzi konieczność wskazania na konkretną funkcję. W takim przypadku można

również twierdzić, że „wskazanie konkretnej funkcji w wyroku wymierzającym karę

usunięcia z zajmowanej funkcji jest wyznacznikiem surowości (dolegliwości)

wewnątrz omawianego rodzaju kary”, na co powołuje się skarżący. Taka sytuacja w

niniejszej sprawie nie miała miejsca.

4

Skarżący nie kwestionuje, że w okresie popełnienia zarzucanego obwinionej

przewinienia służbowego zajmowała ona tylko jedną funkcję – Przewodniczącej

Wydziału II Karnego Sądu Rejonowego, a w momencie orzekania przez Sąd

Dyscyplinarny pierwszej instancji nie pełniła żadnej funkcji. Popełnienie deliktu

dyscyplinarnego także w okresie obejmującym pełnienie przez obwinioną wskazanej

wyżej funkcji przewodniczącej wydziału wynika również wprost z zawartego w

zaskarżonym wyroku opisu zarzucanego jej przewinienia służbowego. Wszystko to

oznacza, że nie ma jakiejkolwiek wątpliwości co do zakresu wymierzonej obwinionej

kary dyscyplinarnej i funkcji, którą utraciła wskutek usunięcia z niej tym wyrokiem.

Z tych względów – na podstawie art. 437 § 1 zdanie pierwsze k.p.k. w związku z

art. 128 ustawy – Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz z mocy art. 133 tego

Prawa – orzeczono jak w wyroku.