I PK 129/10

Sygn. akt I PK 129/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa Marka T.

przeciwko PGE Kopalni Węgla Brunatnego

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 9 lutego 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z 9 lutego 2010 r. oddalił apelację pozwanego

pracodawcy PGE Kopalnia Węgla Brunatnego od wyroku Sądu Rejonowego w

Bełchatowie z 26 października 2009 r., który zasądził na rzecz powoda Marka T. od

pozwanego 21.434 z odsetkami od 1 lipca 2009 r. – wniesienia pozwu - tytułem

wyrównania emerytury. Powód był pracownikiem Kopalni od 2 lipca 1977 r. do 30

lipca 2004 r. jako operator sprzętu technologicznego i od ustania zatrudnienia

pobiera emeryturę. Pozwany wystawił powodowi świadectwo wykonywania pracy

górniczej kwalifikowanej przelicznikiem 1,2 dla celów emerytalnych. 25 lutego 2008

r. powód złożył wniosek o przeliczenie emerytury z uwzględnieniem przelicznika

1,8. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 28 lutego 2008 r. odmówił

przeliczenia emerytury. Sąd Rejonowy stwierdził, iż powód otrzymywał zaniżoną

emeryturę według przelicznika 1,2 zamiast 1,8, gdyż pozwany pierwotnie

nieprawidłowo określił w wydanym mu świadectwie charakter jego pracy górniczej.

Powód pracował w przodku, dlatego ma prawo do przelicznika 1,8 (art. 37 ust. 1

ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS), co pozwany

zobowiązany był od razu prawidłowo podać w świadectwie pracy (art. 97 k.p. oraz

rozporządzenie z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa

pracy); nadto zobowiązany był do wystawienia dokumentów (zaświadczeń) w celu

udowodnienia pracy górniczej (art. 125a ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach). Pozwany ponosi zatem odpowiedzialność za szkodę na

podstawie art. 471 k.c. (wyroki Sądu Najwyższego: z 13 października 2005 r., II PK

36/04; z 22 listopada 1996 r., II UKN 15/96 i z 28 sierpnia 2007 r., II PK 5/07).

Pracownik otrzymujący od pracodawcy dokumenty stanowiące podstawę do

ustalenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego ma prawo uważać, że

dokumenty są prawidłowe. Pracodawca jest obowiązany do aktywnej dbałości o

emerytalno-rentowe interesy pracownika (wyrok Sądu Najwyższego z 25 kwietnia

2008 r., I PK 245/07). Podstawę jego roszczeń stanowią przepisy Kodeksu

cywilnego (wyrok Sądu Najwyższego z 13 października 2004 r., II PK 36/04). Sąd

Rejonowy nie uwzględnił zarzutu przedawnienia według terminu z art. 291 k.p., lecz

przyjął przedawnienie dla odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 k.c., odwołując

3

się do tezy, że podstawa prawna roszczenia majątkowego określa termin

przedawnia (wyrok Sądu Najwyższego z 28 sierpnia 2007 r., II PK 5/07). Sąd

Okręgowy w uzasadnieniu oddalenia apelacji za prawidłowe uznał stanowisko, że

pozwany ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 300

k.p. z tytułu wystawienia wadliwego świadectwa pracy. Zobowiązanie pracodawcy

określały przepisy art. 97 § 2 k.p. i § 1 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia z 15 maja 1996

r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz art. 125a § 2 ustawy z 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach. Pracodawca zobowiązany był do

bieżącego ewidencjonowania pracy górniczej, odpowiednio do rozporządzenia z 6

lutego 2004 r. w sprawie ewidencjonowania przez pracodawców okresów

zatrudnienia na stanowiskach, na których okresy pracy górniczej zalicza się w

wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury oraz na

niektórych innych stanowiskach pracy górniczej. Skoro przepisy nakładają na

pracodawcę obowiązek wydania pracownikowi właściwego (kompletnego)

świadectwa pracy, czyli z informacją niezbędną dla ustalenia uprawnień z

ubezpieczenia społecznego, to naruszenie przez pracodawcę tego obowiązku i

wyrządzenie szkody wywołanej brakiem informacji lub podaniem informacji

błędnych rodzi po stronie pracodawcy odpowiedzialność odszkodowawczą. Powód

skutecznie zakwestionował pierwotne dokumenty pracodawcy, gdyż Sąd Okręgowy

(w sprawie o wysokość emerytury) sporne okresy zaliczył w sposób odmienny,

korzystny dla powoda. Sąd Okręgowy podzielił również stanowisko Sądu

Rejonowego, że do roszczenia powoda ma zastosowanie 10-letni termin

przedawnienia na podstawie art. 118 k.c. w związku z art. 471 k.c., a nie termin z

art. 291 k.p.

Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe

zastosowanie: 1) art. 6 k.c. w związku z art. 471 k.c. przez przyjęcie, że powód

wykazał, iż pozwany nienależycie wykonywał swoje zobowiązania związane z

prowadzeniem dokumentacji pracowniczej wydając mu świadectwo pracy

nieuwzględniające pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym, a także przez

przyjęcie, że powód wykazał istnienie adekwatnego związku przyczynowego

między nieprawidłowym prowadzeniem dokumentacji pracowniczej i wydaniem mu

takiego świadectwa, a szkodą; 2) art. 471 k.c. przez przyjęcie, że pozwany wydając

4

świadectwo pracy górniczej z określeniem stanowisk pracy zgodnie z

rozporządzeniem z 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk

pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy

ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty w sposób nienależyty wykonał

swoje zobowiązanie prowadzenia dokumentacji pracowniczej, a także przyjęcie, iż

uczynił to w sposób zawiniony; 3) art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 k.c. przez

przyjęcie istnienia adekwatnego związku przyczynowego między wydaniem przez

pozwanego świadectwa pracy górniczej nieuwzględniającego pracy górniczej w

wymiarze półtorakrotnym, a poniesioną przez pracownika szkodą w postaci

zaniżenia świadczeń emerytalnych w sytuacji występowania innej okoliczności

pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą, a polegającej na

zwłoce powoda w dochodzeniu emerytury w wymiarze półtorakrotnym

spowodowanej brakiem należytej staranności ze strony powoda w prowadzeniu

dokumentacji pracowniczej; 4) art. 362 k.c. w związku z art. 471 k.c. przez

nieuwzględnienie przyczynienia się powoda do szkody przez brak należytej

staranności przy składaniu wniosku o emeryturę, zwłokę w złożeniu przezeń

wniosku o przeliczenie świadczenia; 5) art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 133 ust. 1 pkt 2

ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS przez przyjęcie, że ZUS

nie ponosi żadnej odpowiedzialności za wydanie błędnej decyzji; 6) art. 291 § 1 k.p.

w związku z art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez przyjęcie, że roszczenie

odszkodowawcze z tytułu nienależytego wykonania przez pracodawcę

zobowiązania prowadzenia dokumentacji pracowniczej, pozostające w związku ze

stosunkiem pracy nie podlega przedawnieniu zgodnie z art. 291 § 1 k.p.,

ewentualnie błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 118 k.c. przez

przyjęcie, że roszczenie powoda jako pozostające w związku ze świadczeniem

okresowym nie podlega 3-letniemu przedawnieniu zgodnie z art. 118 k.c. tak jak

świadczenie okresowe.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić w pierwszej kolejności ze względu na przyjęty w

zaskarżonym wyroku niewłaściwy termin przedawnienia. W podobnej sprawie

powiększony skład Sądu Najwyższego w uchwale z 19 stycznia 2011 r. (I PZP

5

5/10) stwierdził, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu otrzymywania niższej

emerytury wskutek wydania przez pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy

oraz niewydania zaświadczenia o pracy górniczej przedawnia się na podstawie art.

291 § 1 k.p.

Co do podstaw odpowiedzialności, to Sąd Najwyższy z urzędu nie może nie

zauważyć, że na tle innych rozpatrywanych spraw o prawo lub o wysokość

emerytury byłych pracowników Kopalni, weryfikacja stanowisk pracy jakiej

dokonano w tej Kopalni nie zawsze była prawidłowa i nie uzasadniała wystąpienia o

przeliczenie emerytury wyższym przelicznikiem (choćby rozpatrzona na tej samej

sesji przez ten sam skład sprawa z odwołania innego ubezpieczonego od decyzji

organu rentowego odmawiającej mu wyższej emerytury z braku zatrudnienia w

przodkach jako górnika kopalni odkrywkowej - I UK 395/10).

Ma rację skarżący, że wyrok w sprawie ubezpieczeniowej powoda przeciwko

organowi rentowemu o wyższą emeryturę, nie wiąże w tej sprawie ze względu na

inne strony i przedmiot sporu (art. 366 k.p.c.). Z prawomocnego wyroku w sprawie

o wyższą emeryturę wynika tylko zobowiązanie do wypłaty przez organ rentowy

określonej przez sąd emerytury, nie wynika natomiast zobowiązanie do zapłaty

przez pracodawcę odszkodowania pracownikowi za wydanie niewłaściwego

świadectwa (zaświadczenia) pracy górniczej dla celów emerytalnych (art. 365

k.p.c.).

Nie ma jednak racji, gdy wymaga w tej sprawie oceny dotyczącej

odpowiedzialności organu rentowego za zaniżoną emeryturę, gdyż to nie stanowi

przedmiotu obecnej sprawy. Nie jest dlatego zasadny zarzut naruszenia art. 68 ust.

1 pkt 1 lit. b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

oraz art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach, gdyż

przepisy te nie stanowiły podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o

odszkodowanie.

Innymi słowy to, że powód uzyskał wyrok w sprawie przeciwko organowi

rentowemu o zwiększenie emerytury nie oznacza, że w tej sprawie wiąże

świadectwo pracy górniczej jakie wydał pozwany (art. 11 k.p.c.). Podlega to

samodzielnej ocenie w obecnej sprawie jako zagadnienie – przesłanka

odpowiedzialności na podstawie art. 471 k.c. – czy pozwany pierwotnie wykonał

6

należycie obowiązek wydania powodowi prawidłowego świadectwa pracy górniczej.

W tym zakresie stanowisko pozwanego nie jest jednak wyraźne, gdyż jeżeli uważa,

że prawidłowe było ostatnie świadectwo pracy górniczej, w oparciu o które powód

uzyskał w orzeczeniu sądowym zwiększenie emerytury, to powstaje pytanie,

dlaczego poprzednie (pierwotne) było inne („nieprawidłowe”). Łączy się ono z

zasadnymi pytaniami o winę i przyczynienie do tej sytuacji obu stron, a więc nie

tylko pozwanego, jednak pod warunkiem, że prawidłowe jest świadectwo lub

charakterystyka stanowiska pracy, które zdecydowały o uzyskaniu przez powoda

zwiększenia emerytury wyższym przelicznikiem.

Sąd pominął te kwestie poprzestając na niezasadnym założeniu, że w obecnej

sprawie znaczenie rozstrzygające ma sam wyrok w sprawie przeciwko organowi

rentowemu o wyższą emeryturę. Inna jest prawna podstawa emerytury i inna jest

podstawa prawna odpowiedzialności odszkodowawczej. W tej sprawie powoda

obciąża obowiązek wykazania, że już pierwotnie pozwany nie wykonał należycie

zobowiązania wydania prawidłowego świadectwa pracy górniczej, co prima facie

niezasadnie uznano za zbędne, gdyż wyrok w innej sprawie (o wyższą emeryturę)

nie był wiążący w tej sprawie. W tym znaczeniu zasadny był zarzut naruszenia art.

6 k.c. w związku z art. 471 k.c. przez stwierdzenie, iż powód wykazał nienależyte

wykonanie zobowiązania, a ściślej nienależyte wykonanie obowiązku potwierdzenia

charakteru pracy uprawniającej do wyższej emerytury.

Ponownie należy podkreślić, że stanowisko pozwanego nie jest klarowne w

podstawowej kwestii, to jest czy pierwotne świadectwo (zaświadczenie) o pracy

górniczej powoda było wadliwe i mimo to pozwany chce się uwolnić od

odpowiedzialności stawiając zarzuty na podstawie art. 362 k.c. oraz art. 361 § 1

k.c.; czy też twierdzi, że nie było wadliwe, a tym samym że nie ma podstaw do

odszkodowania, gdyż powodowi nie przysługiwało zwiększenie emerytury z racji

wykonywanego zatrudnienia. Powyższa uwaga wynika z tego, że w sprawie objętej

skargą nie rozważano (badano) czy powodowi należało wydać świadectwo

(zaświadczenie) uprawniające do wyższej emerytury.

Jeżeli więc okazałoby się, że powód powinien uzyskać wcześniej prawidłowe

świadectwo pracy, potwierdzające, iż rzeczywiste zatrudnienie uprawniało go do

wyższej emerytury, to w takiej sytuacji wobec stawianych zarzutów naruszenia art.

7

362 k.c. a także art. 361 § 1 k.c. w związku z art. 471 k.c. do rozstrzygnięcia

pozostanie ocena przyczynienia się powoda do szkody, na co zawrócono już

uwagę w innej podobnej sprawie przekazanej do ponownego rozpoznania w tym

samym Sądzie (wyrok Sądu Najwyższego z 17 marca 2011 r., I PK 61/10).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39815

k.p.c.