I PK 138/10

Sygn. akt I PK 138/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Hajn

w sprawie z powództwa M. G.

przeciwko PGE Kopalni Węgla Brunatnego B. Spółce Akcyjnej w R.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 23 lutego 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 28 maja 2009 r. skierowanym przeciwko PGE Kopalni

Węgla Brunatnego „B." Spółce Akcyjnej w R. powód M. G. wniósł o zasądzenie

40.000 zł z ustawowymi z odsetkami od dnia wniesienia pozwu tytułem

odszkodowania za pobieranie emerytury górniczej w zaniżonej wysokości.

Na rozprawie w dniu 3 listopada 2009 r. Powód ograniczył żądanie pozwu do

kwoty 28.638,29 zł.

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w B. wyrokiem z dnia 9 listopada 2009 r. zasądził

od pozwanej PGE Kopalni Węgla Spółki Akcyjnej w R. na rzecz powoda kwotę

28.638,29 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 15 czerwca 2009 r. do dnia zapłaty

(pkt 1); umorzył postępowanie w pozostałej cęści wobec cofnięcia pozwu (pkt 2);

nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 1.859 zł tytułem

kosztów procesu (pkt 3).

Sąd Rejonowy ustalił, że M. G. był pracownikiem Kopalni Węgla Brunatnego

„B." Spółki Akcyjnej w R. w okresie od 16 września 1977 r. do 23 grudnia 2003 r. W

czasie zatrudnienia pracował na stanowiskach: ślusarz i ślusarz wymiany

agregatów pompowych.

Pozwany pracodawca wystawił powodowi świadectwo wykonywania pracy

górniczej, w którym wskazał, że powód w okresie zatrudnienia wykonywał pracę

górniczą na stanowisku rzemieślnik ślusarz stale zatrudniony na odkrywce,

kwalifikowaną przelicznikiem 1,2. Takie same dane zamieszczono w wydanym

powodowi świadectwie pracy za okres zatrudnienia w pozwanej Kopalni.

Od rozwiązania stosunku pracy M. G. pobiera emeryturę. Przy obliczaniu

wysokości emerytury Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił dane dotyczące

pracy górniczej zawarte w wystawionych przez pozwaną Spółkę świadectwach

pracy i zaliczył powodowi okres pracy górniczej z przelicznikiem 1,2 za cały okres

zatrudnienia.

27 sierpnia 2007 r. M. G. złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych o ponowne przeliczenie emerytury z uwzględnieniem przelicznika 1,8

za okres od 16 września 1977 r. do 20 grudnia 2003 r.

3

Decyzją z 11 lutego 2007 r. ZUS Oddział w Z. Inspektorat w T. odmówił

przyznania emerytury według przelicznika 1,8.

Wyrokiem z dnia 6 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy w G. przyznał

ubezpieczonemu prawo do obliczania emerytury górniczej z zastosowaniem

przelicznika 1,8 do okresu pracy górniczej za cały okres zatrudnienia poczynając od

16 września 1977 r. do 23 grudnia 2003 r.

Przy uwzględnieniu okresów pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym,

zgodnie z devcyzją ZUS i wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia 6 lutego 2009 r.

różnica między należną emeryturą a otrzymaną według kwoty netto: w okresie od 1

stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. wyniosła7.683,30 zł; w okresie od 1 stycznia

2005 r. do 31 grudnia 2005 r. wyniosła 7.641,86 zł; w okresie od 1 stycznia 2006 r.

do 31 grudnia 2006 r. wyniosła 7.921,16 zł. W sumie za sporny okres emerytura

ubezpieczonego została obniżona o kwotę 28.638,29 zł.

Sąd pierwszej instancji uznał, że pozwana Spółka nieprawidłowo określiła

charakter pracy górniczej wykonywanej przez powoda i nie zakwalifikowała jego

pracy w wymiarze półtorakrotnym. Zostało to potwierdzone w wyroku Sądu

Okręgowego w G. Zdaniem Sądu Rejonowego, powód wykazał, iż poniósł szkodę

w postaci obniżonej wysokości emerytury w związku z wystawieniem przez

pracodawcę świadectwa pracy górniczej i świadectwa pracy, zawierających

nieprawidłowe informacje o charakterze wykonywanej przez powoda pracy

górniczej, które stały się podstawą do ustalenia wysokości emerytury przez organ

rentowy.

Sąd Rejonowy powołując art. 97 k.p. oraz art 125a ust. 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj.

Dz.U. z 2004 r., Nr 38, poz. 353 ze zm.) podniósł iż do obowiązków pracodawcy

(płatnika składek) należy prawidłowe wystawienie dokumentów potwierdzających

okres i rodzaj pracy, pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym

charakterze, okresów pracy górniczej oraz okresów pracy na kolei. Sąd pierwszej

instancji podkreślił, że żaden przepis nie nakłada na organ rentowy obowiązku

kontrolowania zgodności danych zawartych w świadectwie pracy z danymi

zawartymi w znajdującej się w posiadaniu pracodawcy dokumentacji związanej z

wykonywaniem pracy górniczej.

4

Sąd Rejonowy uznał, że przepis art. 471 k.c. stanowi podstawę dochodzenia

przez pracowników roszczeń odszkodowawczych od pracodawców z tytułu

otrzymania niższego świadczenia emerytalnego wskutek nienależytego wykonania

zobowiązania przez pracodawcę. Rozważając problem przedawnienia Sąd

Rejonowy podkreślił, że art. 291 § 1 k.p. nie wymienia roszczeń związanych ze

stosunkiem pracy, do których należy roszczenie zgłoszone przez powoda. Pojęcie

“sprawy z zakresu prawa pracy” jest przedmiotowo szersze od pojęcia “sprawy ze

stosunku pracy”, obejmuje ono również sprawy związane ze stosunkiem pracy, ale

niebędące roszczeniami ze stosunku pracy. Sąd pierwszej instancji uznał także, że

podstawa prawna roszczenia majątkowego (art. 471 k.c.) określa termin jego

przedawnienia. W ocenie Sądu brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu

przedawnienia roszczenia, które pozwana wywodziła z art. 291 § 1 k.p.

Powyższy wyrok został w części (tj. w pkt 1 i 3) zaskarżony apelacją

wniesioną przez pozwaną.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z

dnia 23 lutego 2010 r. oddalił apelację.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd drugiej instancji, przywołując orzecznictwo

Sądu Najwyższego dotyczące obowiązków pracodawcy związanych z

wystawianiem świadectw pracy i jego odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub

naruszenia tych obowiązków, stwierdził, że Sąd Rejonowy zasadnie przyjął, iż w

przedmiotowej sprawie pozwany pracodawca ponosi odpowiedzialność opartą na

art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. z tytułu wystawienia niewłaściwego

świadectwa pracy. Pracodawca wystawił powodowi 17 stycznia 2008 r. (po

postępowaniu przed Komisją Weryfikacyjną) nowe świadectwo pracy wykonywania

pracy górniczej w którym podał, że powód od 16 wrzesnia 1977 r. do 23 grudnia

2003 r. wykonywał pracę górniczą na stanowisku górnika kopalni odkrywkowej.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, skoro przepisy nakładają na pracodawcę

obowiązek wydania pracownikowi właściwego (kompletnego) świadectwa pracy, a

o jego kompletności decyduje m.in. zamieszczenie w jego treści informacji

niezbędnych do ustalenia uprawnień z ubezpieczenia społecznego, to naruszenie

przez pracodawcę tego obowiązku i wyrządzenie szkody wywołanej brakiem

5

informacji lub podaniem informacji błędnych rodzi po stronie pracodawcy

odpowiedzialność odszkodowawczą.

Sąd Okregowy uznał także za słuszne stanowisko Sądu pierwszej instancji,

że nie jest dopuszczalne obciążanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skutkami

błędów innych instytucji, w szczególności zakładów pracy (pracodawców), którzy

nienależycie wykonali swoje obowiązki.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, Sąd Okręgowy uznał, że do

przedawnienia roszczeń powoda mają zastosowanie przepisy ogólne kodeksu

cywilnego (art. 117 - 125 k.c.). Powyższej konstatancji w ocenie Sądu drugiej

instancji nie zmienia okoliczność, iż sprawy z powództwa pracownika (byłego

pracownika) przeciwko pracodawcy (byłemu pracodawcy) o odszkodowanie z tytułu

wystawienia nieprawidłowego świadectwa opracy są sprawami z zakresu prawa

pracy w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c., jako sprawy o roszczenia związane ze

stosunkiem pracy. Słusznie, zdaniem Sądu Okregowego, podniósł Sąd pierwszej

instancji, iż pojęcie “sprawy z zakresu prawa pracy” jest przedmiotowo szersze od

pojęcia “sprawy ze stosunku pracy” i obejmuje ono również sprawy związane ze

stosunkiem pracy, ale niebędące roszczeniami ze stosunku pracy. W przepisie art.

291 § 1 k.p. roszczenia związane ze stosunkiem pracy nie zostały wymienione.

Tym samym Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że do roszczenia

zgłoszonego przez powoda ma zastosownaie 10-letni okres przedawnienia,

wynikający z art. 118 k.c.

Wyrok ten strona pozwana zaskarżyła w całości skargą kasacyjną, wnosząc

o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcie o kosztach w sprawie kasacyjnej;

ewentualnie o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez

oddalenie powództwa, a ponadto o zasądzenie od powoda na rzecz skarżącego

kosztów procesu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenia prawa materialnego

poprzez: niewłaściwe zastosowanie art. 6 k.c. w związku z art. 471 k.c. - poprzez

przyjęcie, że powód wykazał, iż skarżący nienależycie wykonał swoje zobowiązanie

wydając mu świadectwo pracy nieuwzględniające pracy górniczej w wymiarze

półtorakrotnym, a także poprzez przyjęcie, że powód wykazał istnienie

6

adekwatnego związku przyczynowego między wydaniem mu takiego świadectwa a

szkodą; niewłaściwe zastosowanie art. 471 k.c. - poprzez przyjęcie, że skarżący,

wydając świadectwo pracy górniczej z określeniem stanowisk pracy zgodnie z

brzmieniem rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia

1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk

pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej

emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8), w sposób nienależyty wykonał

swoje zobowiązanie prowadzenia dokumentacji pracowniczej, a także przyjęcie, iż

uczynił to w sposób zawiniony; niewłaściwe zastosowanie art. 471 k.c. w związku z

art. 361 § 1 k.c. - poprzez przyjęcie istnienia adekwatnego związku przyczynowego

między wydaniem przez skarżącego świadectwa pracy górniczej

nieuwzględniającego całego okresu wykonywania pracy u skarżącego jako pracy

górniczej w wymiarze półtorakrotnym a poniesioną przez pracownika szkodą w

postaci zaniżenia świadczenia emerytalnego w sytuacji występowania innej

okoliczności pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą a

polegającej na zwłoce powoda w dochodzeniu emerytury w wymiarze

półtorakrotnym spowodowanej brakiem należytej staranności ze strony powoda;

niewłaściwe zastosowanie art. 365 § 1 k.p.c. - poprzez przyjęcie, że prawomocnym

orzeczeniem sądu wydanym w innym postępowaniu, którego stroną nie był

skarżący, związany jest także sąd drugiej instancji; niezastosowanie art. 362 k.c. w

związku z art. 471 k.c. - poprzez nieuwzględnienie przyczynienia się powoda do

szkody przez brak należytej staranności przy składaniu wniosku o emeryturę,

zwłokę w złożeniu przez powoda wniosku o przeliczenie świadczenia, a także przez

brak odwołania się od decyzji organu rentowego ustalającej wymiar emerytury

wskutek wyroku sądowego; niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. b

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz

art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

FUS - przez przyjęcie, że organ rentowy nie ponosi żadnej odpowiedzialności za

wydanie błędnej decyzji; błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 291 §1

k.p. w związku z art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. - poprzez przyjęcie, że

roszczenie odszkodowawcze z tytułu nienależytego wykonania przez pracodawcę

zobowiązania, pozostające w związku ze stosunkiem pracy nie podlega

7

przedawnieniu zgodnie z art. 291 § 1 k.p., ewentualnie błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie art. 118 k.c. - poprzez przyjęcie, że roszczenie powoda

jako pozostające w związku ze świadczeniem okresowym nie podlega 3-letniemu

przedawnieniu, zgodnie z art. 118 k.c., tak jak świadczenie okresowe.

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, które mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe zastosowanie art. 382 k.p.c.

w związku z art. 328 § 2 k.p.c. - poprzez brak oceny dowodu w sprawie, jakim jest

wyrok sądu wydany w sprawie, w której skarżący nie uczestniczył.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy odnoszące się do naruszenia

prawa materialnego.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania nie może być uznany za

skuteczny już z tego powodu, że wpływ zarzucanego uchybienia na wynik sprawy

nie został w skardze przedstawiony (art. 3983

1 pkt 2 k.p.c.). W wypadku zarzutu

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. (w którym uregulowane zostały wymagania dotyczące

uzasadnienia wyroku) z reguły nie występuje wpływ na wynik sprawy, gdyż

uzasadnienie – jak wiadomo – sporządzane jest po rozstrzygnięciu. Stąd

ewentualne wady uzasadnienia nie mają wpływu na wynik sprawy. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

wyjątkowo może stanowić uzasadnioną podstawę skargi wówczas, gdy

uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji sporządzone zostało w taki sposób, że

niemożliwe jest przeprowadzenie kontroli kasacyjnej. Z nowszych orzeczeń można

wymienić wyroki: z 24 listopada 2010 r. (I PK 107/10, LEX 737366), z 9 września

2010 r. (I CSK 679/09, LEX 622199) i z 24 sierpnia 2010 r. ( I UK 76/10, LEX

653655). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie ma takich wad. Zarzut naruszenia

art. 328 § 2 k.p.c. został w skardze powiązany z zarzutem naruszenia art. 382 k.p.c.

odnoszącym się do podstaw orzekania przez sąd drugiej instancji. Skarżący

podniósł, ze Sąd Okręgowy nie rozważył w uzasadnieniu swego wyroku znaczenia

wyroku (i decyzji ZUS) odnoszących się do podstawy wymiaru emerytury powoda

dla rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu w tej sprawie. Ta kwestia nie może być

podnoszona w związku z podstawą faktyczną wyroku sądu drugiej instancji.

8

Znaczenie podwyższenia emerytury powoda i przyczyny wcześniejszego ustalenia

jej w niższej kwocie są istotne w tej sprawie, jednakże polemika z poglądem Sądu

przyjętym za podstawę rozstrzygnięcia nie może być skutecznie prowadzona przy

odwołaniu się do przepisów art. 382 i 328 § 2 k.p.c.

Rozważanie podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa

materialnego należy rozpocząć od zarzutu naruszenia art. 291 § 1 k.p. Zarzut ten

jest słuszny. Sąd Okręgowy uznał, że przepis ten nie może mieć zastosowania w

tej sprawie, gdyż roszczenie powoda oparte zostało na przepisach prawa cywilnego

a sprawa niniejsza nie jest sprawą ze stosunku pracy lecz sprawą związaną ze

stosunkiem pracy. Sąd Najwyższy nie podziela tego poglądu, natomiast podziela

pogląd odmienny wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 19 stycznia 2011 r. (I PZP 5/10, LEX nr 685249, Biul. SN 2011 nr 1, poz. 21).

Zgodnie z nią, roszczenie o odszkodowanie z tytułu otrzymywania niższej

emerytury wskutek wydania przez pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy

oraz niewydania zaświadczenia o pracy górniczej przedawnia się na podstawie art.

291 § 1 k.p. Uchwała została wydana w sprawie o stanie faktycznym analogicznym

do występującego w niniejszej sprawie. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że

podstawa dochodzonego roszczenia, którą jest art. 471 k.c. nie przesądza o tym,

że do oceny jego przedawnienia winny być stosowane przepisy prawa cywilnego.

W ocenie Sądu Najwyższego przepisy prawa pracy określają terminy

przedawnienia roszczeń powstałych między pracownikiem a pracodawcą na tle

łączącego ich stosunku pracy wobec czego nie ma uzasadnienia sięganie w tej

kwestii do prawa cywilnego na podstawie art. 300 k.p. Dochodzone w tej sprawie

roszczenie wywodzone jest z twierdzenia o nienależytym wykonaniu przez

pracodawcę jego obowiązków w zakresie wydawania pracownikowi dokumentów

potrzebnych do nabycia świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Obowiązki te są

uregulowane w Kodeksie pracy (art. 97 § 2 ) i w art. 125 ust. 1 pkt 1 i 1 oraz art.

125a ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze

zm.). W przepisach tych nie zostały określone sankcje za niewykonanie tych

obowiązków, stąd potrzeba sięgnięcia do regulacji prawa cywilnego odnoszącej się

do odpowiedzialności z tytułu nienależytego wykonania zobowiązań. Nie ma

9

natomiast uzasadnienia sięganie do przepisów prawa cywilnego dotyczących

przedawnienia roszczeń, skoro źródłem dochodzonego od pracodawcy roszczenia

pracownika jest stosunek pracy. Kwestia przedawnienia takich roszczeń jest

uregulowana w prawie pracy – w art. 291 k.p. Z tych względów zarzut naruszenia

art. 291 § 1 k.p. okazał się słuszny.

Uzasadniony jest też zarzut naruszenia art. 471 k.c. W przepisie tym

uregulowana została odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu niewykonania lub

nienależytego wykonania zobowiązania. Jest to odpowiedzialność oparta na

zasadzie winy. Do przypisania pracodawcy odpowiedzialności za szkodę, jaką

poniósł pracownik otrzymujący przez kilka lat emeryturę w zaniżonej wysokości nie

jest wystarczające ustalenie wydania nienależycie sformułowanych dokumentów

potrzebnych do nabycia świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Sąd Okręgowy

zaniechał poczynienia ustaleń co do winy pracodawcy. Ustalenia te nie mogą

ograniczać się do stwierdzenia, że świadectwo pracy i zaświadczenie okazały się

(„obiektywnie”) nieprawidłowe. Sąd drugiej instancji nie ustosunkował się do

twierdzeń pracodawcy co do tego, że dołożył należytej staranności wykonując

obowiązki w zakresie sporządzenia dokumentów potrzebnych do nabycia

świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Natomiast nie ma wpływu na odpowiedzialność pracodawcy zakres

ewentualnej odpowiedzialności organu rentowego względem ubezpieczonego.

Zasadność tych zarzutów skargi powoduje konieczność uchylenia

zaskarżonego wyroku na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. Pozostałe kwestie

podniesione w zarzutach skargi kasacyjnej mogłyby być rozważone dopiero po

uzupełnieniu ustaleń koniecznych dla zastosowania prawa materialnego w celu

oceny roszczeń powoda.