I PK 171/10

Sygn. akt I PK 171/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Hajn

w sprawie z powództwa Jana K.

przeciwko PGE Kopalni Węgla Brunatnego BEŁCHATÓW SA

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 9 marca 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 30 lipca 2009 r. skierowanym przeciwko PGE Kopalni

Węgla Brunatnego „Bełchatów" Spółce Akcyjnej powód Jan K. wniósł o zasądzenie

na jego rzecz kwoty 22.724,00 zł z ustawowymi z odsetkami od dnia wniesienia

pozwu z tytułu odszkodowania za otrzymywanie zaniżonej emerytury z uwagi na

niewłaściwe zakwalifikowanie pracy górniczej i wystawienie nieprawidłowego

świadectwa pracy.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy wyrokiem z dnia 7 grudnia 2009 r. zasądził od

pozwanej PGE Kopalni Węgla Spółki Akcyjnej na rzecz powoda kwotę 12.471,03 zł

z ustawowymi odsetkami od dnia 8 sierpnia 2009 r. do dnia zapłaty, w pozostałej

części oddalił powództwo.

Sąd Rejonowy ustalił, że Jan K. był pracownikiem Kopalni Węgla Brunatnego

„Bełchatów" Spółki Akcyjnej w okresie od 7 lutego 1978 r. do 31 grudnia 2005 r. W

czasie zatrudnienia pracował na stanowiskach: ślusarz, spawacz i górnik

eksploatacji taśmociągów.

Stosunek pracy łączący powoda z pozwanym pracodawcą został rozwiązany

za porozumieniem stron. Od rozwiązania stosunku pracy Jan K. pobiera emeryturę.

Przy obliczaniu wysokości emerytury Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił

dane dotyczące pracy górniczej zawarte w wystawionych przez pozwaną Spółkę

świadectwach w tym zaliczył powodowi okres pracy górniczej z przelicznikiem 1,2

“w ilości 313”.

W dniu 25 marca 2008 r. Jan K.złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych o ponowne przeliczenie emerytury z uwzględnieniem przelicznika 1,8.

Decyzją z 1 kwietnia 2008 r. ZUS odmówił przyznania emerytury według

przelicznika 1,8. Powód odwołał się od tej decyzji. ZUS zmienił swoje

dotychczasowe stanowisko decyzją z 14 października 2008 r. i przeliczył powodowi

okres jego zatrudnienia w wymiarze 258 miesięcy według współczynnika 1,8 i okres

55 miesięcy według współczynnika 1,2. Sąd Rejonowy ustalił, że emerytura

powoda za okres od stycznia 2006 r. do 29 lutego 2008 r. została obniżona o kwotę

12.471,03 zł netto.

3

Zdaniem Sądu Rejonowego, powód wykazał, iż poniósł szkodę w postaci

obniżonej wysokości emerytury w związku z wystawieniem przez pracodawcę

świadectwa pracy górniczej i świadectwa pracy, zawierających nieprawidłowe

informacje o charakterze wykonywanej przez powoda (zakwalifikowanej z

przelicznikiem 1,2) pracy górniczej, które stały się podstawą do ustalenia wysokości

emerytury przez organ rentowy.

Sąd Rejonowy powołując art. 97 k.p. oraz art 125a ust. 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturachi rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj.

Dz.U. z 2004 r., Nr 38, poz. 353 ze zm.) podniósł iż do obowiązków pracodawcy

(płatnika składek) należy prawidłowe wystawienie dokumentów potwierdzających

pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, okresów pracy

górniczej oraz okresów pracy na kolei. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że żaden

przepis nie nakłada na organ rentowy obowiązku kontrolowania zgodności danych

zawartych w świadectwie pracy z danymi zawartymi w znajdującej się w posiadaniu

pracodawcy dokumentacji związanej z wykonywaniem pracy górniczej.

Wskazując na orzecznictwo Sądu Najwyższego, Sąd Rejonowy uznał, że

przepis art. 471 k.c. stanowi podstawę dochodzenia przez pracowników roszczeń

odszkodowawczych od pracodawców z tytułu otrzymania niższego świadczenia

emerytalnego wskutek nienależytego wykonania zobowiązania przez pracodawcę.

Pozwany pracodawca nienależycie wykonał obowiązki zwiazane z wydaniem

powodowi świadectwa pracy oraz świadectwa pracy górniczej. Sąd Rejonowy

rozważając zarzut przedawnienia, nie uznał go za zasadny i podkreślił, że art. 291

§ 1 k.p. nie wymienia roszczeń związanych ze stosunkiem pracy, do których należy

roszczenie zgłoszone przez powoda. Pojęcie “sprawy z zakresu prawa pracy” jest

przedmiotowo szersze od pojęcia “sprawy ze stosunku pracy”, obejmuje ono

również sprawy związane ze stosunkiem pracy, ale niebędące roszczeniem ze

stosunku pracy. Odpowiedzialnosć z tytułu otrzymywania niższego świadczenia

emerytalnego w następstwioe niewłaściwego wykonania obowiązków przez

pracodawcę jest odpowiedzialnością na podstawie art. 471 k.c. Sąd pierwszej

instancji uznał, że podstawa prawna roszczenia majątkowego określa termin jego

przedawnienia.

4

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony apelacją wniesioną przez

pozwaną.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 9

marca 2010 r. oddalił apelację.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że Sąd Rejonowy zasadnie przyjął, iż w

przedmiotowej sprawie pozwany pracodawca ponosi odpowiedzialność opartą na

art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. z tytułu wystawienia wadliwego świadectwa

pracy. Skoro przepisy nakładają na pracodawcę obowiązek wydania pracownikowi

właściwego (kompletnego) świadectwa pracy, a o jego kompletności decyzuje m.in.

zamieszczenie w jego treści informacji niezbędnych do ustalenia uprawnień z

ubezpieczenia społecznego, to naruszenie przez pracodawcę tego obowiązku i

wyrządzenie szkody wywołanej brakiem informacji lub podaniem informacji

błędnych rodzi po stronie pracodawcy odpowiedzialność odszkodowawczą.

Sąd Okręgowy uznał także za słuszne stanowisko Sądu pierwszej instancji,

że nie jest dopuszczalne obciążanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skutkami

błędów innych instytucji, w szczególności zakładów pracy (pracodawców), którzy

nienależycie wykonali swoje obowiązki. Organ rentowy nie ma obowiązku

kontrolowania zgodności danych zawartych w świadectwie pracy z danymi

zawartymi w znajdującej się u pracodawcy dokumentacji związanej z

wykonywaniem pracy górniczej.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, Sąd Okręgowy uznał, że do

przedawnienia roszczeń powoda mają zastosowanie przepisy ogólne kodeksu

cywilnego (art. 117 - 125 k.c.) jako konsekwencja odpowiedzialności pracodawcy

na podstawie art. 471 k.c. Powyższej konstatancji w ocenie Sądu drugiej instancji

nie zmienia okoliczność, iż sprawy z powództwa pracownika (byłego pracownika)

przeciwko pracodawcy (byłemu pracodawcy) o odszkodowanie z tytułu wystawienia

nieprawidłowego świadectwa pracy są sprawami z zakresu prawa pracy w

rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c., jako sprawy o roszczenia związane ze

stosunkiem pracy. Słusznie, zdaniem Sądu Okręgowego, podniósł Sąd pierwszej

instancji, iż pojęcie “sprawy z zakresu prawa pracy” jest przedmiotowo szersze od

pojęcia “sprawy ze stosunku pracy” i obejmuje ono również sprawy związane ze

stosunkiem pracy, ale niebędące roszczeniami ze stosunku pracy. Tym samym Sąd

5

pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że do roszczenia zgłoszonego przez powoda

ma zastosownaie 10-letni okres przedawnienia, z art. 118 k.c. a nie ma racji

pozwany podnosząc zarzut niezastosowania art. 291 § 1 k.p. Przepis ten nie

wymienia roszczeń związanych ze stosunkiem pracy a jedynie roszczenia ze

stosunku pracy.

Wyrok ten strona pozwana zaskarżyła w całości skargą kasacyjną, wnosząc

o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcie o kosztach w sprawie kasacyjnej

ewentualnie o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez

oddalenie powództwa, a ponadto o zasądzenie od powoda na rzecz skarżącego

kosztów procesu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenia prawa materialnego przez:

niewłaściwe zastosowanie art. 6 k.c. w związku z art. 471 k.c. - poprzez przyjęcie,

że powód wykazał, iż skarżący nienależycie wykonał swoje zobowiązanie wydając

mu świadectwo pracy nieuwzględniające pracy górniczej w wymiarze

półtorakrotnym, a także poprzez przyjęcie, że powód wykazał istnienie

adekwatnego związku przyczynowego między wydaniem mu takiego świadectwa a

szkodą; niewłaściwe zastosowanie art. 471 k.c. - poprzez przyjęcie, że skarżący,

wydając świadectwo pracy górniczej z określeniem stanowisk pracy zgodnie z

brzmieniem rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia

1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk

pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej

emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8), w sposób nienależyty wykonał

swoje zobowiązanie, a także przyjęcie, iż uczynił to w sposób zawiniony;

niewłaściwe zastosowanie art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 k.c. - poprzez

przyjęcie istnienia adekwatnego związku przyczynowego między wydaniem przez

skarżącego świadectwa pracy górniczej nieuwzględniającego pracy górniczej w

wymiarze półtorakrotnym a poniesioną przez pracownika szkodą w postaci

zaniżenia świadczeń emerytalnych w sytuacji występowania innej okoliczności

pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą, a polegającej na

zwłoce powoda w dochodzeniu emerytury w wymiarze półtorakrotnym

spowodowanej brakiem należytej staranności ze strony powoda; niewłaściwe

6

zastosowanie art. 365 § 1 k.p.c. - poprzez przyjęcie, że prawomocnym orzeczeniem

sądu wydanym w innym postępowaniu, którego stroną nie był skarżący, związany

jest także sąd drugiej instancji; niezastosowanie art. 362 k.c. w związku z art. 471

k.c. - poprzez nieuwzględnienie przyczynienia się powoda do szkody przez brak

należytej staranności przy składaniu wniosku o emeryturę, zwłokę w złożeniu przez

powoda wniosku o przeliczenie świadczenia, a także przez brak odwołania się od

decyzji organu rentowego ustalającej wymiar emerytury wskutek wyroku sądowego;

niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS - przez przyjęcie, że ZUS

nie ponosi żadnej odpowiedzialności za wydanie błędnej decyzji; błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie art. 291 § 1 k.p. w związku z art. 471 k.c. w związku z

art. 300 k.p. - poprzez przyjęcie, że roszczenie odszkodowawcze z tytułu

nienależytego wykonania przez pracodawcę zobowiązania, pozostające w związku

ze stosunkiem pracy nie podlega przedawnieniu zgodnie z art. 291 § 1 k.p.,

ewentualnie błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 118 k.c. - poprzez

przyjęcie, że roszczenie powoda jako pozostające w związku ze świadczeniem

okresowym nie podlega 3-letniemu przedawnieniu, zgodnie z art. 118 k.c., tak jak

świadczenie okresowe.

Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, które mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe zastosowanie art. 382 k.p.c.

w związku z art. 328 § 2 k.p.c. - poprzez brak oceny dowodu w sprawie, jakim jest

wyrok sądu wydany w sprawie, w której skarżący nie uczestniczył.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy odnoszące się do naruszenia

prawa materialnego.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania nie może być uznany za

skuteczny już z tego powodu, że wpływ zarzucanego uchybienia na wynik sprawy

nie został w skardze przedstawiony (art. 3983

1 pkt 2 k.p.c.). W wypadku zarzutu

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. (w którym uregulowane zostały wymagania dotyczące

7

uzasadnienia wyroku) z reguły nie występuje wpływ na wynik sprawy, gdyż

uzasadnienie – jak wiadomo – sporządzane jest po rozstrzygnięciu. Stąd

ewentualne wady uzasadnienia nie mają wpływu na wynik sprawy. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

wyjątkowo może stanowić uzasadnioną podstawę skargi wówczas, gdy

uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji sporządzone zostało w taki sposób, że

niemożliwe jest przeprowadzenie kontroli kasacyjnej. Z nowszych orzeczeń można

wymienić wyroki: z 24 listopada 2010 r. (I PK 107/10, LEX 737366), z 9 września

2010 r. (I CSK 679/09, LEX 622199) i z 24 sierpnia 2010 r. ( I UK 76/10, LEX

653655). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie ma takich wad. Zarzut naruszenia

art. 328 § 2 k.p.c. został w skardze powiązany z zarzutem naruszenia art. 382 k.p.c.

odnoszącym się do podstaw orzekania przez sąd drugiej instancji. Skarżący

podniósł, ze Sąd Okręgowy nie rozważył w uzasadnieniu swego wyroku znaczenia

wyroku (i decyzji ZUS) odnoszących się do podstawy wymiaru emerytury powoda

dla rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu w tej sprawie. Ta kwestia nie może być

podnoszona w związku z podstawą faktyczną wyroku sądu drugiej instancji.

Znaczenie podwyższenia emerytury powoda i przyczyny wcześniejszego ustalenia

jej w niższej kwocie są istotne w tej sprawie, jednakże polemika z poglądem Sądu

przyjętym za podstawę rozstrzygnięcia nie może być skutecznie prowadzona przy

odwołaniu się do przepisów art. 382 i 328 § 2 k.p.c.

Rozważanie podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa

materialnego należy rozpocząć od zarzutu naruszenia art. 291 § 1 k.p. Zarzut ten

jest słuszny. Sąd Okręgowy uznał, że przepis ten nie może mieć zastosowania w

tej sprawie, gdyż roszczenie powoda oparte zostało na przepisach prawa cywilnego

a sprawa niniejsza nie jest sprawą ze stosunku pracy lecz sprawą związaną ze

stosunkiem pracy. Sąd Najwyższy nie podziela tego poglądu, natomiast podziela

pogląd odmienny wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 19 stycznia 2011 r. (I PZP 5/10, LEX nr 685249, Biul. SN 2011 nr 1, poz. 21).

Zgodnie z nią, roszczenie o odszkodowanie z tytułu otrzymywania niższej

emerytury wskutek wydania przez pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy

oraz niewydania zaświadczenia o pracy górniczej przedawnia się na podstawie art.

291 § 1 k.p. Uchwała została wydana w sprawie o stanie faktycznym analogicznym

8

do występującego w niniejszej sprawie. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że

podstawa dochodzonego roszczenia, którą jest art. 471 k.c. nie przesądza o tym,

że do oceny jego przedawnienia winny być stosowane przepisy prawa cywilnego.

W ocenie Sądu Najwyższego przepisy prawa pracy określają terminy

przedawnienia roszczeń powstałych między pracownikiem a pracodawcą na tle

łączącego ich stosunku pracy wobec czego nie ma uzasadnienia sięganie w tej

kwestii do prawa cywilnego na podstawie art. 300 k.p. Dochodzone w tej sprawie

roszczenie wywodzone jest z twierdzenia o nienależytym wykonaniu przez

pracodawcę jego obowiązków w zakresie wydawania pracownikowi dokumentów

potrzebnych do nabycia świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Obowiązki te są

uregulowane w Kodeksie pracy (art. 97 § 2) i w art. 125 ust. 1 pkt 1 i 1 oraz art.

125a ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze

zm.). W przepisach tych nie zostały określone sankcje za niewykonanie tych

obowiązków, stąd potrzeba sięgnięcia do regulacji prawa cywilnego odnoszącej się

do odpowiedzialności z tytułu nienależytego wykonania zobowiązań. Nie ma

natomiast uzasadnienia sięganie do przepisów prawa cywilnego dotyczących

przedawnienia roszczeń, skoro źródłem dochodzonego od pracodawcy roszczenia

pracownika jest stosunek pracy. Kwestia przedawnienia takich roszczeń jest

uregulowana w prawie pracy – w art. 291 k.p. Z tych względów zarzut naruszenia

art. 291 § 1 k.p. okazał się słuszny.

Uzasadniony jest też zarzut naruszenia art. 471 k.c. W przepisie tym

uregulowana została odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu niewykonania lub

nienależytego wykonania zobowiązania. Jest to odpowiedzialność oparta na

zasadzie winy. Do przypisania pracodawcy odpowiedzialności za szkodę, jaką

poniósł pracownik otrzymujący przez kilka lat emeryturę w zaniżonej wysokości nie

jest wystarczające ustalenie wydania nienależycie sformułowanych dokumentów

potrzebnych do nabycia świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Sąd Okręgowy

zaniechał poczynienia ustaleń co do winy pracodawcy. Ustalenia te nie mogą

ograniczać się do stwierdzenia, że świadectwo pracy i zaświadczenie okazały się

(„obiektywnie”) nieprawidłowe. Sąd drugiej instancji nie ustosunkował się do

twierdzeń pracodawcy co do tego, że dołożył należytej staranności wykonując

9

obowiązki w zakresie sporządzenia dokumentów potrzebnych do nabycia

świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Natomiast nie ma wpływu na odpowiedzialność pracodawcy zakres

ewentualnej odpowiedzialności organu rentowego względem ubezpieczonego.

Zasadność tych zarzutów skargi powoduje konieczność uchylenia

zaskarżonego wyroku na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. Pozostałe kwestie

podniesione w zarzutach skargi kasacyjnej mogłyby być rozważone dopiero po

uzupełnieniu ustaleń koniecznych dla zastosowania prawa materialnego w celu

oceny roszczeń powoda.