I PK 180/10

Sygn. akt I PK 180/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa Czesława B.

przeciwko PGE Kopalni Węgla Brunatnego BEŁCHATÓW SA

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 18 maja 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z 18 maja 2010 r. oddalił apelację pozwanego

pracodawcy PGE Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów S.A. od wyroku Sądu

Rejonowego z 14 grudnia 2009 r., którym zasądzono powodowi Czesławowi B.

odszkodowanie w kwocie 12.631,72 zł, wynikające z pobierania przezeń zaniżonej

emerytury wobec wydania mu przez pozwanego nieprawidłowego świadectwa co

do jego pracy górniczej, ujmowanej do emerytury według przelicznika 1,2 zamiast

1,8. Powód był pracownikiem Kopalni od 23 kwietnia 1982 r. do 16 kwietnia 2005 r.

i pracował jako operator przenośników taśmowych. Od rozwiązania stosunku pracy

pobiera emeryturę. Pozwany nie kwalifikował jego pracy jako górniczej w wymiarze

półtorakrotnym (z przelicznikiem 1,8). W lutym 2007 r. powód wystąpił do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) o ponowne obliczenie wysokości

emerytury z zastosowaniem przelicznika 1,8 i uzyskał decyzję odmowną. Sąd

Okręgowy uwzględnił jego odwołane i Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu

rentowego. Następnie decyzją z 19 sierpnia 2008 r. organ rentowy obliczył

wysokość emerytury powoda z uwzględnieniem przelicznika 1,8 i wyrównał mu

świadczenie od lutego 2007 r. W pozwie z 17 czerwca 2009 r. powód zażądał od

pozwanego odszkodowania wyrównującego zaniżoną emeryturę. Uwzględniając

powództwo Sąd Rejonowy stwierdził, iż pozwany pracodawca nieprawidłowo podał

charakter pracy górniczej, gdyż nie kwalifikował jej w wymiarze półtorakrotnym, co

zostało potwierdzone wyrokiem Sądu Okręgowego i decyzją organu rentowego o

przeliczeniu emerytury. Powód wykazał szkodę w postaci obniżonej emerytury w

związku z wystawieniem przez pracodawcę świadectwa pracy, zawierającego

nieprawidłowe informacje o charakterze jego pracy, które stały się podstawą do

ustalenia zaniżonej emerytury. Stanowiło to naruszenie art. 97 § 2 k.p., § 1

rozporządzenia z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy

oraz art. 125a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Pozwany ponosi

odpowiedzialność za szkodę na podstawie art. 471 k.c. (wyrok Sądu Najwyższego

z 13 października 2005 r., II PK 36/04). Pracownik otrzymujący od pracodawcy

dokumenty stanowiące podstawę do ustalenia świadczeń z ubezpieczenia

3

społecznego ma prawo uważać, iż zostały wydane zgodnie z obowiązującym

prawem. Pracodawca jest obowiązany do aktywnej dbałości o emerytalno-rentowe

interesy pracownika, gdyż powinność ta nie tylko pozostaje w związku ze

stosunkiem pracy, ale także obarcza pracodawcę jako podmiot uczestniczący w

funkcjonowaniu systemu ubezpieczeń społecznych (wyrok Sądu Najwyższego z 25

kwietnia 2008 r., I PK 245/07). Zaniżenie emerytury powoda zostało spowodowane

przez pozwanego, bowiem wobec nienależytego wykonania obowiązków dokonał

wadliwej, niezgodnej ze stanem faktycznym kwalifikacji pracy powoda i wystawił

wadliwe świadectwo pracy górniczej. Odpowiedzialność według przepisów prawa

cywilnego decydowała również o przedawnieniu. Sąd Rejonowy nie uwzględnił

zarzutu przedawnienia według terminu dla świadczeń okresowych, gdyż roszczenie

miało charakter odszkodowawczy (art. 471 k.c.) i zastosowanie ma termin 10-letni

przedawnienia na podstawie art. 118 k.c. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu oddalenia

apelacji potwierdził odszkodowawczą odpowiedzialność pozwanego na podstawie

art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz art. 97 § 2 k.p., art. 125a ust. 2 ustawy o

emeryturach i rentach oraz rozporządzenia z 15 maja 1996 r. w sprawie

szczegółowej treści świadectwa pracy wobec naruszenia obowiązku prawidłowego

wykazania pracy górniczej; obowiązek taki ciążył na pozwanym również z mocy

rozporządzenia z 6 lutego 2004 r. w sprawie ewidencjonowania przez

pracodawców okresów zatrudnienia na stanowiskach, na których okresy pracy

górniczej zalicza się w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej

emerytury oraz na niektórych stanowiskach pracy górniczej. Powód skutecznie to

zakwestionował i w postępowaniu sądowym Sąd Okręgowy wyliczył sporne okresy

w sposób odmienny i korzystny dla niego. Podkreślił Sąd w obecnej sprawie, że

strona pozwana nie kwestionowała zawartych w pozwie twierdzeń co do

wykonywania przez powoda pracy górniczej i nie zgłaszała w tym zakresie żadnych

wniosków dowodowych (art. 6 k.c., art. 3 i art. 232 k.p.c.). W ocenie przedawnienia

nie miał zastosowania przepis art. 291 § 1 k.p., gdyż nie wymienia roszczeń

związanych ze stosunkiem pracy, a jednie roszczenia ze stosunku pracy, a takim

nie było roszczenie dochodzone przez powoda. Prawidłowo więc Sąd pierwszej

instancji przyjął 10-letni termin przedawnienia z art. 118 k.c.

4

Skarga kasacyjna zarzuciła niewłaściwe zastosowanie: 1) art. 6 k.c. w związku z

art. 471 k.c. przez przyjęcie, że pracodawca wydając świadectwo pracy górniczej z

określeniem stanowisk pracy zgodnie z rozporządzeniem z 23 grudnia 1994 r. w

nienależyty sposób wykonał swoje zobowiązanie, a co za tym idzie przyjęcie, iż

pracodawca uczynił to w sposób zawiniony; 2) art. 365 § 1 k.p.c. (w związku z art.

382 k.p.c.) przez przyjęcie, że prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego

związany jest także Sąd drugiej instancji; 3) art. 362 k.c. w związku z art. 471 k.c.

przez nieuwzględnienie przyczynienia się powoda do szkody przez zwłokę w

złożeniu przezeń wniosku o przeliczenie świadczenia, a także przez brak odwołania

się od decyzji organu rentowego ustalającej wymiar emerytury wskutek wyroku

sądowego; 4) art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS przez przyjęcie, że ZUS nie ponosi żadnej

odpowiedzialności za wydanie błędnej decyzji; 5) art. 471 k.c. w związku z art. 300

k.p. w związku z art. 291 § 1 k.p. przez przyjęcie, że roszczenie powoda nie ulega

przedawnieniu zgodnie z tym ostatnim przepisem, ewentualnie niewłaściwe

zastosowanie art. 118 k.c. poprzez przyjęcie, że roszczenie powoda nie ulega

przedawnieniu zgodnie z tym przepisem jako świadczenie okresowe; 6) art. 382

k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. przez brak oceny dowodu w sprawie jakim jest

wyrok sądu wydany w sprawie, w której skarżący nie uczestniczył; 7) art. 6 k.c. w

związku z art. 471 k.c. przez przyjęcie, że powód zadośćuczynił ciążącemu na nim

obowiązkowi wykazania, iż spełniona została przesłanka odpowiedzialności w

postaci nienależytego wykonania zobowiązania przez skarżącego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić w pierwszej kolejności ze względu na przyjęty w

zaskarżonym wyroku niewłaściwy termin przedawnienia. W podobnej sprawie

powiększony skład Sądu Najwyższego w uchwale z 19 stycznia 2011 r. (I PZP

5/10) stwierdził, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu otrzymywania niższej

emerytury wskutek wydania przez pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy

oraz niewydania zaświadczenia o pracy górniczej przedawnia się na podstawie art.

291 § 1 k.p.

5

Co do podstaw odpowiedzialności, to Sąd Najwyższy z urzędu nie może nie

zauważyć, że na tle innych rozpatrywanych spraw o prawo lub o wysokość

emerytury byłych pracowników Kopalni w Bełchatowie, weryfikacja stanowisk pracy

jakiej dokonano w tej Kopalni nie zawsze była prawidłowa i nie uzasadniała

wystąpienia o przeliczenie emerytury wyższym przelicznikiem (choćby rozpatrzona

na tej samej sesji przez ten sam skład sprawa z odwołania innego ubezpieczonego

od decyzji organu rentowego odmawiającej mu wyższej emerytury z braku

zatrudnienia w przodkach jako górnika kopalni odkrywkowej - I UK 395/10).

Ma rację skarżący, że wyrok w sprawie ubezpieczeniowej powoda przeciwko

organowi rentowemu o wyższą emeryturę, nie wiąże w tej sprawie ze względu na

inne strony i przedmiot sporu (art. 366 k.p.c.). Z prawomocnego wyroku w sprawie

o wyższą emeryturę wynika tylko zobowiązanie do wypłaty przez organ rentowy

określonej przez sąd emerytury. Nie wynika natomiast zobowiązanie do zapłaty

przez pracodawcę odszkodowania pracownikowi za wydanie niewłaściwego

świadectwa (zaświadczenia) o pracy górniczej dla celów emerytalnych (art. 365

k.p.c.). Traci więc na znaczeniu również dalszy zarzut o oparciu zaskarżonego

wyroku na nieważnym postępowaniu w sprawie z ubezpieczenia społecznego, gdyż

w sprawie o wyższą emeryturę pracodawca nie jest stroną (wyrok Sądu

Najwyższego z 2 października 2008 r., I UK 79/08).

Nie ma jednak racji skarżący, gdy wymaga w tej sprawie oceny dotyczącej

odpowiedzialności organu rentowego za zaniżoną emeryturę, gdyż to nie stanowi

przedmiotu obecnej sprawy. Nie jest dlatego zasadny zarzut naruszenia art. 68 ust.

1 pkt 1 lit. b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

oraz art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach, gdyż

przepisy te nie stanowiły podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o

odszkodowanie.

Innymi słowy to, że powód uzyskał wyrok w sprawie przeciwko organowi

rentowemu o zwiększenie emerytury nie oznacza, że w tej sprawie wiąże

świadectwo pracy górniczej jakie wydał pozwany (art. 11 k.p.c.). Podlega to

samodzielnej ocenie w obecnej sprawie jako zagadnienie – przesłanka

odpowiedzialności na podstawie art. 471 k.c. – czy pozwany pierwotnie wykonał

należycie obowiązek wydania powodowi prawidłowego świadectwa pracy górniczej.

6

W tym zakresie stanowisko pozwanego nie jest jednak wyraźne, gdyż jeżeli uważa,

że prawidłowe było ostatnie świadectwo pracy górniczej, w oparciu o które powód

uzyskał w orzeczeniu sądowym zwiększenie emerytury, to powstaje pytanie,

dlaczego poprzednie (pierwotne) było inne („nieprawidłowe”). Łączy się ono z

zasadnymi pytaniami o winę i przyczynienie do tej sytuacji obu stron, a więc nie

tylko pozwanego, jednak pod warunkiem, że prawidłowe jest świadectwo lub

charakterystyka stanowiska pracy, które zdecydowały o uzyskaniu przez powoda

zwiększenia emerytury wyższym przelicznikiem.

Sąd pominął te kwestie poprzestając na niezasadnym założeniu, że w obecnej

sprawie znaczenie rozstrzygające ma sam wyrok w sprawie przeciwko organowi

rentowemu o wyższą emeryturę. Inna jest prawna podstawa emerytury i inna jest

podstawa prawna odpowiedzialności odszkodowawczej. W tej sprawie powoda

obciąża obowiązek wykazania, że już pierwotnie pozwany nie wykonał należycie

zobowiązania wydania prawidłowego świadectwa pracy górniczej, co prima facie

niezasadnie uznano za zbędne, gdyż wyrok w innej sprawie (o wyższą emeryturę)

nie był wiążący w tej sprawie. W tym znaczeniu zasadny był zarzut naruszenia art.

6 k.c. w związku z art. 471 k.c. przez stwierdzenie, iż powód wykazał nienależyte

wykonanie zobowiązania, a ściślej nienależyte wykonanie obowiązku potwierdzenia

charakteru pracy uprawniającej do wyższej emerytury.

Ponownie należy podkreślić, że stanowisko pozwanego nie jest klarowne w

podstawowej kwestii, to jest czy pierwotne świadectwo (zaświadczenie) o pracy

górniczej powoda było wadliwe i mimo to pozwany chce się uwolnić od

odpowiedzialności stawiając zarzuty na podstawie art. 362 k.c. oraz art. 361 § 1

k.c.; czy też twierdzi, że nie było wadliwe, a tym samym, że nie ma podstaw do

odszkodowania, gdyż powodowi nie przysługiwało zwiększenie emerytury z racji

wykonywanego zatrudnienia. Powyższa uwaga wynika z tego, że w sprawie objętej

skargą nie rozważano (badano) czy powodowi należało wydać świadectwo

(zaświadczenie) uprawniające do wyższej emerytury.

Jeżeli więc okazałoby się, że powód powinien uzyskać wcześniej prawidłowe

świadectwo pracy, potwierdzające, iż rzeczywiste zatrudnienie uprawniało go do

wyższej emerytury, to w takiej sytuacji wobec stawianych zarzutów naruszenia art.

362 k.c. a także art. 361 § 1 k.c. w związku z art. 471 k.c. do rozstrzygnięcia

7

pozostanie ocena przyczynienia się powoda do szkody, na co zawrócono już

uwagę w innej podobnej sprawie przekazanej do ponownego rozpoznania w tym

samym Sądzie (wyrok Sądu Najwyższego z 17 marca 2011 r., I PK 61/10).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39815

k.p.c.