II UK 338/10

Sygn. akt II UK 338/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Biura P. P. i U. & M. Sp. z o.o. w Z., J. M., J. W., L. C., W. M.-

P., K. Ł., H. H., U.F.-G., B. P., M. C., E. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.

o składki i podleganie ubezpieczeniu społecznemu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 czerwca 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w odniesieniu do U. F.-G. i T. A. i w

tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 15 października 2009 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Z. zmienił, między innymi, decyzje Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału w Z. (zwanego dalej Zakładem) z dnia 31

października 2007 r. w ten sposób, że ustalił, iż przychody osiągnięte przez U. F.-

G. i T. A. (zwanych dalej zainteresowanymi) z tytułu umów zawartych z Biurem P.

P. i U. & M. Sp. z o.o. w Z. (zwanym dalej wnioskodawcą) nie stanowią podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie, że zainteresowani byli

zatrudnieni u wnioskodawcy na podstawie umów o pracę, w 2004 r. przeszli na

emeryturę, a wykonywanie przez nich spornych czynności odbywało się w ramach

łączących ich z pracodawcą umów o dzieło.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł Zakład, zarzucając, między innymi,

naruszenie: 1) art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt

1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej ustawą

systemową), poprzez ich niezastosowanie, pomimo że zainteresowani podlegali

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownicy; 2) art. 6 ust. 1 pkt 1

w związku z art. 8 ust. 2a w związku z art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1

ustawy systemowej, poprzez ich niezastosowanie, pomimo że zainteresowani

podlegali obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umów

cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, z którym pozostawali w stosunku pracy.

Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny - uznając, że istotę

sporu stanowiła kwestia czy przedmiotowe umowy były umowami o dzieło, czy

umowami o pracę - oddalił apelację, podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji i

dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną, że sporne umowy były umowami rezultatu,

a zatem posiadały cechy umów o dzieło.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Zakład zarzucił: 1) naruszenie

prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, poprzez jego pominięcie,

pomimo że zainteresowani w okresie, w którym wykonywali umowy o dzieło na

3

rzecz wnioskodawcy byli u niego zatrudnieni, w związku z czym osiągnięte przez

nich przychody stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne,

ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych: 2) naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 378 § 1 w

związku z art. 328 § 2 k.p.c., poprzez brak ustosunkowania się przez Sąd

odwoławczy do zarzutu apelacji w zakresie niezastosowania przez Sąd pierwszej

instancji art. 8 ust. 2a ustawy systemowej oraz niewyjaśnienie w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku przyczyn, dla których Sąd Apelacyjny odmówił zastosowania

wymienionego przepisu, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie i zmianę

zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części, poprzez ustalenie, że przychody

osiągnięte przez zainteresowaną z tytułu umowy o dzieło realizowanej od 5

stycznia do 30 grudnia 2003 r. stanowią podstawę wymiaru składek na

ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz o oddalenie odwołania od decyzji

z dnia 31 października 2007 r. w pozostałym zakresie oraz poprzez ustalenie, że

przychody osiągnięte przez zainteresowanego z tytułu umów o dzieło

realizowanych w okresach od 3 sierpnia 2001 r. do 30 kwietnia 2002 r., od 12

listopada 2001 r. do 30 kwietnia 2002 r., od 5 sierpnia 2002 r. do 30 stycznia 2003

r., od 10 maja do 30 grudnia 2003 r., od 17 maja 2003 r. do 27 lutego 2004 r.

stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie

zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

oraz o oddalenie odwołania od decyzji z dnia 31 października 2007 r. w pozostałym

zakresie. Skarżący wniósł ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona, gdyż zasadne okazały się

podniesione w niej zarzuty obrazy przepisów postępowania.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, naruszenie art.

328 § 2 k.p.c. może stanowić podstawę skargi kasacyjnej tylko o tyle, o ile

uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala na kontrolę kasacyjną tego

4

orzeczenia. Tylko bowiem w takim wypadku uchybienie art. 328 § 2 k.p.c. może być

uznane za mogące mieć - w rozumieniu art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. - wpływ na wynik

sprawy. W orzecznictwie wyjaśniono również, że w uzasadnieniu wyroku sądu

odwoławczego muszą być zawarte elementy wymienione w art. 328 § 2 k.p.c., przy

uwzględnieniu charakteru orzeczenia drugoinstancyjnego (art. 391 § 1 k.p.c.).

Oznacza to, między innymi, że uzasadnienie orzeczenia sądu drugiej instancji

rozstrzygającego istotę sprawy powinno zawierać, zważywszy na fakt, że wydane

zostaje w następstwie rozpoznania środka odwoławczego, przytoczenie zarzutów

apelacyjnych i - istotną z punktu widzenia konstrukcji uzasadnienia takiego

orzeczenia - ocenę tych zarzutów. Ten obowiązek sądu drugiej instancji pozostaje

w ścisłym związku z - wynikającą z art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. -

koniecznością rozpoznania sprawy w granicach apelacji. Powinność rozpoznania

sprawy w granicach apelacji oznacza, między innymi, nakaz wzięcia pod uwagę,

rozważenia i oceny wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków;

nierozpoznanie zarzutów apelacji stanowi obrazę tego przepisu (por. np. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2010 r., I PK 41/10, LEX nr 667488 i

orzeczenia w nim powołane).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odpowiada - jak trafnie zarzuca

skarżący - przedstawionym wymaganiom, uniemożliwiając kontrolę kasacyjną w

zaskarżonym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że w uzasadnieniu wyroku

oddalającego apelację, Sąd odwoławczy przedstawił jedynie motywy

rozstrzygnięcia sprowadzające się do oceny charakteru umów łączących

zainteresowanych z wnioskodawcą. Tymczasem zasadność uwzględnienia przez

Sąd pierwszej instancji odwołań od decyzji Zakładu została zakwestionowana w

apelacji przez podniesienie w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego

także zarzutu obrazy art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Oddalając apelację, Sąd

odwoławczy nie odniósł się do tego zarzutu, chociaż z powołanego przepisu wprost

wynika, że za pracownika, w rozumieniu ustawy systemowej, uważa się, miedzy

innymi, osobę wykonującą pracę na podstawie umowy o dzieło, jeżeli umowę taką

zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy. Rozpoznanie zarzutu

naruszenia art. 8 ust. 2a ustawy systemowej mogło zatem mieć istotny wpływ na

wynik sprawy, o którym stanowi art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. Uzasadniony okazał się

5

więc zarzut skarżącego nierozpoznania sprawy w granicach apelacji (art. 378 § 1

k.p.c.) i sporządzenia uzasadnienia z naruszeniem art. 328 § 2 k.p.c.,

uniemożliwiającym kontrolę kasacyjną wyroku w zaskarżonym zakresie.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c.