I CSK 489/09

Sygn. akt I CSK 489/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko Skarbowi Państwa – Ministrowi Skarbu Państwa

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 kwietnia 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną, nie obciąża powódki kosztami

postępowania kasacyjnego na rzecz pozwanego Skarbu

Państwa.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki

M. K. od wyroku Sądu Okręgowego, którym oddalono powództwo o zapłatę

odszkodowania przez pozwany Skarb Państwa – Ministra Skarbu Państwa.

Od wskazanego wyroku Sądu drugiej instancji skargę kasacyjną wniosła

powódka. W skardze tej zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada

1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez

funkcjonariuszów państwowych (Dz.U. Nr 54, poz. 243 ze zm., dalej: ustawa

z 1956 r.), z jednoczesnym pominięciem art. 160 § 6 k.p.c., będącego – jej

zdaniem – lex specialis względem art. 6 ust. 1 tej ustawy, co doprowadziło do

błędnego przyjęcia, że roszczenie objęte powództwem uległo przedawnieniu.

Powołując tę podstawę kasacyjną, skarżąca wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną

w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Oznacza to, że Sąd Najwyższy

związany jest wskazanymi przez skarżącego podstawami kasacyjnymi i nie jest

uprawniony do kontrolowania ewentualnych innych uchybień zaskarżonego

orzeczenia z urzędu, z wyjątkiem nieważności postępowania. Skarżąca w ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) wskazała na naruszenie

art. 6 ust. 1 ustawy z 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone

przez funkcjonariuszów przez nieuwzględnienie art. 160 § 6 k.p.a. jako przepisu

szczególnego. Tak sformułowana podstawa kasacyjna okazała się jednak

niezasadną.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że pierwszy ze wskazanych

przepisów, tj. art. 6 ust. 1 ustawy, przewiduje możliwość dochodzenia

3

odszkodowania za niezgodne z prawem działania funkcjonariuszy państwowych

w okresie jednego roku, od dnia wejścia w życie ustawy, czyli od dnia 28 listopada

1956 r. Z kolei w przepisie art. 160 § 6 k.p.a. (obowiązującym do dnia 1 września

2004 r.) okres przedawnienia roszczenia odszkodowawczego wywołanego

niezgodną z prawem decyzją administracyjną został określony na trzy lata, licząc

od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja administracyjna stwierdzająca

niezgodność z prawem.

W zaistniałych realiach sprawy, powódka domagała się odszkodowania od

Skarbu Państwa za utratę przez jej męża K. B. – a zarazem jej poprzednika

prawnego - gospodarstwa rolnego, którego posiadania został pozbawiony na

skutek działań władzy publicznej podejmowanych w ramach akcji „Wisła”.

Gospodarstwo to następnie zostało przejęte na własność Państwa na podstawie

dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających

w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w

niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i

krakowskiego (Dz.U. Nr 46, poz. 339). Skarżąca nie wskazała jednak wprost i

wyraźnie, czy szkody upatruje w samym fakcie pozbawienia jej poprzednika

prawnego posiadania gospodarstwa (źródłem szkody nie byłaby decyzja

administracyjna), czy też w fakcie wydania decyzji administracyjnej o przejęciu

nieruchomości na własność Państwa. Z tego właśnie względu Sąd Apelacyjny

rozpoznał sprawę w kontekście dwóch wchodzących w rachubę podstaw prawnych.

W odniesieniu do ewentualnej odpowiedzialności za niezgodne z prawem wydanie

decyzji administracyjnej Sąd Apelacyjny uznał, że roszczenie to nie przysługuje ze

względu na brak związku przyczynowego między uchybieniem formalnym, ze

względu na które stwierdzono niezgodność z prawem decyzji, a wyrządzoną

szkodą. Należy bowiem zaznaczyć, że z ustaleń faktycznych, będących podstawą

zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji wynika, że Wojewoda M. stwierdzając

decyzją nadzorczą z 13 marca 2003 r. częściową nieważność orzeczenia

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 29 września 1954 r. o przejęciu na

rzecz Skarbu Państwa gruntu i budynków należących do K. B. w B., a co do

pozostałej części stwierdzając, że wydanie tego orzeczenia nastąpiło

z naruszeniem prawa, miał na uwadze jedynie okoliczność, że w powyższym

4

orzeczeniu nie określono w dostateczny sposób przedmiotu przejęcia. Innymi

słowy, osnowa tego orzeczenia dotknięta była uchybieniem o charakterze

formalnym, nie zaś merytorycznym. Uchybienie polegało na nieprecyzyjnym

określeniu granic przejmowanej nieruchomości.

W odniesieniu natomiast do roszczenia odszkodowawczego wywodzonego

z twierdzenia, że pozbawienie własności (posiadania) nieruchomości w ramach

akcji „Wisła” było niezgodne z prawem, Sąd Apelacyjny uznał, że doszło w tym

względzie – stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy – do przedawnienia roszczenia.

Powódka w swojej skardze kasacyjnej nie kwestionuje ani ustaleń

faktycznych (byłoby to zresztą niedopuszczalne; art. art. 3983

§ 3 k.p.c.), ani istoty

wywodów prawnych dotyczących zasady odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną

niezgodną z prawem decyzja administracyjną, lecz kwestionuje tylko przyjęcie

przez Sąd Apelacyjny, że doszło do przedawnienia roszczenia objętego żądaniem

pozwu. W związku z tak ujętym zarzutem stwierdzić należy, że – wbrew stanowisku

skarżącej – nie można dopatrzyć się w tym zakresie uchybienia Sądu drugiej

instancji, ponieważ zastosowanie art. 6 ust. 1 ustawy było prawidłowe. Dochodzone

bowiem roszczenie związane z działaniem funkcjonariuszy państwowych, które

doprowadziło do pozbawienia poprzednika prawnego powódki posiadania

gospodarstwa rolnego w ramach akcji „Wisła”, niewątpliwie uległo przedawnieniu

na długo przed wytoczeniem powództwa odszkodowawczego i to nawet przy

przyjęciu okresowego zawieszenia biegu przedawnienia.

W tej sytuacji należy uznać, że przepis art. 160 § 6 k.p.a. został przez

skarżącą powołany oczywiście nietrafnie, skoro dotyczy on przedawnienia

roszczenia z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną decyzją

administracyjną. Ta kwestia bowiem nie była w ogóle przedmiotem rozstrzygnięcia

Sądu drugiej instancji w kontekście powyższego przepisu, gdyż Sąd ten

nieuwzględnił omawianego roszczenia nie ze względu na przepisy o przedawnieniu

roszczenia, lecz wobec braku związku przyczynowego między wydaniem wadliwej

– tylko formalnie – decyzji a powstałą szkodą. Zgodnie zaś z przyjmowanym

w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, przepis art. 6 ust. 1 ustawy z 15

listopada 1956 r. o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone

5

przez funkcjonariuszów państwowych nie ma zastosowania do roszczeń

dochodzonych na podstawie art. 160 k.p.a. (por. wyrok SN z 4 kwietnia 2008 r.

I CSK 450/07, nie publ.). Chodzi bowiem o dwie różne płaszczyzny

odpowiedzialności deliktowej Państwa.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39815

§ 1 k.p.c.).

Sąd Najwyższy nie obciążył skarżącej kosztami postępowania kasacyjnego

na podstawie art. 102 w zw. z art. 39821

w zw. z art. 391 § 2 k.p.c.