I CSK 621/10

Sygn. akt I CSK 621/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa Bogumiły G.-F. i Jana F.

przeciwko H. Asekuracja Towarzystwu Ubezpieczeń S.A. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 lutego 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej powództwa

o zadośćuczynienie i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego; dalej

idącą skargę kasacyjną oddala.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 18 lutego 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów

Bogumiły G. – F. i Jana F. od wyroku Sądu Okręgowego w R., którym oddalono ich

powództwo przeciwko stronie pozwanej H. Asekuracja Towarzystwo Ubezpieczeń

S.A. w W. o zapłatę odszkodowania i zadośćuczynienia. Sąd Apelacyjny uznał, że

dochodzone roszczenia wynikające z faktu śmierci córki powodów w wypadku

komunikacyjnym nie są uzasadnione zarówno z punktu widzenia art. 446 § 3 k.c.,

jak i art. 448 k.c. Zgon córki powodów nastąpił w dniu 28 kwietnia 2005 r.

Powodowie od wskazanego wyroku złożyli skargę kasacyjną, w której

zarzucili naruszenie:

- art. 23 i 24 § 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. przez błędną wykładnię tych

przepisów, polegającą na przyjęciu, że roszczenie o zapłatę

zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych nie przysługuje

najbliższym członkom rodziny zmarłego, lecz jedynie samemu

poszkodowanemu;

- 446 § 3 k.c. przez jego błędną wykładnię, polegającą na sprowadzeniu

pojęcia „znacznego pogorszenia sytuacji życiowej” jedynie do bezpośrednich

następstw zdarzenia sprawczego.

Powołując wskazane podstawy skarżący, wnieśli o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu ewentualnie Sądowi Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje częściowo na uwzględnienie.

Nie można odmówić racji skarżącym powołującym się na naruszenie przez

Sąd drugiej instancji art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. w zakresie, w jakim

dochodzili zasądzenia zadośćuczynienia z tytułu naruszenia ich dóbr osobistych na

skutek śmierci córki w wypadku komunikacyjnym. Sąd drugiej instancji powołując

się na doktrynę, zajął stanowisko, że roszczenie takie na gruncie art. 448 k.c.

powodom nie przysługuje, gdyż nie są oni osobami poszkodowanymi czynem

3

niedozwolonym. Sąd wskazał również, że wykładnia ta jest - jego zdaniem -

uzasadniona również i z tego względu, iż z dniem 3 sierpnia 2008 r. wszedł w życie

art. 446 § 4 k.c. – na mocy ustawy nowelizacyjnej z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie

ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 116, poz. 731), który stworzył prawną

możliwość przyznawania najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiedniej

sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w związku ze

śmiercią osoby najbliższej.

Poglądu Sądu Apelacyjnego nie sposób jednak podzielić. Sąd Najwyższy

orzekający w tym składzie akceptuje bowiem stanowisko wyrażone w uchwale

Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2010 r., III CZP 76/10 (Biul. SN z 2010,

nr 10, poz. 11), w której przyjęto, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego

przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c.

zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek

deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r. W uchwale tej

wyjaśniono, że więzi rodzinne mogą być uznane za dobro osobiste podlegające

ochronie na gruncie art. 23 i 24 k.c. Dobro to może być więc naruszone przez

spowodowanie śmierci osoby najbliższej. Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym niniejszą sprawę podziela także pogląd wyrażony w tejże uchwale,

że przeciwnego argumentu nie może stanowić sam fakt wprowadzenia przez

ustawodawcę, od dnia 3 sierpnia 2008 r., uprawnienia sądu do zasądzenia

odpowiedniej sumy pieniężnej za doznana krzywdę. Wprowadzenie art. 446 § 4

k.c. doprowadziło bowiem jedynie do zmiany w sposobie realizacji tego roszczenia

przez skonkretyzowanie osób uprawnionych do jego dochodzenia oraz przesłanek

jego stosowania.

Z przedstawionych względów zaskarżony wyrok w tym zakresie nie mógł się

ostać i podlegał uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania,

Za niezasadny natomiast trzeba uznać zarzut naruszenia art. 446 § 3 k.c.

Należy zgodzić się za skarżącymi, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

podkreśla się, iż odszkodowanie, które sąd może zasądzić na podstawie art. 446

§ 3 k.c. zmierza do naprawienia nie tylko uszczerbku o charakterze majątkowym,

lecz pozostaje w ścisłym związku z elementem niemajątkowym. Z tego względu

4

w ramach ustalania rozmiaru szkody uwzględnia się takie czynniki niewymierne jak

utrata oczekiwanego wparcia na przyszłość (nie tylko materialnego), cierpienie

związane z utratą osoby bliskiej i osłabienie aktywności życiowej oraz motywacji do

przezwyciężania trudności życia codziennego, pogorszenie stanu zdrowia

w następstwie cierpienia i poczucia krzywdy z powodu utraty dziecka (zob.

przykładowo wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2010, IV CSK 170/10,

niepubl.). Nie zmienia to jednak zasadniczego faktu, że zarówno uszczerbek

materialny, jak i niematerialny muszą łącznie doprowadzić do szkody w postaci

znacznego pogorszenia sytuacji życiowej poszkodowanych. Tymczasem z ustaleń

faktycznych Sądu drugiej instancji, wiążących wszak Sąd Najwyższy przy

rozpoznawaniu skargi kasacyjnej (art. 39813

§ 2 k.p.c.), wynika, że do takiego

znacznego pogorszenia sytuacji życiowej powodów nie doszło. Sytuacja materialna

powodów – na skutek śmierci córki nie uległa zmianie, gdyż nadal prowadzą oni

przedsiębiorstwo, którego rentowność nie tylko się nie obniżyła się, lecz przeciwnie,

nawet wzrosła. Powodowie nie mogli także realnie spodziewać się, że córka –

ze względu na swój zawód (nauczycielka) - przejmie po nich prowadzoną

działalność gospodarczą. Pogorszenie sytuacji życiowej zauważalne jest jednak

w aspekcie niematerialnym, gdyż powodowie mogli liczyć na opiekę córki

w przyszłości. Uwzględniając wypłacone z tego tytułu odszkodowanie w wysokości

po 17.000 zł na każdego z powodów oraz zasądzone wyrokiem karnym w postaci

nawiązek kwoty po 10.000 zł, Sąd Najwyższy podzielił pogląd Sądu Apelacyjnego,

że nie można mówić o nadmiernym pogorszeniu sytuacji życiowej uzasadniającym

przyznanie powodom dalej idącego odszkodowania. W tym zakresie zatem skarga

podlegała oddaleniu.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39814

i art. 39815

§ 1 k.p.c.).