II BU 12/10

Wyrok z dnia 12 maja 2011 r.

II BU 12/10

Okres wojskowego szkolenia studentów na podstawie ustawy z dnia 30

stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (jednolity tekst: Dz.U.

z 1963 r. Nr 20, poz. 108) nie jest okresem składkowym w rozumieniu art. 6 ust.

1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze

zm.).

Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Sędziowie SN:

Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca), Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja

2011 r. sprawy z wniosku Andrzeja Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w W. o wysokość emerytury, na skutek skargi wnioskodawcy o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu z dnia 15 października 2008 r. […]

o d d a l i ł skargę.

U z a s a d n i e n i e

W sprawie o wysokość emerytury Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z

15 października 2008 r. oddalił apelację wnioskodawcy Andrzeja Ś. od wyroku Sądu

Okręgowego w Jeleniej Górze z 2 kwietnia 2008 r., który zmienił decyzję pozwanego

z 26 września 2007 r. i zaliczył wnioskodawcy do stażu (jako składkowe) okresy od-

bywania przeszkolenia wojskowego studentów od 1 do 15 lipca 1961 r. i od 12 lutego

1964 r. do 27 marca 1964 r. Żądanie wnioskodawcy obejmowało okres od 12 wrześ-

nia 1960 r. lub od 1 lipca 1960 r. do 27 marca 1964 r., to jest od rozpoczęcia do za-

kończenia szkolenia wojskowego w studium wojskowym. Ustalono, że wnioskodawca

1 września 1959 r. podjął naukę w pomaturalnej Państwowej Szkole Morskiej w G.,

która trwała trzy i pół roku. Naukę przerwał 19 stycznia 1960 r. i ponownie rozpoczął

2

1 września 1960 r., a ukończył 10 lutego 1964 r. jako technik nawigator morski. W

trakcie nauki odbywał szkolenie wojskowe uczniów. Od 1 do 15 lipca 1961 r. obywał

przeszkolenie wojskowe w Ośrodku Szkolenia Specjalistów Morskich. Od 12 lutego

do 27 marca 1964 r. miał przeszkolenie wojskowe w Wyższej Szkole Marynarki Wo-

jennej, otrzymał stopień mata podchorążego rezerwy i został przeniesiony do rezer-

wy w wyniku odbycia wojskowego szkolenia studentów. Odbył łącznie 59 dni zastęp-

czej służby wojskowej, co wykazuje książeczka wojskowa. Podstawę rozstrzygnięcia

Sądu Okręgowego stanowiły przepisy art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS (dalej: ustawa z 1998 r.), art. 65 ust. 3, art. 66 ust. 1 i

art. 67 ust. 2 ustawy z 30 stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym

(dalej: ustawa z 1959 r.), a także § 1 uchwały nr 202 Rady Ministrów z 28 czerwca

1960 r. w sprawie wojskowego szkolenia uczniów Szkoły Morskiej i Szkoły Rybołów-

stwa Morskiego w Gdyni (dalej: uchwała). Wnioskodawca odbył tylko 59 dni prze-

szkolenia wojskowego i tylko ten okres mógł być zaliczony do stażu ubezpieczenio-

wego. Wnioskodawca nie był studentem Wyższej Szkoły Morskiej, tylko uczniem

pomaturalnej Państwowej Szkoły Morskiej. Uzyskanie stopnia mata podchorążego

rezerwy było wynikiem przeszkolenia wojskowego jakie odbył w jednostce wojskowej.

Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu oddalenia apelacji stwierdził, iż żądanie uwzględnie-

nia całego okresu od 12 września 1960 r. lub od 1 lipca 1961 r. do 27 marca 1964 r.

jako czynnej służby wojskowej lub zastępczej służby wojskowej nie ma oparcia w

przepisach. Wnioskodawca w tym okresie był uczniem pomaturalnej Państwowej

Szkoły Morskiej w G. Uczył się zawodu i uzyskał po zakończeniu szkoły tytuł technika

nawigatora morskiego. W czasie nauki podlegał wojskowemu szkoleniu uczniów.

Odbywało się ono na zasadach ustalonych dla studium wojskowego szkół wyższych,

stosownie do uchwały wydanej z delegacji art. 67 ust. 3 ustawy z 1959 r. Wniosko-

dawca odbywał zajęcia wojskowe raz w tygodniu. Sąd pierwszej instancji prawidłowo

uwzględnił wnioskodawcy jedynie przeszkolenie wojskowe od 1 do 15 lipca 1961 r.

oraz od 12 lutego do 27 marca 1964 r. (zgodnie z zapisami w książeczce wojskowej)

- łącznie 59 dni. Natomiast zajęcia wojskowe odbywane raz w tygodniu stanowiły

obowiązkowy przedmiot nauki objęty planami studiów (szkoły) i programami naucza-

nia w szkole, zatem nie stanowiły czynnej służby wojskowej.

W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego

we Wrocławiu z 15 października 2008 r. wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 125

ustawy z 1959 r. w związku z § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 uchwały w związku z art. 7 pkt 3 i

3

art. 65 pkt 1, 2 i 3 oraz art. 66 pkt 3 i art. 67 pkt 2 ustawy z 1959 r. oraz art. 6 ust. 1

pkt 4 ustawy z 1998 r. „na skutek niezastosowania art. 125 ustawy z 1959 r.” oraz

mylnej interpretacji uchwały. Przepis art. 125 ustawy z 1959 r. nie został zastosowa-

ny, mimo że wymienione przepisy „nakazywały jego zastosowanie”. Skarżący wniósł

o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z tą regulacją.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Objęty skargą wyrok nie jest niezgodny z prawem. Okres składkowy z art. 6

ust. 1 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, który wyzna-

cza granice przedmiotu sprawy, to czas w którym osoba nie mogła uzyskać zwykłego

okresu składkowego z tytułu pracowniczego zatrudnienia lub innego ubezpieczenia,

gdyż musiała odbywać czynną służbę wojskową w Wojsku Polskim albo zastępcze

formy tej służby. Mylnie twierdzi skarżący, że „ustawodawca do okresu składkowego

zaliczył okres studiów w szkołach wyższych”, wszak zgodnie z art. 7 pkt 9 ustawy z

1998 r. okres nauki w szkole wyższej na jednym kierunku stanowi okres nieskład-

kowy.

Skarżący nie może zarzucać sprzeczności wyroku z art. 125 ustawy z 30

stycznia 1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, gdyż przepis ten w chwili

orzekania już nie obowiązywał i nie mógł stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia

w sprawie (art. 316 k.p.c.). Na podstawie tego przepisu skarżący nie nabył żadnej

ekspektatywy, w szczególności do zaliczenia w przyszłości okresu wojskowego

szkolenia studentów (uczniów) jako okresu składkowego do emerytury. Nie taki był

bowiem przedmiot regulacji art. 125, gdyż zaliczał on tylko okres odbytej służby woj-

skowej do okresu zatrudnienia u pracodawcy w zakresie wszelkich uprawnień

uzależnionych od ilości lat pracy albo od ciągłości pracy w danym zawodzie lub służ-

bie bądź w szczególnych warunkach, od których zależy nabycie tych uprawnień. W

sprawie Sądy nie stosowały tego przepisu, gdyż nie odnosi się on do ustalonego

stanu faktycznego, bowiem ma on na uwadze służbę wojskową w okresie zatrudnie-

nia, a nie wojskowe szkolenie uczniów w szkole pomaturalnej czy studentów w

szkole wyższej; pomijając już to, że art. 125 w ogóle nie stanowi o jakiejkolwiek zali-

czalności okresu służby wojskowej do przyszłej emerytury.

Taką samą ocenę co do zarzucanej niezgodności z prawem wyroku objętego

skargą należy odnieść do pozostałych zarzutów postawionych przez skarżącego.

4

Skoro z art. 65 ustawy z 1959 r. jednoznacznie wynika, że zajęcia w ramach studium

wojskowego były obowiązkowymi przedmiotami nauki, objętymi planami studiów i

programami nauczania szkoły wyższej, to w oparciu o taką normę nie jest uprawnio-

na argumentacja, że wojskowe szkolenie studentów było okresem czynnej służby

wojskowej. Owszem zgodnie z art. 7 pkt 3 w związku z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy z

1959 r. wojskowe szkolenie studentów stanowiło formę wypełnienia powszechnego

obowiązku służby wojskowej, lecz w art. 6 ust. 1 pkt 4 obecnej ustawy o emeryturach

i rentach z FUS nie chodzi o każdą uprzednią formę wypełniania powszechnego obo-

wiązku służby wojskowej lub obowiązku obrony, lecz o ściśle określoną - czyli o

formę czynnej służby wojskowej lub okresy jej równorzędne albo okresy zastępczych

form tej służby. Zgodnie z art. 43 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1959 r. żołnierzami w czynnej

służbie wojskowej byli tylko studenci odbywający przeszkolenie wojskowe w jednost-

kach wojskowych i tylko ta forma wypełnienia obowiązku służby wojskowej odpowia-

da czynnej służbie wojskowej w Wojsku Polskim, co też w sprawie zostało potwier-

dzone. Natomiast zaliczenie wojskowego szkolenia studentów (uczniów) nie mogło

zostać uznane za służbę wojskową, skoro ustawa z 1959 r. w art. 66 wyraźnie stano-

wiła, że tylko w okresie przeszkolenia wojskowego studenci byli żołnierzami w czyn-

nej służbie wojskowej. W okresie nauki w szkole mogli więc wypełnić obowiązek

służby wojskowej właśnie przez udział w wojskowym szkoleniu studentów (uczniów) i

w przeszkoleniu wojskowym. Wówczas po zdaniu egzaminu końcowego byli wolni od

odbycia zasadniczej służby wojskowej - art. 67 ustawy z 1959 r. Innymi słowy, regu-

lacja prawna jest klarowna i żaden z postawionych w skardze zarzutów nie pozwala

stwierdzić, iżby objęty nią wyrok był niezgodny z prawem.

Nieuprawnione było również posługiwanie się - także przez pozwanego w de-

cyzji - pojęciem „zastępczej służby wojskowej”, gdyż wówczas - w ustawie z 1959 r. -

nie było takiej jak obecnie (art. 85 ust. 3 Konstytucji) formy odbywania obowiązku

służby wojskowej. Skarżący nie odbywał zastępczej służby wojskowej. Nie wskazuje

on przepisu, z którego wynikałoby, że odbywał zastępczą służbę wojskową. Był

uczniem szkoły pomaturalnej i nie było kwestionowane, że w czasie nauki podlegał

wojskowemu szkoleniu uczniów na mocy szczególnej uchwały nr 202 Rady Ministrów

z 28 czerwca 1960 r. Było to rozwiązanie wyjątkowe, przyjęte w oparciu o ówczesne

brzmienie art. 67 ust. 3 ustawy z 1959 r., gdyż zgodnie z tą ustawą obowiązek służby

wojskowej polegał na odbywaniu wojskowego szkolenia studentów szkół wyższych.

Nie zmienia to stwierdzenia, że okres nauki w szkole wyższej stanowi okres nie-

5

składkowy a nie okres składkowy. Szkolenie wojskowe studentów było objęte pro-

gramem studiów, stąd ukończenie tego szkolenia, tak jak i samych studiów, nie sta-

nowiło odrębnego okresu ubezpieczenia. Błędne jest przekonanie zakładające, że do

spełnienia warunków okresu składkowego z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i

rentach wystarczające było spełnianie obowiązku służby wojskowej poprzez odby-

wanie wojskowego szkolenia studentów. Ustawa z 1959 r. miała w tym zakresie - jak

wyżej wskazano - wyraźną regulację, która nie pozwala przyjąć, że okres wojskowe-

go szkolenia studentów był okresem czynnej służby wojskowej.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 42411

§ 1 k.p.c.

========================================