II PK 276/10

Wyrok z dnia 12 maja 2011 r.

II PK 276/10

Przepis art. 5 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r.

ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie za-

trudnienia i pracy (Dz.U.U.E. Polskie wydanie specjalne Rozdział 05, Tom 04, s.

79) nie ustanawia szczególnej ochrony osób niepełnosprawnych przed rozwią-

zaniem stosunku pracy.

Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca),

Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski, Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja

2011 r. sprawy z powództwa Danuty C. przeciwko Poczcie Polskiej S. w W. Oddzia-

łowi Terenowemu w G.W. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej po-

wódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Go-

rzowie Wielkopolskim z dnia 15 czerwca 2010 r. […]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punktach I i II i przekazał sprawę w tym za-

kresie Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 11 marca 2010 r. Sąd Rejonowy w Strzelcach Krajeńskich

przywrócił Danutę C. do pracy w Poczcie Polskiej SA w W. - Oddziale Terenowym w

G.W. na dotychczasowych warunkach pracy i płacy. Podstawę rozstrzygnięcia sta-

nowiły następujące ustalenia. Powódka od 1987 r. była zatrudniona w pozwanym

Oddziale na stanowisku asystenta świadczącego pracę w urzędzie pocztowym przy

okienku uniwersalnym. Do jej obowiązków należało, między innymi, przyjmowanie

paczek w obrocie krajowym i zagranicznym, przyjmowanie przesyłek kurierskich oraz

współpraca z pracownikami na innych stanowiskach pracy. W urzędzie pocztowym

zatrudnionych jest 4 asystentów do obsługi okienek uniwersalnych oraz 2 asystentów

2

do obsługi okienek handlowo-bankowych. W ramach organizacji obsługi klientów

przyjęto, że paczki i przesyłki kurierskie można nadawać we wszystkich okienkach

uniwersalnych. Powódka ostatnio pracowała przy okienku bankowo-handlowym, w

którym nie przyjmowała paczek i przesyłek. W ramach wykonywanej w tym okienku

sprzedaży towarów nie było potrzeby dźwigania przedmiotów o wadze powyżej 5

kilogramów. Wcześniej w okienku tym pracowała osoba przebywająca na urlopie

macierzyńskim. Od maja 2008 r. powódka przebywała na zwolnieniu lekarskim, a

następnie do 17 maja 2009 r. pobierała świadczenie rehabilitacyjne. W listopadzie

2008 r. zaliczono powódkę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wskazu-

jąc, iż powinna wykonywać tylko prace lekkie. Z uwagi na to jej stanowisko pracy zo-

stało przystosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej. W wyniku badań kontrol-

nych przeprowadzonych w dniu 8 maja 2009 r. lekarz medycyny pracy stwierdził brak

przeciwwskazań zdrowotnych powódki do wykonywania pracy na dotychczasowym

stanowisku, z przeciwwskazaniem dźwigania ciężarów o wadze powyżej 5 kilogra-

mów. Od 18 maja 2009 r. do 17 lipca 2009 r. powódka miała korzystać z zaległego i

bieżącego urlopu wypoczynkowego. Po otrzymaniu przez pracodawcę wyniku badań

kontrolnych powódka została odwołana z urlopu z dniem 15 lipca 2009 r. Po stawie-

niu się powódki do pracy pracodawca rozwiązał z nią umowę o pracę za trzymie-

sięcznym okresem wypowiedzenia z uwagi na niemożność dźwigania ciężarów o

wadze powyżej 5 kilogramów. Aktualnie na miejscu powódki zostały zatrudnione

dwie osoby na pół etatu, a stan zatrudnienia w urzędzie pocztowym wynosi 4 asy-

stentów do okienek uniwersalnych i 2 asystentów do innych okienek. Przy wszystkich

okienkach uniwersalnych przyjmowane są paczki o wadze powyżej 5 kilogramów.

Sąd Rejonowy stwierdził, iż dokonane powódce wypowiedzenie umowy o

pracę nastąpiło z naruszeniem art. 41 k.p. ustanawiającego ochronę pracownika

przed wypowiedzeniem umowy o pracę w czasie urlopu wypoczynkowego oraz art.

167 § 1 k.p., zgodnie z którym pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko

wówczas, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w

chwili rozpoczynania urlopu, co w sprawie nie miało miejsca. Już tylko to uzasadnia

powstanie po stronie powódki roszczeń z art. 45 § 1 k.p. Oceniając zaistnienie oko-

liczności uniemożliwiających przywrócenie powódki do pracy Sąd Rejonowy ocenił,

że dokonane wypowiedzenie nie było uzasadnione, gdyż ostatnio powódka wykony-

wała obowiązki w okienku bankowo-handlowym, w którym nie dźwigała ciężarów o

wadze powyżej 5 kilogramów. Powódka została przeszkolona w zakresie obsługi

3

klientów bankowych, posiada stosowny certyfikat i nie ma przeszkód, aby nadal mo-

gła świadczyć pracę w tym okienku. W ocenie Sądu pierwszej instancji, nawet przy

przyjęciu, że powódka miałaby świadczyć pracę w okienku uniwersalnym, przysto-

sowanie tego stanowiska do stanu jej zdrowia nie jest uciążliwe dla pracodawcy i nie

wymaga istotnych zmian organizacyjnych. Ze względu na zakres przeciwwskazań

lekarskich powódka może wykonywać większą część obowiązków wynikających z

obsługi tego okienka, a w zamian za odciążenie jej od przyjmowania cięższych prze-

syłek pracodawca może nałożyć na nią inne obowiązki. W konsekwencji Sąd Rejo-

nowy uznał, że brak było podstaw do wypowiedzenia powódce umowy o pracę i nie

zachodzi niecelowość bądź niemożność dalszego jej zatrudniania. O braku tej celo-

wości nie świadczy zatrudnienie na miejsce powódki innych pracowników oraz za-

mierzona restrukturyzacja. Sąd pierwszej instancji ocenił, że nie doszło do dyskrymi-

nacji powódki ze względu na jej niepełnosprawność, gdyż przyczyną wypowiedzenia

umowy o pracę było powzięcie przez pracodawcę wiadomości o niemożności dźwi-

gania przez powódkę ciężarów o wadze powyżej 5 kilogramów i związane z tym

utrudnienia organizacyjne.

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim zmienił powyższy wyrok i zasądził od strony

pozwanej na rzecz powódki kwotę 8.220 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z

prawem rozwiązanie umowy o pracę, oddalił powództwo i apelację w pozostałym

zakresie oraz odrzucił żądanie zasądzenia dodatkowego odszkodowania.

Sąd Okręgowy, zmieniając ustalenia Sądu pierwszej instancji w zakresie zaj-

mowanego ostatnio przez powódkę stanowiska pracy, przyjął, że była ona zatrud-

niona na stanowisku do spraw obsługi klienta w ramach funkcjonowania okienka

uniwersalnego, a jej obowiązki - określone w karcie czynności nr 6, przyjętej przez

powódkę do wiadomości i stosowania w dniu 16 marca 2006 r. - obejmowały przyj-

mowanie paczek w obrocie krajowym i zagranicznym, przyjmowanie przesyłek ku-

rierskich EMS Pocztex, prowadzenie sprzedaży artykułów handlowych oraz pobiera-

nie i rozliczanie gotówki. Przy wykonywaniu tych czynności pracownik ma do czynie-

nia z podnoszeniem ciężarów powyżej 5 kilogramów, co wynika z zakresu usług

świadczonych przez Pocztę Polską oraz art. 2 ust. 1 i art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 12

czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (jednolity tekst: Dz.U. 2008 r. Nr 189, poz. 1159

ze zm.). Okoliczności te zostały przez powódkę przyznane. Oznacza to, że dopusz-

czenie powódki do pracy stanowiłoby naruszenie wynikającego z art. 94 pkt 4 i art.

4

207 § 2 pkt 2 k.p. podstawowego obowiązku pracodawcy zapewnienia pracownikom

bezpiecznych warunków pracy i stałoby w sprzeczności z zakazem określonym w art.

229 § 4 k.p., a odpowiedzialność za ewentualny uszczerbek na zdrowiu powódki ob-

ciążyłby stronę pozwaną. W konsekwencji pracodawca nie mógł pozwolić, aby ist-

niało choćby ryzyko narażenia zdrowia powódki, co oznacza, że dokonane jej wypo-

wiedzenie było merytorycznie uzasadnione, a jego przyczyna okazała się prawdziwa,

konkretna i rzeczywista oraz na tyle ważka, iż okazała się uzasadniona. Sąd Okrę-

gowy podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że nie doszło do dyskryminacji po-

wódki ze względu na niepełnosprawność, gdyż pracodawca dostosował stanowisko

pracy do jej potrzeb, a przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę stała się dopiero

niemożność wykonywania przez powódkę obowiązków pracowniczych. Sąd Okręgo-

wy wskazał, że umowa o pracę jest umową ekwiwalentną. Skoro pracownik nie może

wykonywać swoich obowiązków, to pracodawca może wypowiedzieć mu umowę o

pracę. Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena co do niezasadności przyczyny wypo-

wiedzenia okazała się zatem chybiona. Nie budzi bowiem wątpliwości, że powódka

zajmowała stanowisko pracy łączące się z koniecznością dźwigania paczek o wadze

powyżej 5 kilogramów, a pracodawcy nie można - jak uczynił to Sąd Rejonowy - na-

rzucać innej organizacji i zmiany warunków pracy innych pracowników. W rezultacie

trafny okazał się zarzut niezastosowania przepisu art. 45 § 2 k.p., gdyż po pierwsze -

przywrócenie pracownika do pracy na poprzednich warunkach polega w szczególno-

ści na dopuszczeniu go do wykonywania pracy tego samego rodzaju, a więc do wy-

konywania czynności na stanowisku zajmowanym przed ustaniem stosunku pracy

(art. 22 § 1 oraz art. 29 § 1 pkt 1 k.p.), po drugie - powódka ze względu na stan

zdrowia nie może wykonywać obowiązków „w okienku”, a u pracodawcy zatrudniono

inne osoby, po trzecie - nie można narzucać i ingerować tak głęboko w specyfikę

działania podmiotu, jak czyni to Sąd Rejonowy i obciążać innych pracowników dodat-

kowymi obowiązkami i po czwarte - przywrócenie powódki do pracy byłoby iluzorycz-

ne, gdyż nadal nie wykonywałaby swoich obowiązków i pracodawca z tego samego

powodu mógłby wypowiedzieć jej stosunek pracy.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powódka zarzuciła: 1) narusze-

nie przepisów postępowania, tj.: art. 382 k.p.c., przez przyjęcie za własne ustaleń

faktycznych dokonanych przez Sąd Rejonowy i równoczesne, bez przeprowadzania

własnego postępowania dowodowego, zdyskwalifikowanie tych ustaleń w zakresie, w

którym Sąd Rejonowy ustalił, że nie zachodzą przewidziane w art. 45 § 2 k.p. prze-

5

słanki niemożliwości lub niecelowości przywrócenia powódki do pracy; w szczegól-

ności Sąd Okręgowy nie dokonał żadnych własnych ustaleń w zakresie, czy zmiany

organizacyjne w funkcjonowaniu placówki w S.K. byłyby utrudnieniem w jej działalno-

ści i stanowiłyby nadmierne lub wręcz dyskryminujące obciążenie dla innych pracow-

ników zatrudnionych razem z powódką; 2) naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art.

45 § 2 k.p. w związku z art. 5 dyrektywy Rady 78/2000/WE z dnia 27 listopada 2000

r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnie-

nia i pracy (Dz.U.UE.L. nr 303, poz. 16) oraz art. 69 Konstytucji RP, przez jego

błędną wykładnię zakładającą, że sąd nie ma obowiązku przy stosowaniu art. 45 § 2

k.p. uwzględniać szczególnej ochrony gwarantowanej przez Rzeczpospolitą i Wspól-

notę Europejską osobom niepełnosprawnym, a przez to jego błędne zastosowanie;

b) art. 113

k.p. w związku z art. 69 Konstytucji RP oraz art.5 dyrektywy Rady

78/2000/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe rów-

nego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy, przez jego niezastosowanie i

przyjęcie w ślad za Sądem Rejonowym, że wypowiedzenie powódce umowy o pracę

nie stanowiło pośredniej formy dyskryminacji z uwagi na niepełnosprawność.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w za-

skarżonej części i oddalenie apelacji strony pozwanej, ewentualnie o uchylenie wyro-

ku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponowne-

go rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się usprawiedliwiona, chociaż nie wszystkie pod-

niesione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności nieza-

sadny jest zarzut obrazy art. 382 k.p.c., zgodnie z którym sąd drugiej instancji orzeka

na podstawie materiału zebranego w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apela-

cyjnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wskazany przepis ma

charakter ogólnej dyrektywy, określającej kontynuację merytorycznego rozpoznania

sprawy. Przesądza on dwie kwestie procesowe, po pierwsze, że postępowanie ape-

lacyjne jest kontynuacją postępowania przed sądem pierwszej instancji oraz po dru-

gie, iż orzeczenie sądu odwoławczego wydawane jest na podstawie dowodów prze-

prowadzonych w obu instancjach. Zarzut jego naruszenia może zatem stanowić pod-

stawę kasacyjną jedynie wtedy, gdy sąd drugiej instancji bezpodstawnie nie uzupełni

6

postępowania dowodowego lub pominie część zebranego w sprawie materiału do-

wodowego i wyda orzeczenie wyłącznie na podstawie materiału zebranego przed

sądem pierwszej instancji lub na podstawie własnego materiału z pominięciem wyni-

ków postępowania dowodowego przeprowadzonego w postępowaniu pierwszoin-

stancyjnym, jeżeli przy tym uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Natomiast ocena dowodów niezgodna z oczekiwaniami strony nie uzasadnia zarzutu

naruszenia art. 382 k.p.c. (por. wyroki z dnia 27 kwietnia 2010 r., II PK 315/09, LEX

nr 603415 oraz z dnia 9 września 2010 r., II UK 98/10, LEX nr 707423 i orzeczenia w

nich powołane). Zarzutu takiego nie może tym bardziej uzasadniać dokonanie przez

sąd odwoławczy oceny prawnej odmiennej od dokonanej przez sąd pierwszej instan-

cji. Wbrew zawartym w skardze kasacyjnej twierdzeniom, Sąd Apelacyjny nie zmienił

poczynionych w pierwszej instancji ustaleń co do możliwości wprowadzenia u strony

pozwanej zmian organizacyjnych pozwalających skarżącej na dalsze zatrudnienie w

warunkach uwzględniających przeciwwskazania do dźwigania ciężarów o wadze po-

wyżej 5 kilogramów, a jedynie przyjął, że sąd nie może ingerować w ten zakres funk-

cjonowania pracodawcy oraz warunki pracy zatrudnionych u niego pracowników.

Inaczej mówiąc, to nie zmiana ustaleń, ale ich odmienna kwalifikacja prawna stano-

wiła podstawową przesłankę dokonanej przez Sąd drugiej instancji oceny co do nie-

możliwości i niecelowości przywrócenia powódki do pracy w rozumieniu art. 45 § 2

k.p.

Niezasadny jest zarzut obrazy art. 113

k.p. w związku z art. 69 Konstytucji RP

oraz art. 5 dyrektywy Rady nr 78/2000/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej

ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy, którą

to obrazę skarżąca upatruje w błędnym przyjęciu, że dokonane jej wypowiedzenie

nie stanowiło pośredniej formy dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność.

Pierwszy z wymienionych przepisów zawiera zasadę niedyskryminacji w zatrudnie-

niu, zarówno bezpośredniej jak i pośredniej, ze względu na wymienione w nim kryte-

ria, w tym kryterium niepełnosprawności. Skarżąca odwołuje się do tej kodeksowej

zasady w zakresie, w jakim ustanawia on zakaz dyskryminacji pośredniej. Definicję

dyskryminacji pośredniej zawiera art. 183a

§ 4 k.p. w myśl którego dyskryminowanie

pośrednie istnieje wtedy, gdy na skutek pozornie neutralnego postanowienia, zasto-

sowanego kryterium lub podjętego działania występują lub mogłyby wystąpić nieko-

rzystne dysproporcje lub szczególnie niekorzystna sytuacja w zakresie nawiązania i

rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do

7

szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych wobec wszystkich lub znacz-

nej liczby pracowników należących do grupy wyróżnionej ze względu na jedną lub

kilka przyczyn określonych w § 1, chyba że postanowienie, kryterium lub działanie

jest obiektywnie uzasadnione ze względu na zgodny z prawem cel, który ma być

osiągnięty, a środki służące osiągnięciu tego celu są właściwe i konieczne. Dyskry-

minację pośrednią należy więc rozumieć jako ukryte - pod pozornie neutralnie

brzmiącymi sformułowaniami prawnymi, zastosowanymi kryteriami bądź stosowaną

praktyką, które wydają się nie różnicować uprawnień, obowiązków czy przywilejów ze

względu na ustawowo określone kryteria dyskryminacyjne, w tym niepełnosprawność

- stworzenie niekorzystnej sytuacji wszystkich lub znacząco większej części przed-

stawicieli grupy wyróżnionej ze względu na podstawy dyskryminacji. W przypadku

dyskryminacji pośredniej na przeciwstawnych pozycjach nie są zatem indywidualne

osoby (jak w przypadku dyskryminacji bezpośredniej - art. 183a

§ 3 k.p.), lecz grupa

osób znajdująca się w uprzywilejowanej pozycji i grupa osób znajdujących się w nie-

korzystnej sytuacji z uwagi na to, że formalnie zastosowane postanowienie, kryterium

lub praktyka nie uwzględniają faktu, iż przedstawiciele obu tych grup znajdują się w

różnej sytuacji faktycznej, co w rezultacie prowadzi do odmiennych i niekorzystnych

dla jednej z tych grup skutków. Inaczej rzecz ujmując, o ile dyskryminacja bezpo-

średnia polega na stosowaniu różnych zasad do porównywalnych sytuacji, to dys-

kryminacja pośrednia wynika z zastosowania tej samej zasady do różnych sytuacji.

Dlatego dla ustalenia istnienia dyskryminacji pośredniej stosowane są dwa kryteria:

kryterium zbiorowości oraz kryterium skutku regulacji. To pierwsze rozstrzyga, jakiej

grupy wyróżnionej z uwagi na zakazane kryterium dotyczy regulacja mogąca być

uznana za dyskryminującą, drugie natomiast pozwala na określenie, jaki wpływ wy-

wiera dany przepis na tę grupę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca

2008 r., II PK 292/07, OSNP 2009 nr 19-20, poz. 259). Dla przyjęcia dyskryminacji

pośredniej konieczne byłoby więc w pierwszym rzędzie powołanie się przez skarżącą

na okoliczności dowodzące, że wskutek stosowanego przez pracodawcę przy roz-

wiązywaniu stosunków pracy neutralnego kryterium w postaci niemożności wykony-

wania przez pracowników obowiązków związanych z zajmowanym stanowiskiem

doszło do niekorzystnego zróżnicowania sytuacji wszystkich lub znaczącej liczby

pracowników zaliczających się do grupy wyróżnionej ze względu na niepełnospraw-

ność w stosunku do grupy pracowników niecharakteryzującej się tą cechą. Na takie

okoliczności skarżąca nie wskazuje i nie wynikają one ze stanu faktycznego sprawy.

8

Wobec braku zakwestionowania w skardze kasacyjnej oceny Sądu drugiej in-

stancji, że dokonane powódce wypowiedzenie umowy o pracę było uzasadnione i nie

naruszało zakazu dyskryminacji ze względu nie niepełnosprawność, za niezasadny

należy uznać zarzut naruszenia art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 69 Konstytucji RP

oraz art. 5 dyrektywy Rady 78/2000/WE. Skarżąca prezentuje stanowisko, że ostat-

nio wskazany przepis gwarantuje osobie niepełnosprawnej szczególną ochronę sto-

sunku pracy, co wyłącza zastosowanie art. 45 § 2 k.p. Pogląd ten nie jest trafny, gdyż

powołana wyżej dyrektywa Rady odnosi się do sfery zatrudnienia i pracy osób nie-

pełnosprawnych wyłącznie w aspekcie zakazu ich dyskryminacji, podobnie jak czyni

to w odniesieniu do osób charakteryzujących się innymi cechami wymienionymi w jej

art. 1. Z tego względu art. 5 dyrektywy nie gwarantuje szczególnej ochrony stosunku

pracy osób niepełnosprawnych, ale przewiduje wprowadzenie racjonalnych uspraw-

nień uwzględniających potrzeby takich osób w miejscu pracy w celu wyrównania wy-

stępujących na ich niekorzyść dysproporcji w zakresie dostępu do pracy i jej wyko-

nywania (pkt 16 preambuły), nie nakładając jednocześnie wymagania, aby - przy nie-

naruszeniu wskazanego wyżej obowiązku - osoba, która nie jest kompetentna ani

zdolna bądź dyspozycyjna do wykonywania najważniejszych czynności na danym

stanowisku była przyjmowana do pracy, awansowana lub dalej zatrudniania (pkt 17

preambuły). W konsekwencji ocena przez sąd niemożliwości lub niecelowości orze-

czenia o przywróceniu do pracy niepełnosprawnego pracownika, któremu pracodaw-

ca wypowiedział stosunek pracy z przyczyn nieuznanych za dyskryminujące, nie

może zostać podważona zarzutem nieuwzględnienia postanowień dyrektywy Rady z

dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowa-

nia w zakresie zatrudnienia i pracy oraz art. 69 Konstytucji RP, który - stanowiąc o

zapewnieniu ze strony władz publicznych pomocy osobom niepełnosprawnym w za-

kresie zabezpieczenia egzystencji, przysposobienia do pracy i komunikacji społecz-

nej - nie dotyczy rozstrzyganej kwestii.

Zarzut naruszenia art. 45 § 2 k.p. okazał się jednak w ostateczności zasadny z

tego względu, że Sąd drugiej instancji dokonał błędnej oceny przesłanek stanowią-

cych o niemożliwości i niecelowości orzeczenia o przywróceniu powódki do pracy na

poprzednie warunki pracy i płacy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że z art. 45 § 1 i 2 k.p. wy-

nika zasada rozstrzygania sprawy o roszczenia wskazane w § 1 tego artykułu zgod-

nie z żądaniem pracownika, natomiast zasądzenie odszkodowania w miejsce żąda-

9

nego przywrócenia do pracy może nastąpić wyjątkowo, gdy przywrócenie do pracy

jest niemożliwe lub niecelowe (por. wyroki z dnia 16 kwietnia 2003 r., I PK 154/02,

Prawo Pracy 2003 nr 11, s. 35 oraz z dnia 25 lipca 2006 r., I PK 56/06, Monitor

Prawny 2007 nr 4, s. 206). Skoro orzeczenie o roszczeniu innym niż dochodzone

przez pracownika jest wyjątkiem od reguły związania sądu żądaniem pozwu, przepis

art. 45 § 2 k.p. należy interpretować ściśle. Ocena w tym zakresie powinna zmierzać

do wyjaśnienia, na ile w świetle okoliczności konkretnej sprawy restytucja rozwiąza-

nego - w drodze wypowiedzenia umowy - stosunku pracy jest realna i czy reaktywo-

wany w wyniku wyroku sądowego stosunek pracy ma szanse na prawidłowe funkcjo-

nowanie. Przyjmuje się, że niemożliwość lub niecelowość orzeczenia o przywróceniu

do pracy może być spowodowana zarówno okolicznościami dotyczącymi pracodawcy

jak i pracownika. Dokonanie w tym względzie oceny następuje z uwzględnieniem

takich faktów jak, między innymi, rodzaj przyczyny rozwiązania stosunku pracy (za-

winiona lub niezawiniona przez pracownika), podstawa uwzględnienia roszczenia

(uchybienia merytoryczne lub formalne), skutki mogące wynikać dla obu stron z

przywrócenia pracownika do pracy (np. konieczność zwolnienia dobrze pracujących

pracowników lub ponownego rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy z pra-

cownikiem, który z uwagi na stan zdrowia nie może wykonywać części zadań przypi-

sanych zajmowanemu przez niego stanowisku, por. wyrok z dnia 24 sierpnia 2010 r.,

I PK 43/10, niepublikowany i orzeczenia tam powołane).

Sąd drugiej instancji odwołał się do obu przesłanek określonych w art. 45 § 2

k.p., przyjmując za podstawę takiej oceny niemożność wykonywania przez skarżącą

obowiązków związanych z ostatnio zajmowanym „stanowiskiem przy okienku uniwer-

salnym” oraz możliwość ponownego wypowiedzenia jej z tej przyczyny umowy o

pracę przez pracodawcę. Tymczasem z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że

po pierwsze - skarżąca zatrudniona była na stanowisku asystenta w okienku poczto-

wym i w wyniku badania kontrolnego została uznana za zdolną do wykonywania

pracy na tym stanowisku, jedynie z przeciwwskazaniem dźwigania ciężarów o wadze

powyżej 5 kilogramów, a po drugie - w ramach tego stanowiska wykonywała prace

wynikające z zakresów czynności związanych zarówno z obsługą okienka uniwersal-

nego, wymagające dźwigania takich ciężarów, jak i okienka bankowo-handlowego

(podczas zastępowania pracownika przebywającego na urlopie macierzyńskim), wy-

konywanie pracy przy którym nie wiązało się z takim obowiązkiem.

10

Wskazanie w umowie o pracę stanowiska pracy stanowi ogólne określenie

uzgodnionego przez strony rodzaju pracy (art. 22 § 1 w związku z art. 29 § 1 pkt 1

k.p.). W takim przypadku zakres czynności mieszczących się w granicach rodzaju

umówionej pracy jest jedynie konkretyzacją poszczególnych czynności wykonywa-

nych w ramach obowiązków związanych z zajmowanym (umówionym) stanowiskiem.

Oznacza to, że sam zakres czynności niewykraczający poza obowiązki wynikające z

umówionego przez strony rodzaju pracy nie stanowi istotnych warunków pracy, a

jego zmiana nie oznacza zmiany stanowiska, a w konsekwencji zmiany poprzednich

(dotychczasowych) warunków pracy, również w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. (por.

także wyroki z dnia 2 października 2008 r., I PK 73/08, LEX nr 509025 oraz z dnia 12

lutego 2010 r., II PK 215/09, LEX nr 584742 i orzeczenia w nich powołane).

Odnosząc to do okoliczności sprawy, w której wniesiona została rozpoznawa-

na skarga kasacyjna, należy przyjąć, że skoro czynności pracowników zatrudnionych

u strony pozwanej na stanowisku asystenta zróżnicowane są pod względem koniecz-

ności dźwigania ciężarów powyżej 5 kilogramów w zależności od rodzaju usług

świadczonych w ramach różnych okienek pocztowych, to kwestia przeciwwskazań

powódki do pracy może być rozpatrywana tylko w kategoriach celowości lub niecelo-

wości przywrócenia do pracy, a nie jego możliwości lub niemożliwości. W stanie fak-

tycznym sprawy nie budzi bowiem wątpliwości, że strona pozwana dysponuje okien-

kami pocztowymi, do obsługiwania których skarżąca posiada stosowne kwalifikacje i

w których wykonywanie obowiązków asystenta nie wymaga wykonywania przeciw-

wskazanych dla niej czynności. W tej sytuacji dokonanie przesunięć pracowników

między okienkami pocztowymi, w których realizowane są różne usługi, nie wymaga

przeprowadzenia zmian organizacyjnych pociągających za sobą konieczność wypo-

wiedzenia innemu pracownikowi warunków pracy lub obciążenia go dodatkowymi

obowiązkami, a jedynie ewentualnego dokonania zmiany zakresu czynności w ra-

mach obowiązków przypisanych stanowisku asystenta. Nie jest również przekonują-

ca ocena Sądu drugiej instancji, że za niemożliwością i niecelowością przywrócenia

powódki do pracy przemawia zatrudnienie na zajmowanym przez nią stanowisku

innych osób. Przyczyną wypowiedzenia skarżącej umowy o pracę nie było bowiem

nienależyte wykonywanie przez nią obowiązków pracowniczych, zaś pracodawca

powinien liczyć się z możliwością przegrania sporu i powrotem pracownika do pracy.

Wreszcie nie można podzielić poglądu Sądu Okręgowego co do iluzoryczności przy-

wrócenia skarżącej do pracy z uwagi na utrzymującą się nadal niemożność wykony-

11

wania przez nią obowiązków pracowniczych „w okienku” i możliwość ponownego

wypowiedzenia z tej przyczyny umowy o pracę przez pracodawcę. Podstawę takiej

oceny stanowiło nietrafne założenie (o czym wyżej była mowa), że zakres czynności

pracownika jest równoznaczny z obowiązkami przypisanymi rodzajowi umówionej

pracy, a jego zmiana oznacza zmianę istotnych warunków pracy w zakresie stanowi-

ska pracy. Sama możliwość ponownego wypowiedzenia nie stanowi okoliczności

uzasadniającej ocenę niemożliwości lub niecelowości przywrócenia pracownika do

pracy. Natomiast przeciwko konieczności ponownego wypowiedzenia powódce

umowy o pracę z tej samej przyczyny przemawia wąski zakres stwierdzonych u niej

przeciwwskazań do wykonywania czynności związanych ze stanowiskiem asystenta

w okienku pocztowym oraz możliwość dokonania przez pracodawcę - w drodze pole-

ceń służbowych - zmian w zakresach czynności pracowników w ramach wykonywa-

nego przez nich rodzaju pracy. Utożsamienie zajmowanego przez skarżącą stanowi-

ska pracy z przypisanym jej zakresem czynności doprowadziło Sąd drugiej instancji

do błędnej oceny w zakresie, po pierwsze - niemożności wykonywania przez powód-

kę obowiązków związanych z tym stanowiskiem oraz po drugie - konieczności niedo-

puszczalnego wkroczenia w sferę kształtowania struktury pracodawcy poprzez naka-

zanie mu przeprowadzenia zmiany organizacji pracy i warunków pracy pracowników.

Należy wreszcie mieć na uwadze, że obowiązujący od dnia 1 stycznia 2011 r. przepis

art. 23a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej oraz zatrudnianiu

osób niepełnosprawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 214, poz. 1407 ze zm.),

dodany ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Euro-

pejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. Nr 254, poz. 1700), nakłada na pra-

codawcę obowiązek zapewnienia niezbędnych usprawnień dla osoby niepełno-

sprawnej pozostającej z nim w stosunku pracy, polegających na przeprowadzeniu

koniecznych w konkretnej sytuacji zmian lub dostosowań do szczególnych, zgłoszo-

nych pracodawcy potrzeb wynikających z niepełnosprawności danej osoby, o ile

przeprowadzenie takich zmian lub dostosowań nie skutkowałoby nałożeniem na pra-

codawcę nieproporcjonalnie wysokich obciążeń (ust. 1), stanowiąc jednocześnie, że

niedokonanie niezbędnych racjonalnych usprawnień, o których wyżej mowa, uważa

się za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu w rozumieniu przepi-

sów art. 183a

§ 2-5 k.p. (ust. 3). Przepis ten należy wykładać w zgodności z pkt 20

preambuły do dyrektywy Rady 78/2000/WE, zgodnie z którym przez przyjęcie wła-

ściwych, to znaczy skutecznych i praktycznych środków w celu przystosowania miej-

12

sca pracy z uwzględnieniem niepełnosprawności, rozumie się nie tylko przystosowa-

nie pomieszczeń lub wyposażenia, ale również czasu pracy i podziału zadań.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c.

========================================