I CSK 272/10

Sygn. akt I CSK 272/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Adeli K., Bogusława K., Eugeniusza K.

i Marii D.-K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Gospodarki

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 19 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 listopada 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej

na rzecz powodów 5 400 (pięćtysięcyczterysta) zł kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 16 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na

rzecz każdego z powodów po 116 585,75 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17

lutego 2009 r., oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach procesu.

Sąd ustalił, że Adam T., którego spadkobiercami w częściach równych są

powodowie, był właścicielem przedsiębiorstwa, obejmującego m.in. młyn motorowy

w Ś., wybudowany w 1928 r.

Zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 29 czerwca

1953 r. ustanowiono przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem

Adama T., a następnie stwierdzono – decyzją Przewodniczącego Komitetu Drobnej

Wytwórczości z dnia 22 maja 1962 r. - przejście tego przedsiębiorstwa na własność

Skarbu Państwa.

Minister Gospodarki decyzją z dnia 24 kwietnia 1996 r. stwierdził nieważność

powyższych decyzji nacjonalizacyjnych. W dniu 27 kwietnia 2000 r. wymieniony

Minister wydał decyzję przyznającą każdemu z powodów po 33 398 zł tytułem

odszkodowania za utracone składniki majątkowe przedsiębiorstwa Młyn Motorowy

– Adam T. w Ś. Odszkodowanie obejmowało zarówno szkody powstałe w majątku

nieruchomym, jak i w majątku ruchomym. Ustalając wysokość odszkodowania,

Minister oparł się na ekspertyzie majątkowej wydanej przez rzeczoznawców

majątkowych ze Stowarzyszenia Naukowo-Techicznego Inżynierów i Techników

Przemysłu Spożywczego w W.

Powodowie zakwestionowali wysokość odszkodowania za szkody w majątku

ruchomym (maszyny, urządzenia i wyposażenia młyna).

Sąd Okręgowy uznał, że bezsporną podstawę prawną dochodzonego

roszczenia stanowi art. 160 k.p.a. w związku z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca

2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny o raz niektórych innych ustaw (Dz. U.

Nr 162, poz. 1692, dalej: „ustawa nowelizująca”). Podkreślił, że powszechnie

przyjmowaną metodą ustalenia wysokości odszkodowania jest metoda

dyferencyjna. Jeżeli naprawienie szkody na nastąpić w pieniądzu, wysokość

3

odszkodowania – zgodnie z art. 363 § 2 k.c. – powinna być w zasadzie ustalona

według cen z chwili ustalania odszkodowania.

W sprawie zostały przeprowadzone dowody z opinii trzech biegłych.

Ustalając stan techniczny i wyposażenia młyna w chwili wyrządzenia szkody

(przejęcia młyna w przymusowy zarząd) biegli oparli się na ekspertyzie

szacunkowej z dnia 5 września 1953 r., sporządzonej przez rzeczoznawcę Jana J.

Odmiennie natomiast każdy z biegłych ustalił aktualną wartość elementów

składowych młyna. Biegły E. N. posłużył się metodą odtworzeniową, K. B. – metodą

porównawczą, a S. J. – metodą waloryzacyjną.

Zdaniem Sądu metoda odtworzeniowa i porównawcza, wprost odwołujące

się do aktualnych cen rynkowych, są bardziej przydatne do ustalenia

odszkodowania w sprawie niż metoda waloryzacyjna. Ostatecznie Sąd oparł

ustalenie wysokości odszkodowania na opinii biegłego K. B., ponieważ jest ona

bardziej szczegółowa i poprawniejsza metodologicznie niż opinia biegłego E. N.

Wartość dochodzonego odszkodowania wynosi więc 535 235 zł. Po uwzględnieniu

wypłaconego już odszkodowania, Sąd na rzecz każdego z powodów zasądził

odszkodowanie w wysokości określonej w sentencji wyroku. Ustalając

odszkodowanie, Sąd nie uwzględnił natomiast wskazanej przez biegłego kwoty z

tytułu szacunkowych kosztów montażu i instalacji wycenianych elementów młyna.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny – po rozpoznaniu apelacji obu stron

– zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten, że zasądził od pozwanego na rzecz

każdego z powodów dalsze kwoty po 40 141,25 zł z ustawowymi odsetkami od dnia

17 lutego 2009 r., oddalił apelację pozwanego i orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego.

Sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do podzielenia zarzutów apelacyjnych

pozwanego, w całości uwzględnił natomiast apelację powodów domagających się

podwyższenia odszkodowania o kwotę odpowiadającą szacunkowej wartości

montażu i instalacji wycenionych elementów młyna. Należne powodom

odszkodowanie powinno bowiem zrekompensować szkodę z tytułu utraty młyna

jako zakładu produkcyjnego, a nie jedynie ruchomości stanowiących jego części

składowe.

4

W skardze kasacyjnej, opartej na pierwszej podstawie, pozwany zarzucił

naruszenie art. 362 § 1 w związku z art. 160 § 4 k.p.a., art. 361 § 1 i 2 w związku

z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług oraz

art. 361 k.c. Powołując się na tę podstawę wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa materialnego

zmierzają w istocie do podważenia wysokości zasądzonego odszkodowania na

podstawie art. 160 § 1 k.p.a. w związku z art. 5 ustawy z dnia 17 kwietnia 2004 r.

o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162,

poz. 1692) przez wykazanie, że jest ono nieadekwatne do szkody w majątku

ruchomym młyna, spowodowanej wydaniem nieważnego zarządzenia Ministra

Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 29 czerwca 1953 r. o ustanowieniu

przymusowego zarządu na przedsiębiorstwem Adama T. i decyzji

Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 22 maja 1962 r.

o przejęciu tego przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Nie można podzielić zarzutu, że Sąd naruszył art. art. 361 § 2 w związku

z art. 160 § 4 zdanie pierwsze k.p.a., zaliczając odszkodowanie wypłacone przez

organ administracji publicznej na poczet zasądzonego odszkodowania jedynie

w wartości nominalnej. Dostrzegając znaczną różnicę między wysokością

odszkodowania przyznanego w dniu 27 kwietnia 2000 r. powodom na podstawie

art. 160 § 4 k.p.a.(za majątek ruchomy młyna ustalono je w wysokości 63 891 zł),

a odszkodowaniem ustalonym w postępowaniu sądowym, skarżący przyczyny tego

stanu rzeczy dopatrzył się już w samej – jego zdaniem – oczywistej różnicy cen

obowiązujących w chwili ustalania odszkodowania. Tymczasem uszło uwagi

skarżącego, że biegły K. B., którego opinia stanowiła podstawę ustalenia

zasądzonego odszkodowania, na rozprawie z dnia 2 lutego 2009 r. stwierdził, iż od

2000 r. ceny objętych opinią maszyn i urządzeń nie uległy istotnym zmianom.

Odwołując się zatem do różnicy cen nie można skutecznie poważyć prawidłowości

ustalenia zasądzonego odszkodowania. O wysokości należnego w sprawie

5

odszkodowania decyduje – jak wynika z opinii wymienionego biegłego – wybór

właściwej metody ustalenia wartości majątku ruchomego młyna.

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 361 w związku z art. 14

ust 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54,

poz. 535 ze zm., dalej – „ustawa o podatku VAT”) polegający na zasądzeniu

odszkodowania w wysokości wartości urządzeń młyńskich z uwzględnieniem

podatku od towarów i usług. Kwestia uwzględnia podatku od towarów i usług była,

w związku z zarzutem apelacyjnym, przedmiotem obszernych rozważań Sądu

odwoławczego. Sąd podkreślił, że istota problemu leży w metodzie ustalenia

odszkodowania, odpowiadającej wymaganiom art. 363 k.c. Aprobując przyjętą

przez Sąd pierwszej instancji metodę dyferencyjną, Sąd Apelacyjny wykazał,

że zgodnie z przytoczonym orzecznictwem Sądu Najwyższego w okolicznościach

sprawy nie ma podstaw do zakwestionowania ustalenia odszkodowania według cen

obejmujących podatek od towarów i usług. Skarżący nie przedstawił

przekonujących argumentów podważających to stanowisko. Tej oceny nie zmienia

odwołanie się do art. 14 ust. 1 ustawy o podatku VAT, albowiem wskazana przez

Sąd podstawa faktyczna rozstrzygnięcia, którą związany jest sąd kasacyjny

(art. 39819

§ 2 k.p.c.), nie zawiera ustaleń, ze wskazaniem dowodów, na których

zostało ono oparte, że zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie tego

przepisu, a zwłaszcza, jak twierdzi skarżący, stan likwidacji działalności

gospodarczej.

Z okoliczności sprawy wynika, że w celu ustalenia odszkodowania

w postępowaniu sądowym zostały przeprowadzone dowody z trzech opinii biegłych.

Opinie różniły się, ponieważ każdy z biegłych ustalał inną metodą wartość majątku

ruchomego młyna. Biegły E. N. posłużył się metodą odtworzeniową, K. B. – metodą

porównawczą, a S. J. – metodą waloryzacyjną. Dokonując w tej sytuacji wyboru

opinii, Sąd na podstawie art. 233 k.p.c. za najbardziej przydatną dla

rozstrzygnięcia sprawy uznał opinię biegłego K. B. i na jej podstawie dokonał

ustaleń dotyczących odszkodowania. Podniesiony w apelacji pozwanego zarzut

oceny wiarygodności i mocy dowodów z naruszeniem dyrektyw wskazanych w art.

233 k.p.c. został uznany za nieuzasadniony. W tej sytuacji zarzut kasacyjny

naruszenia art. 361 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające -

6

zdaniem skarżącego – „na zasądzeniu odszkodowania w wysokości

odtworzeniowej młyna zamiast w wysokości zwaloryzowanej wartości urządzeń

młyńskich” nie mógł odnieść zamierzonego skutku, albowiem zmierzał on w istocie

- wbrew art. 3983

§ 3 k.p.c. – do podważenia ustaleń faktycznych i oceny dowodów.

W związku z omawianym zarzutem, należy zauważyć, że w opinii stanowiącej

podstawę ustalenia zasądzonego odszkodowania biegły posłużył się metodą

porównawczą, a nie odtworzeniową.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku

(art. 39814

k.p.c. oraz art. 98 w związku z art. 39821

i art. 391 § 1 k.p.c.).