I PK 182/10

Sygn. akt I PK 182/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa M. F.

przeciwko Zespołowi Szkół Ogólnokształcących w O. o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 26 kwietnia 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powódki kosztami

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powódka M. F. domagała się od pozwanego Zespołu Szkół

Ogólnokształcących w O. przywrócenia do pracy w związku z nieuzasadnionym

wypowiedzeniem.

Wyrokiem z 29 grudnia 2009 r., Sąd Rejonowy w O. przywrócił powódkę do

pracy na podstawie następujących ustaleń faktycznych.

W dniu 22 czerwca 2009 r. pozwany wypowiedział powódce stosunek pracy,

jako przyczynę wskazując zmniejszenie liczby uczniów i liczby godzin, w tym z

przedmiotu nauczanego przez powódkę (wychowanie fizyczne). Sąd ustalił, że w

roku szkolnym 2009/10 rzeczywiście zmniejszono o 2 liczbę oddziałów w stosunku

do poprzedniego roku szkolnego, zmniejszono także liczbę grup ćwiczeniowych

wychowania fizycznego (z 34 grup do 30 grup). Powódka dysponuje 31 letnim

stażem, pozostali nauczyciele wychowania fizycznego stażem od 4 do 20 lat.

Wszyscy nauczyciele mają ukończone studia z zakresu wychowania fizycznego

jedna z nauczycielek studia podyplomowe w tym zakresie. Powódka, podobnie jak

3 innych nauczycieli ma status nauczycieli mianowanych, jeden pozostaje

dyplomowany, jeden kontraktowy. W ocenie Sądu, jakkolwiek w istocie istniały

przesłanki ograniczenia zatrudnienia, pozwany nie uzasadnił właściwie doboru

powódki do zwolnienia. Możliwość uzyskania uprawnień emerytalnych nie mogła

stanowić kryterium rozwiązania stosunku pracy (uchwała Sądu Najwyższego z dnia

21 stycznia 2009 r., III PZP 13/08).

Apelację od tego orzeczenia wywiódł pozwany pracodawca. Wyrokiem z 26

kwietnia 2010 r., Sąd Okręgowy w K. zmienił zaskarżone orzeczenie, zasądzając

na rzecz powódki odszkodowanie w związku z wadliwym rozwiązaniem stosunku

pracy w miejsce przywrócenia do pracy. Sąd Okręgowy, uwzględniając stanowisko

pozwanego zawarte w apelacji, ocenił, że ani możliwość nabycia prawa do

wcześniejszej emerytury, ani stan cywilny, ani posiadane kwalifikacje w postaci

wyłącznie studiów wyższych, nie stanowiły wystarczającego kryterium do

zwolnienia akurat powódki. Z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę

powódka mogła, lecz nie musiała skorzystać. Pozwany nie wykazał także, by

pozostawanie powódki w związku małżeńskim wpływało w jakikolwiek sposób na jej

sytuację majątkową tak, by akurat z powódką rozwiązać stosunek pracy. Odnośnie

do kwalifikacji zawodowych, każdy z nauczycieli dysponował wystarczającym

3

wykształceniem kierunkowym, a co do dodatkowych kwalifikacji – nie były one

oczekiwane czy wymagane od powódki przez pozwanego. Sąd Okręgowy dostrzegł

natomiast niecelowość przywrócenia powódki do pracy wobec rzeczywistych

ograniczeń liczby prowadzonych oddziałów i ilości zajęć wychowania fizycznego w

pozwanej szkole.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wywiodła pełnomocnik powódki,

zarzucając naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez ustalenie niecelowości przywrócenia

do pracy, art. 45 § 2 k.p. w zw. z art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982

r. - Karta Nauczyciela (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 97 poz. 674 ze zm.) przez pominięcie

zasady wzmożonej ochrony nauczyciela mianowanego, a także naruszenie art. 8

k.p. w zw. z art. 112

k.p. przez ustalenie, że wypowiedzenie, mimo iż

dyskryminujące, było wadliwe jedynie w stopniu uzasadniającym zasądzenie

odszkodowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw ani prawno –

procesowych, ani materialnoprawnych, stąd wymaga oddalenia.

Rozpoczynając analizę zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej od

kwestionowania orzeczenia Sądu Okręgowego z uwagi na naruszenie prawa

procesowego, tj. naruszenie art. 233 k.p.c., przez ustalenie niecelowości

przywrócenia powódki do pracy, trzeba wskazać, iż zasadniczo zarzut taki nie jest

w skardze kasacyjnej dopuszczalny. W istocie bowiem sprowadza się do

kwestionowania ustalonego stanu faktycznego sprawy. Z art. zaś 3983

§ 3 k.p.c.

jednoznacznie wynika, iż podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, w tym w szczególności art. 233

k.p.c. (por. wyrok SN z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06). Ocena wiarygodności

ustaleń faktycznych sprawy może być przedmiotem kontroli kasacyjnej tylko na

zasadzie wyjątkowej i tylko wówczas, gdy ocena ta jest rażąco wadliwa, jeśli

weźmie się pod uwagę dyrektywy płynące z art. 233 k.p.c. Wypada zaznaczyć, że

Sąd Najwyższy pełni w systemie wymiaru sprawiedliwości w znacznej mierze

funkcję sądu prawa. Nie pozostaje w jego gestii po raz kolejny weryfikowanie

4

rozstrzygnięcia sądów powszechnych w pełnym zakresie, obejmującym także

samodzielną ocenę faktów i dowodów. Ustawodawca, wprowadzając normę art.

3983

§ 3 k.p.c. znacznie, jeśli chodzi o ten element postępowania, ograniczył

kompetencję Sądu Najwyższego ( por. wyrok SN z 24 września 2009 r., sygn. akt II

PK 72/09, niepubl.). Zadaniem Sądu Najwyższego jest zatem zasadniczo

rozwiązywanie zagadnień prawnych, a nie ponowna weryfikacja ustaleń

faktycznych sprawy. Ponadto ad casum strona powodowa nie wykazała, by ocena

dokonana przez sąd drugiej instancji była rażąco wadliwa w zakresie niecelowości

przywrócenia powódki do pracy. Strona powodowa przedstawiła natomiast swój

punkt widzenia, zasadzający się na tezie, iż to nie powódka, lecz inny pracownik

powinien być zwolniony z pracy.

Kolejny zarzut skargi kasacyjnej zamyka się w twierdzeniu, iż w stosunku do

pracowników mianowanych nie ma możliwości w świetle regulacji prawnej zawartej

w Karcie Nauczyciela, zastosowania art. 45 § 2 k.p., szczególnie w sytuacji, gdy

ustalono, iż pracodawca dokonał zwolnienia powódki z pracy wbrew zasadom

współżycia społecznego, co spowodowało też jej dyskryminację w zatrudnieniu.

Odnosząc się do zasadniczej tezy, a mianowicie niemożliwości zastosowania

wobec mianowanych nauczycieli art. 45 §2 k.p. już na wstępie trzeba podnieść, iż

jest to teza błędna. Z treści art. 91 c Karty Nauczyciela jednoznacznie bowiem

wynika, iż w sprawach nieunormowanych Kartą stosuje się przepisy prawa pracy.

Teza skargi kasacyjnej, zgodnie, z którą przepis art. 45 § 2 k.p. nie ma

zastosowania wobec nauczycieli mianowanych nie może być zatem podzielona.

Karta Nauczyciela zawiera odesłanie do Kodeksu pracy w kwestiach w niej

nieuregulowanych (art. 91c ust. 1). Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem

mianowanym zostało uregulowane w Karcie Nauczyciela w sposób całościowy i

wyczerpujący. Nie zostały natomiast uregulowane konsekwencje rozwiązania

stosunku pracy przez pracodawcę z naruszeniem prawa. Inaczej rzecz ujmując, z

przepisów Karty Nauczyciela nie można wyprowadzić żadnych roszczeń.

Nieodzowne jest zatem sięgnięcie do przepisów Kodeksu pracy. Jedynie na ich

podstawie można skonstruować konsekwencje prawne niezgodnego z prawem

działania pracodawcy, które doprowadziło do rozwiązania nauczycielskiego

5

stosunku pracy z mianowania. Gdyby nie skorzystanie z odesłania z art. 91c ust. 1

Karty Nauczyciela, trzeba by powiedzieć, że nauczycielowi nie służą żadne

roszczenia, co jest nie do przyjęcia. W Kodeksie pracy roszczenia pracownika

wynikające z niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę uregulowane

zostały w art. 45 k.p. Nieuprawnione byłoby rozumowanie dopuszczające

stosowanie do nauczycieli mianowanych tylko pierwszego paragrafu tego przepisu.

Nie można znaleźć uzasadnienia prawnego dla takiego stanowiska, w skardze nie

wskazuje się zresztą, jaki przepis prawa pozwalałby na wyprowadzenie takiego

poglądu. Analogiczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 7 lutego 2001 r.

(I PKN 242/00, OSNP 2002 nr 5, poz. 19), w którym dopuścił stosowanie art. 45 § 2

k.p. do zgłoszonego przez nauczyciela roszczenia o przywrócenie do pracy, a także

w uchwale z 25 października 1995 r. (I PZP 30/95, OSNP 1996 nr 10, poz. 139), w

której uznał, że w zakresie roszczeń nauczyciela mianowanego związanych z

rozwiązaniem z nim stosunku pracy należy stosować przepisy Kodeksu pracy.

Tożsamy pogląd wyraził też SN w wyroku z 14 kwietnia 2003 r. (I PK 91/02 – Prawo

pracy 2003/12/35).

W świetle niezakwestionowanych skutecznie ustaleń faktycznych nie można

też stwierdzić, by Sąd Okręgowy w K. popełnił błąd w subsumcji omawianego

przepisu. Ustalone okoliczności, dokonana faktycznie zmiana organizacyjna w

szkole i rozmiar ograniczenia lekcji wychowania fizycznego, a także ocena, że

wybór powódki do zwolnienia z pracy był niedostatecznie uzasadniony, co nie

oznacza, że nietrafny, nie usprawiedliwiają wniosku o przywrócenie powódki do

pracy, a jedynie wskazują, że wypowiedzenie było wadliwe i dlatego powódka może

skutecznie remonstrować owo zwolnienie z pracy. Trafnie Sąd Okręgowy dostrzegł

niecelowość przywrócenia powódki do pracy wobec rzeczywistych ograniczeń

liczby prowadzonych oddziałów i ilości zajęć wychowania fizycznego w pozwanej

szkole. Sąd mógł zatem na zasadzie art. 45 § 2 k.p. zasądzić roszczenie

alternatywne w stosunku do przywrócenia do pracy, tj. odszkodowanie.

Zakres zmian organizacyjnych w szkole uzasadniał w pełni ocenę o

niecelowości przywrócenia powódki do pracy. Innymi słowy, sytuacja organizacyjna

szkoły, ograniczenie ilości klas, powodujące konieczność zmniejszenia stanu

zatrudnienia może przemawiać i ad casum przemawia przeciwko celowości

6

przywrócenia do pracy nauczyciela mianowanego, z którym rozwiązano stosunek

pracy, a którego wybór do zwolnienia w chwili wypowiedzenia nie był wystarczająco

uzasadniony.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji. W postanowieniu o kosztach

Sąd Najwyższy kierował się dyrektywą zawartą w art. 102 k.p.c.