IV CSK 534/10

Sygn. akt IV CSK 534/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

Protokolant Izabela Czapowska

w sprawie z powództwa Joanny T. i Józefa T.

przeciwko Powiatowi T. reprezentowanemu przez Starostę Powiatu T.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 20 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 kwietnia 2010 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 5400

(pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Małżonkowie Józef i Joanna T. wnieśli o zobowiązanie Powiatu T. do

złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na ich rzecz za cenę 1 500 000 zł

własności nieruchomości położonych w G. bliżej oznaczonych w pozwie.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r. oddalił powództwo.

Ustalił, że nieruchomości oznaczone numerami 67/38, 70/3, 70/4, 67/40, 68/1 i

67/26 są własnością Powiatu T. W dniu 6 marca 2002 r. Rada Powiatu podjęła

uchwałę wyrażającą zgodę na zbycie w drodze przetargu tych nieruchomości. Cena

ustalona przez rzeczoznawcę majątkowego wynosiła 2 558 000 zł. Dwa razy

ogłoszono przetarg na sprzedaż tych nieruchomości, ale nie sprzedano ich z

powodu braku chętnych. Dnia 21 czerwca 2002 r. Zarząd Powiatu wydał

zaproszenie do wzięcia udziału w rokowaniach dotyczących zbycia rzeczonych

nieruchomości. Pismem z dnia 7 czerwca 2004 r. powodowie wyrazili

zainteresowanie ofertą sprzedaży nieruchomości, a pismem z dnia 17 czerwca

2004 r. Józef T. złożył ofertę zakupu za cenę 1 200 000 zł. Strony prowadziły

dalsze negocjacje i w dniu 30 lipca 2004 r. ustaliły, że cena nie może być niższa niż

1 500 000 zł. Na kolejnym spotkaniu sprecyzowano, że pierwsza rata wynosząca

50% ceny zostanie zapłacona po podpisaniu aktu notarialnego, natomiast druga

będzie płatna do dnia 30 sierpnia 2005 r. Dnia 2 września 2004 r. został

sporządzony protokół uzgodnień w sprawie nabycia przez powodów rzeczonych

nieruchomości. Rada Powiatu uchwałą z dnia 10 września 2004 r. wyraziła zgodę

na sprzedaż powodom nieruchomości na warunkach określonych w protokole

uzgodnień. Kilka dni później do Starosty Powiatu zgłosił się Wójt Gminy L. i

poinformował go, że zakupem rzeczonych nieruchomości jest zainteresowana

Gmina L. W dniu 20 września 2004 r. Gmina L. złożyła pisemną ofertę zakupu

nieruchomości za cenę 1 550 000 zł płatną jednorazowo. Rada Powiatu uchwałą z

dnia 24 września 2004 r. uchyliła uchwałę z dnia 10 września 2004 r., a uchwałą z

dnia 28 grudnia 2004 r. wyraziła zgodę na sprzedaż rzeczonych nieruchomości

Gminie L.

Sąd Okręgowy oddalił powództwo jako niezasadne. Wskazał, że po upływie

terminu 6 miesięcy określonego w art. 39 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze

3

zm.; dalej „u.g.n.”) sprzedaż nieruchomości bez przeprowadzenia przetargu była

niedopuszczalna.

Powodowie wnieśli apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 19 grudnia 2006 r. oddalił apelację,

stwierdzając, że powodowie nie nabyli roszczenia o złożenie przez pozwanego

oświadczenia o sprzedaży nieruchomości.

Powodowie wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 17 lipca 2007 r. uchylił zaskarżony wyrok

i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnego do ponownego rozpoznania oraz

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Podkreślił, że protokół

uzgodnień miedzy stronami w sprawie nabycia przez powodów własności

rzeczonych nieruchomości został sporządzony na podstawie art. 39 ust. 2 u.g.n.,

który w tym czasie nie zawierał żadnych ograniczeń czasowych co do możliwości

zbycia nieruchomości w drodze rokowań po przeprowadzeniu dwóch przetargów,

które nie wyłoniły nabywcy. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3 u.g.n., zarówno protokół

z przeprowadzonego przetargu, jak i protokół z rokowań przy zbyciu nieruchomości

w drodze bezprzetargowej, stanowią podstawę zawarcia umowy i źródło roszczenia

o zawarcie umowy. Zastosowanie art. 39 ust. 2 u.g.n. w późniejszym brzmieniu

naruszałoby zasadę lex retro non agit.

Sąd Apelacyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 30

kwietnia 2010 r. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że

zobowiązał pozwanego do złożenia oświadczenia woli w sprawie sprzedaży

powodom za kwotę 1 500 000 zł nieruchomości położonych w G., w skład których

wchodzą zabudowane działki nr 67/38, 70/3, 70/4 i niezabudowane działki nr 67/40,

68/1, 67/26, w punkcie 2 w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz

powodów kwotę 45 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, a w punkcie 3 w

ten sposób, że nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu

Okręgowego kwotę 38 300 zł tytułem kosztów sądowych oraz zasądził od

pozwanego na rzecz powodów kwotę 240 000 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego, kasacyjnego i o wznowienie postępowania. Podkreślił,

że stanowisko prawne wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego jest wiążące,

zgodnie z art. 39820

k.p.c. Przyjąć zatem należy, że powodom przysługuje

4

roszczenie o zawarcie umowy zgodnej z treścią określoną w protokole uzgodnień.

Pozwany w skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego

w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, mianowicie art.

58 § 1 k.c. w związku z art. 13 ust. 4 u.g.n. i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca

1998 r. o samorządzie powiatowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz.

1592 ze zm.) przez ich niezastosowanie oraz art. 64 k.c. w związku z art. 28 ust. 3

u.g.n. przez ich niewłaściwe zastosowanie, a także przepisów postępowania,

mianowicie art. 217 w związku z art. 236 i art. 391 § 1 oraz art. 382 w związku z art.

328 § 2 i art. 391 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 13 ust. 4 u.g.n., sprzedaż, zamiana, darowizna lub oddanie

w użytkowanie wieczyste nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków,

stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego,

a także wnoszenie tych nieruchomości jako wkładów niepieniężnych (aportów) do

spółek, wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Przede

wszystkim należy podkreślić, że w toku postępowania w niniejszej sprawie nie

prowadzono żadnych ustaleń w kwestii, czy jedna z nieruchomości objętych

żądaniem pozwu jest wpisana do rejestru zabytków. Sformułowanie takiego zarzutu

dopiero w postępowaniu kasacyjnym pozostaje zatem w kolizji z art. 3983

§ 3 k.p.c.

Należy poza tym podkreślić, że na tle art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 13 ust. 4

u.g.n. może powstać problem ważności umowy zawartej bez wymaganej zgody

wojewódzkiego konserwatora zabytków, podczas gdy w niniejszej sprawie taka

umowa nie była zawarta, natomiast został wydany prawomocny wyrok Sądu

Apelacyjnego, który uwzględnił powództwo wytoczone na podstawie art. 64 k.c.

w związku z art. 1047 § 1 k.p.c. Sankcja nieważności przewidziana w art. 58 § 1

k.c. odnosi się zaś do czynności prawnej, a nie do prawomocnego wyroku sądu

uwzględniającego rozważane powództwo.

Według art. 48 ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym, jeżeli czynność

prawna może spowodować powstanie zobowiązań majątkowych, do jej

skuteczności potrzebna jest kontrasygnata skarbnika powiatu lub osoby przez

niego upoważnionej. Gdy chodzi o zasadność zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.c.

w związku z powołanym przepisem, aktualne są przedstawione wyżej uwagi

5

dotyczące zarzutu naruszenia art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 13 ust. 4 u.g.n.

Ponadto rozważany przepis w ogóle nie znajduje zastosowania w niniejszej

sprawie, ponieważ dotyczy powstawania „zobowiązań majątkowych” powiatów,

podczas gdy zbycie przez powiat nieruchomości nie powoduje powstania po jego

stronie żadnych zobowiązań majątkowych, ale przysporzenie w postaci zapłaty

przez kontrahenta ceny wynikającej ze sprzedaży.

W konsekwencji należy przyjąć, że nietrafne są podniesione w skardze

kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 13 ust. 4 u.g.n. i art.

48 ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym oraz art. 64 k.c. w związku z art. 28

ust. 3 u.g.n., stosownie do którego protokół z przeprowadzonego przetargu oraz

protokół z rokowań przy zbyciu w drodze bezprzetargowej stanowią podstawę do

zawarcia umowy.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 217, 236 i 382

k.p.c. są niedopuszczalne jako dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów

(art. 3983

§ 3 k.p.c.). Natomiast zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. może stanowić

usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy uzasadnienie

zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź

zawiera tak oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną (por. np.

orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC

1999, nr 4, poz. 83, z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97, niepubl., z dnia

19 lutego 2002 r., IV CKN 718/00, niepubl., z dnia 18 marca 2003 r., IV CKN

11862/00, niepubl., z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, niepubl., z dnia 22 maja

2003 r., II CKN 121/01, niepubl., z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, niepubl.).

Takich zaś zarzutów z pewnością nie można postawić zaskarżonemu wyrokowi

Sądu Apelacyjnego.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.

db