II PK 301/10

Sygn. akt II PK 301/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa K. M.

przeciwko Publicznemu Gimnazjum [...] w B.

o ustalenie stosunku pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Ś.

z dnia 9 sierpnia 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Ś. oddalił apelację

strony pozwanej - Publicznego Gimnazjum [...] w B. od wyroku Sądu Rejonowego w

Z. z dnia 23 kwietnia 2010 r., ustalającego, że powód K. M. zatrudniony jest na

stanowisku dyrektora strony pozwanej od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2012 r.

2

W sprawie tej ustalono, że w wyniku postępowania konkursowego z dnia 30

maja 2007 r. przeprowadzonego w Mieście i Gminie B. powód został wyłoniony

kandydatem na stanowisko dyrektora Publicznego Gimnazjum [...] w B. (zwanego

dalej Gimnazjum). Z uwagi na skargi rodziców i uczniów pozwanego Gimnazjum co

do zgodności z ustawą składu komisji konkursowej na gruncie § 8 pkt 3

rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 23 października 2003 r.

w sprawie regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora szkoły lub placówki i trybu

pracy komisji konkursowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 189, poz. 1855), Burmistrz Miasta i

Gminy B. zarządzeniem Nr 32/2007 z 19 czerwca 2007 r. unieważnił ten konkurs.

Natomiast wojewoda [...] rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 13 lipca 2007 r.

stwierdził nieważność tego zarządzenia Burmistrza, który wniósł skargę do

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W związku z toczącymi się

postępowaniem powodowi powierzono stanowisko dyrektora Gimnazjum jedynie na

okres roku, tj. od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. Wyrokiem z

dnia 22 stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Gminy B.

W związku z powierzeniem powodowi stanowiska dyrektora pozwanej szkoły

na jeden rok, Burmistrz zarządzeniem z dnia 13 marca 2008 r. ogłosił i zarządził

przeprowadzenie ponownego postępowania konkursowego na stanowisko

dyrektora Gimnazjum. W wyniku tego postępowania wyłoniono inną osobę, której

powierzono stanowisko dyrektora szkoły.

W pozwie z dnia 15 kwietnia 2008 r. skierowanym przeciwko Miastu i Gminie

B. reprezentowanej przez Burmistrza Miasta i Gminy B. powód domagał się

ustalenia, że pozwany powierza powodowi stanowisko dyrektora Gimnazjum na

okres od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. Sąd Rejonowy w Z.

uwzględnił żądanie powoda wyrokiem z dnia 6 czerwca 2008 r., od którego Sąd

Okręgowy w Ś. wyrokiem z dnia 2 października 2008 r. oddalił apelację strony

pozwanej. Następnie pozwana wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego,

który wyrokiem z dnia 24 września 2009 r., II PK 78/09, uchylił zaskarżony wyrok i

poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego w Z. oraz przekazał sprawę do

ponownego rozpoznania temu Sądowi, uznając skargę kasacyjną za uzasadnioną

w przedmiocie zarzutu naruszenia art. 3 k.p., ponieważ pozwanym w sprawie nie

jest Miasto i Gmina B., lecz Gimnazjum [...] w B.

3

W piśmie z dnia 4 lutego 2010 r. powód zmodyfikował żądanie pozwu,

wnosząc o ustalenie, że jest zatrudniony na stanowisku dyrektora Publicznego

Gimnazjum [...] w B. od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2012 r. Wniósł o

wezwanie do udziału w sprawie Gimnazjum i zwolnienie strony pozwanej Miasta i

Gminy B. od dalszego udziału w sprawie. Gimnazjum w B. wyraziło zgodę na

wstąpienie w procesie w miejsce pozwanego Miasta i Gminy B.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 23 kwietnia

2010 r. ustalił, że powód jest zatrudniony na stanowisku dyrektora pozwanego

Gimnazjum od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. Sąd ten przyjął

za własne ustalenia faktyczne dokonane na podstawie materiału dowodowego

zgromadzonego w toku pierwszego procesu, uznając je kompletne, zupełne i

niewymagające uzupełnienia. Uznał, że powód miał interes prawny do

występowania z przedmiotowym powództwem i interes ten nie został przez niego

utracony. Uchylenie przez Sąd Najwyższy poprzednich wyroków, które nastąpiło

wyłącznie z powodu braku legitymacji biernej Miasta i Gminy B., nie zmienia

dokonanej oceny roszczenia powoda, a zatem Sad Rejonowy miał podstawy do

stwierdzenia, że powód jest zatrudniony na stanowisku dyrektora Gimnazjum na

okres 5 lat do 31 sierpnia 2012 r.

Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego Gimnazjum, wskazując, że spór

w sprawie od początku, mimo zmiany po stronie pozwanej, sprowadza się do

interpretacji art. 189 k.p.c. i art. 36a ust. 13 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o

systemie oświaty (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.,

powoływanej dalej jako ustawa o systemie oświaty). Sąd podzielił w całości

stanowisko Sądu pierwszej instancji, jak również Sądów rozpoznających sprawę w

poprzednim postępowaniu, oparte na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia

1999 r., I PKN 11/99, stwierdzającego, iż zasadność powierzenia stanowiska

dyrektora szkoły na okres krótszy niż 5 lat szkolnych podlega kontroli sądowej oraz

że po stronie powoda istnieje interes prawny w ustaleniu, gdy od tego ustalenia

zależy treść różnego rodzaju uprawnień i przyszła sytuacja prawna powoda. Za to,

że w chwili orzekania powód nie był już dyrektorem pozwanego Gimnazjum

odpowiada tylko i wyłącznie podmiot występujący w imieniu strony pozwanej. Nie

można tym obciążać powoda, który domaga się ustalenia, iż po wygraniu konkursu

4

na dyrektora szkoły w 2007 r. powinien mieć tę funkcję powierzoną na okres 5 lat,

tym bardziej że nie istniały „uzasadnione przyczyny” skrócenia kadencji, o których

mowa w art. 36a ust. 13 ustawy o systemie oświaty. Jakkolwiek do oceny czy

zachodzą te „uzasadnione przyczyny” ustawodawca upoważnił organ uprawniony

do powołania dyrektora, to jednak ocena ta nie może być dowolna, a uzasadnione

przyczyny powinny istnieć obiektywnie i dotyczyć osoby kandydata na stanowisko

dyrektora szkoły lub samej szkoły (np. planowane zmiany organizacyjne).

Tymczasem w toku procesu ustalono, że jedyną przyczyną skrócenia kadencji

powoda na stanowisku dyrektora było unieważnienie konkursu, a zatem przyczyna

ta nie dotyczyła ani osoby kandydata na stanowisko dyrektora, ani samej szkoły. W

ocenie Sądu, nie była to w żadnym wypadku uzasadniona przyczyna odstąpienia

od powierzenia stanowiska dyrektora na ustawowo przewidziany okres 5 lat, tym

bardziej że decyzja o unieważnieniu konkursu została uchylona i już w trakcie

pierwszego postępowania przed sądem była nieaktualna.

Odnośnie do zarzutów apelacji dotyczących naruszenia przepisów

postępowania Sąd Okręgowy wskazał, że postępowanie dowodowe sprowadzało

się do dopuszczenia dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a

pomimo podmiotowej zmiany po stronie pozwanej była ona reprezentowana przez

tego samego pełnomocnika, który był obeznany ze stanem sprawy i dlatego

powtarzanie całości postępowania nie sprzyjałoby zasadzie ekonomiki procesowej.

Wyroki poprzednio wydane w sprawie zostały uchylone, ale postępowanie nie

zostało zniesione, a zatem Sądy mogły skorzystać z poprzednio przeprowadzonych

dowodów.

W skardze kasacyjnej strona pozwana zarzuciła naruszenie przepisów

postępowania, w szczególności: 1/ art. 189 k.p.c. przez uznanie, że powód miał

interes prawny do wystąpienia z powództwem o ustalenie zatrudnienia na

stanowisku dyrektora pozwanej szkoły od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2012 r.,

podczas gdy powierzenie tego stanowiska nie było dodatkowym zatrudnieniem ani

nawiązaniem nowego stosunku pracy na podstawie powołania, przeto nie można

żądać „ustalenia zatrudnienia na stanowisku dyrektora szkoły”, 2/ art. 224 § 1

k.p.c., art. 235 k.p.c., art. 198 § 3 k.p.c. i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP przez

nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego i tym samym naruszenie zasady

5

bezpośredniości oraz oparcie wyroku na dowodach i ustaleniach faktycznych

dokonanych poprzednio przez inny sąd w wyroku, który został następnie uchylony

w całości, a to wbrew wnioskowi powoda o powtórzenie postępowania

dowodowego, 3/ art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez wydanie

wyroku w oparciu o stan faktyczny aktualny na dzień 6 czerwca 2008 r., nie zaś na

dzień wydawania wyroku, a zatem nieuwzględnienie okoliczności jakie zaszły

pomiędzy wytoczeniem przez powoda powództwa a orzekaniem według stanu na

dzień wydania wyroku i uznanie, że powód ma interes prawny w ustaleniu

zatrudnienia na stanowisku dyrektora w pozwanym gimnazjum, „co skutkowało

również naruszeniem prawa materialnego poprzez uznanie, iż według stanu na

dzień orzekania powód miał interes prawny w żądaniu ustalenia, tj. art. 189 k.p.c. w

zw. z art. 36 ust. 1 ustawy o systemie oświaty”. W skardze zarzucono też

naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 36a ust. 8 ustawy o systemie

oświaty „(obecnie art. 36a ust. 13; Dz. U. 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późniejszymi

zmianami)” przez uznanie, że powierzenie stanowiska dyrektora gimnazjum

powodowi na okres krótszy niż 5 lat nastąpiło bez uzasadnionej przyczyny, a tym

samym dokonanie wykładni prowadzącej do społecznie nieakceptowanych skutków

i rezultatów niedających się pogodzić z pozostałymi przepisami ustawy o systemie

oświaty.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano

potrzebę wykładni „przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów powszechnych oraz braku jednolitości w orzecznictwie Sądu

Najwyższego w kwestii roszczenia przysługującemu nauczycielowi, któremu

powierzono stanowisko dyrektora szkoły na okres krótszy niż pięć lat” oraz

oczywiste uzasadnienie skargi ponieważ „już na pierwszy rzut oka widać, iż sąd II

instancji naruszył nie tylko przepisy prawa procesowego, ale i materialnego

przeprowadzając błędną i dowolną wykładnię przepisów prawa oraz oświadczeń

woli stron stosunku pracy”.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy sądowi II instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach zastępstwa procesowego we wszystkich instancjach zgodnie z

wnioskiem skarżącego; ewentualnie o uchylenie wyroku oraz poprzedzającego go

6

wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego we wszystkich

instancjach zgodnie z wnioskiem pozwanego; ewentualnie o zmianę zaskarżonego

wyroku przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz

skarżącego kosztów sądowych w I i II instancji, w tym zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zarzuty naruszenia

prawa procesowego są nieuzasadnione, ponieważ w ustalonych okolicznościach

sprawy Sądy obu instancji mogły orzekać na podstawie zgromadzonego i należycie

ocenionego w sprawie materiału dowodowego zebranego we wcześniejszym

postępowaniu, które Sąd Najwyższy uchylił do ponownego wyłącznie ze względu

na błędne orzekanie w stosunku do strony pozwanej, która nie miała biernej

legitymacji procesowej. W ponownym postępowaniu Sąd Apelacyjny trafnie

argumentował, że skarżąca wezwana do udziału w sprawie w charakterze

pozwanej nie żądała powtórzenia w całości ani w części wcześniejszego

postępowania w sprawie, w której uchylone do ponownego rozpoznania

postępowanie nie było zniesione, przeto ponowny proces stanowił jego

kontynuację, co Sądy obu instancji mogły suwerennie ocenić jako brak potrzeby

powielania wcześniejszego postępowania dowodowego ze względu na zasadę

ekonomii procesowej i w sprawie należycie wyjaśnionej do prawidłowego

wyrokowania.

Ponadto od początku rozpoznawanej sprawy jedyną okolicznością powoływaną

jako uzasadnienie powierzenia powodowi funkcji dyrektora pozwanej na okres tylko

jednego roku było wszczęcie administracyjno-sądowej procedury unieważnienia

wygranego przez powoda konkursu na stanowisko dyrektora strony pozwanej.

Skutkiem stwierdzenia nieważności zarządzenia burmistrza w przedmiocie

unieważnienia tego konkursu był brak podstaw do ogłoszenia nowego konkursu w

przypadku, w którym poprzedni „wygrany” przez powoda konkurs był ważny oraz

uzasadniał powierzenie mu funkcji dyrektora skarżącej szkoły na okres 5 lat, co

zostało wyrażone w sentencji wyroku deklaratoryjnego, że powód jest zatrudniony

na stanowisku dyrektora pozwanego gimnazjum od dnia 1 września 2008 r. do dnia

7

31 sierpnia 2012 r. W tym zakresie Sąd Najwyższy uznał, że roszczenie o ustalenie

lub powierzenie sprawowania funkcji dyrektora szkoły na okres 5 lat oparte na

wyniku wygranego konkursu na wymienione stanowisko kierownicze może być

uwzględnione i wyrażone w każdej sentencji wyroku sądu pracy, która nie

pozostawia wątpliwości co do 5 letniego terminowego okresu wykonywania

kierowniczego zatrudnienia na podstawie ważnego konkursu, który przewidywał

taki okres kadencji (pełnienia funkcji) kierownika szkoły (art. 36a ust. 13 ustawy o

systemie oświaty). W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości kontestowana

sentencja ustalająca, że powód jest zatrudniony na stanowisku dyrektora

pozwanego gimnazjum od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2012 r.

Równocześnie powinno być oczywiste, że w przypadku

administracyjnosądowego sporu co do ważności lub nieważności

przeprowadzonego konkursu na stanowisko dyrektora szkoły właściwe organy

powinny powstrzymać się z uruchomieniem (ogłoszeniem i przeprowadzeniem)

nowej procedury konkursowej co czasu rozstrzygnięcia zawisłej sprawy

administracyjnej, zważywszy że „przedwczesne” przeprowadzenie kolejnego

konkursu przy stwierdzeniu ważności poprzedniego konkursu na dyrektora szkoły

prowadzi do skutków niemożliwych do zaakceptowania ze względu na faktyczne

zatrudnienie dwóch dyrektorów. Potencjalne trudności „odwrócenia” skutków

prawnych przeprowadzenia dwóch konkursów na dyrektora tej samej szkoły nie

pozbawiają ochrony prawnej kandydata, który wcześniej wygrał ważny konkurs na

dyrektora szkoły na rzecz kandydata wybranego później w kolejnym konkursie,

ponieważ ten „drugi” dyrektor - tak jak organ administracji samorządowej, który

przeprowadza drugi konkurs - powinien i musi liczyć się ze skutkami stwierdzenia

ważności i skuteczności prawnej poprzedniej procedury konkursowej, która

zobowiązywała do powierzenia jego zwycięzcy stanowiska dyrektora szkoły na

okres 5 letniej kadencji.

Wbrew twierdzeniem skarżącego pracodawcy, usprawiedliwione odwołanie

później wybranego drugiego z dyrektorów pozwanej szkoły spowodowane

kontestowanym orzeczeniem ustalającym kadencyjne 5 letnie zatrudnienie

wcześniej wybranego w ważnej procedurze konkursowej dyrektora szkoły, nie

pozostawia odwołanego „bez pracy i środków do życia”, ponieważ nie prowadzi do

8

rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy, ale do powrotu odwołanego na

poprzednio zajmowane („zwykłe”) stanowisko nauczyciela.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił niemającą

usprawiedliwionych podstaw skargę kasacyjna na podstawie art. 39814

k.p.c.,

orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego w zgodzie z art. 98 k.p.c.

/km/