II UK 356/10

Sygn. akt II UK 356/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku C. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 21 lipca 2010 r.,

I. oddala skargę kasacyjną,

II. przyznaje radcy prawnemu M. B. tytułem kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w

postępowaniu kasacyjnym od Skarbu Państwa (kasa Sądu

Apelacyjnego) kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł powiększoną o

podatek od towarów i usług.

2

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 30

listopada 2009 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznał C.

M. emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach poczynając od 20 lutego

2008 r.

Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca (ur. 6 lipca 1952 r.) legitymuje się

okresami składkowymi i nieskładkowymi w łącznym rozmiarze 26 lat, 1 miesiąca i

24 dni, w tym ponad 10-letnim okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych

jako rybak morski, którego praca została wymieniona w dziale IV pkt 4 wykazu B

stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.,

powoływanego dalej jako rozporządzenie). Do tego ostatniego Sąd pierwszej

instancji zaliczył okresy zatrudnienia wnioskodawcy od 1 maja 1976 r. do 28 lutego

1985 r. (8 lat i 10 miesięcy) w Spółdzielni Rybołówstwa Morskiego „Jedność

Rybacka” oraz przypadające przed 1 stycznia 1999 r. okresy pracy na kutrach

rybackich należących do prywatnych armatorów (łącznie 2 lata, 22 miesiące i 14

dni). W ocenie tego Sądu, charakter pracy wnioskodawcy na kutrach rybackich,

mimo formalnego nazwania zajmowanych przez niego stanowisk „motorzysta

kutrowy” lub „mechanik kutrowy”, był tożsamy ze stanowiskiem rybaka na kutrze,

gdyż „każdy z członków załogi był przede wszystkim rybakiem i brał udział w

połowach, a następnie pełnił funkcje przypisane mu na kutrze”. Wnioskodawca

uczestniczył w połowach prowadzonych na Bałtyku, zatem wykonywane przez

niego prace stanowiły „prace rybaków morskich”, a nie np. śródlądowych, zaś z pkt

4 działu IV wykazu B nie można wyprowadzić wniosku, że odnosi się on jedynie do

rybaków dalekomorskich. W rezultacie Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawca

spełnia warunki do wcześniejszej emerytury przewidzianej w art. 32 ust. 1 w

związku z art. 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.

1227 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa emerytalna).

3

Wyrokiem z dnia 21 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i

oddalił odwołanie.

Sąd drugiej instancji uznał za błędne ustalenia Sądu pierwszej instancji w

zakresie wykazania przez wnioskodawcę okresu pracy w szczególnych warunkach

na stanowiskach wymienionych w wykazie B rozporządzenia, wymaganego od

osoby niemającej ukończonych 60 lat, wskutek pominięcia, że „prace rybaków

morskich” wymienione zostały zarówno w wykazie A, dziale VIII, poz. 9

odnoszącym się do § 4 rozporządzenia, jak i w odnoszącym się do jego § 8

wykazie B, dziale IV, poz. 4. W ocenie Sądu Apelacyjnego, takie ogólne określenie

prac nie może stanowić podstawy ustalenia czy mieszczą się one w wykazie A, czy

też w wykazie B rozporządzenia, ale konieczne jest wzięcie w tym zakresie pod

uwagę zarządzenia nr 24 Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia

15 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w

zakładach pracy resortu gospodarki morskiej (Dz.Urz. Urzędu Gospodarki Morskiej

Nr 3, poz. 26, zwanego dalej zarządzeniem), w tym jego załącznika zawierającego

szczegółowe wykazy prac w szczególnych warunkach. Bez uwzględnienia regulacji

zawartych w tym zarządzeniu nie jest bowiem możliwe ustalenie czy i w jakim

wykazie mieściły się faktycznie prace wykonywane przez wnioskodawcę w

Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego „Jedność Rybacka" oraz na kutrach

rybackich u armatorów prywatnych. Na podstawie regulacji zawartych w

powołanym zarządzeniu oraz jego załączniku możliwe byłoby jedynie przyjęcie, że

wnioskodawca wykonywał pracę w szczególnych warunkach określoną w wykazie

B, dziale IV, poz. 4 rozporządzenia jako rybak morski od 13 listopada 1974 r. do 31

marca 1976 r., tj. w czasie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Państwowym Połowów

i Usług Rybackich „Kuter", wymienionym w wykazie do zarządzenia. Natomiast

prace wykonywane przez wnioskodawcę w Spółdzielni Pracy Rybołówstwa

Morskiego „Jedność Rybacka” oraz na prywatnych kutrach rybackich nie mieszczą

się w wykazie B, dziale IV, poz. 4 stanowiącym załącznik do zarządzenia, w

pierwszym rzędzie dlatego, że żaden z tych pracodawców nie był podmiotem

wyszczególnionym w wykazie, a ponadto z tego względu, iż - w odróżnieniu od prac

wymienionych w wykazie A działu VIII pod poz. 9 pkt 1, w którym (na potrzeby

kwalifikacji prac w szczególnych warunkach) uznano za rybaków morskich

4

pracowników wpisanych na listę członków załogi statku - do uznania za rybaka

morskiego w rozumieniu wykazu B, działu IV, poz. 4 zarządzenia wymagane jest

wykazanie wykonywania stale i w pełnym wymiarze czasu pracy zatrudnienia na

stanowiskach określonych w punktach 1-19. Zdaniem Sądu Apelacyjnego,

enumeratywne wyliczenie pod poz. 4 działu IV wykazu B zarządzenia podmiotów, w

których wykonywanie pracy na określonych w nim stanowiskach stanowi pracę w

warunkach szczególnych zaliczaną do prac objętych wykazem B rozporządzenia

nie jest uzależnione od statusu własnościowego pracodawcy, ale od rozmiaru i

natężenia prac związanych z połowem i transportem ryb oraz ich szkodliwości dla

zdrowia i uciążliwości, które są nieporównywalne w dużych przedsiębiorstwach i u

armatorów (zwłaszcza prywatnych) dysponujących niewielkimi jednostkami w

postaci łodzi motorowych i kutrów. Z tych też względów metoda kwalifikowania

takich samych stanowisk pracy w obu wykazach rozporządzenia, zakładająca

istotne różnice w zakresie natężenia prac, ich uciążliwości i szkodliwości została

uwzględniona w zarządzeniu w odniesieniu do - między innymi - stanowisk

sztauera i trymera, składowego przeładunków morskich, robotnika oczyszczania i

obsługi statków, dźwignicowego, operatora sprzętu zmechanizowanego, operatora

urządzeń przenośnikowo-załadowczych, operatora mechanizmów zasobnika

wagowego, operatora-mechanika urządzeń elewatorów (dział VIII wykazu A oraz

dział II wykazu B zarządzenia). Sąd drugiej instancji wskazał, że w Spółdzielni

„Jedność Rybacka" wnioskodawca zajmował stanowiska motorzysty kutrowego i

mechanika kutrowego, a na prywatnych kutrach - mechanika, kierownika maszyny

oraz zastępcy kierownika maszyny. Stanowiska te nie zostały wymienione w

wykazie B, dziale IV, poz. 4 zarządzenia, które precyzowało, u jakich podmiotów i

na jakich stanowiskach wykonywana jest praca podlegająca zaliczeniu do prac

określonych w wykazie B rozporządzenia i zaliczało do nich, między innymi, pracę

na stanowiskach młodszego rybaka, rybaka, starszego rybaka, mistrza

przetwórstwa rybnego, młodszego rybaka przetwórstwa, rybaka przetwórstwa,

starszego rybaka przetwórstwa, starszego rybaka mączkarza oraz pozostałe

etatowe stanowiska pracy na statku do wykonywania rybołówstwa morskiego,

wymienione w układzie zbiorowym pracy dla rybaków morskich. Co prawda z

zeznań wnioskodawcy i zawnioskowanych przez niego świadków wynika, że

5

wykonywał on również czynności rybaka, jednakże z racji powierzonych mu

stanowisk czynności tych nie mógł wykonywać stale i w pełnym wymiarze czasu

pracy.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że wnioskodawca nie posiada wieku

wymaganego do nabycia - przewidzianej w art. 32 w związku z art. 46 ustawy

emerytalnej - emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach na stanowiskach

wymienionych w wykazie A, dziale VIII, poz. 9 rozporządzenia (§ 4 ust. 1 pkt 1 i 3)

oraz nie wykazał posiadania okresu pracy w szczególnych warunkach określonej w

wykazie B, dziale IV, poz. 4 rozporządzenia (§ 8 ust. 1 pkt 2 w związku § 2).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił: I.

naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, tj.: 1) art. 32 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej oraz § 8 ust. 1

rozporządzenia w związku z art. 32 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, poprzez błędne

przyjęcie, że praca skarżącego w Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego

„Jedność Rybacka" oraz na prywatnych kutrach rybackich nie pozwala na

przyznanie mu prawa do emerytury z tytułu pracy w warunki szczególnych, gdyż

żaden z tych pracodawców nie był wymieniony w wykazie B, dziale IV, poz. 4

załącznika do zarządzenia nr 24 Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej

z dnia 15 sierpnia 1983 r.; 2) § 8 ust. 1 w związku z działem IV wykazu B

rozporządzenia, przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niezaliczeniu

prac wykonywanych przez skarżącego jako prac rybaków morskich, o których

mowa w poz. 4 tego wykazu; II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:1) art. 228 § 1 k.p.c., poprzez

oparcie rozstrzygnięcia na faktach, które nie były elementem zgromadzonego w

sprawie materiału dowodowego i przyjęcie a priori, że praca wykonywana przez

skarżącego w Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego „Jedność Rybacka" oraz

praca na prywatnych kutrach rybackich różniły się w rozmiarze i natężeniu prac

związanych z połowem ryb oraz ich szkodliwości dla zdrowia i uciążliwości od pracy

wykonywanej na rzecz podmiotów wskazanych w wykazie B, dział IV, poz. 4

załącznika do zarządzenia nr 24 Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej

z dnia 15 sierpnia 1983 r.; 2) art. 328 § 2 k.p.c., poprzez niewskazanie źródeł

dowodów, na podstawie których oparł się Sąd Apelacyjny ustalając zakres i

6

charakterystykę prac rybaków wykonujących pracę na rzecz podmiotów

wymienionych w wykazie B, dział IV, poz. 4 załącznika do zarządzenia, które to

naruszenie powoduje brak w treści uzasadnienia wszystkich koniecznych

elementów wymaganych przez wskazany przepis i uniemożliwia dokonanie

prawidłowej kontroli kasacyjnej.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 w związku z art. 46 ustawy emerytalnej,

ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia

1969 r., będącym pracownikami, o których mowa w art. 32 ust. 2-3 ustawy,

zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 ustawy

emerytalnej. W myśl art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej, dla celów ustalenia

uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o

znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub

wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na

bezpieczeństwo własne i otoczenia. Natomiast stosownie do art. 32 ust. 4, wiek

emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na

podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do

emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Sąd Najwyższy w

uchwale z dnia 13 lutego 2002 r., III ZP 30/01 (OSNP 2002 nr 10, poz. 243)

wskazał jako nadal stosowane "przepisy dotychczasowe" tylko niektóre przepisy

rozporządzenia, wyłączając dalsze obowiązywanie tych, które zawierały

upoważnienie dla ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralnych

związków spółdzielczych do ustalenia wykazu stanowisk pracy w podległych im

zakładach pracy. Stwierdził, że odesłanie do wykazów obejmujących świadczenie

pracy w warunkach szczególnych nie obejmuje przepisów kompetencyjnych § 1

ust. 2-3 rozporządzenia. To pozwala na wniosek, że ustanowione przed dniem

7

wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach przepisy, o których mowa w

odesłaniu, to tylko przepisy rozporządzenia, a wśród nich § 2 ust. 1 stanowiący, iż

okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w

rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

obowiązującym na danym stanowisku pracy, § 4-8a, określające wiek emerytalny i

staż wymagany od pracowników wykonujących prace wyszczególnione w

wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia oraz te wykazy.

Oznacza to tyle, że zarządzenia resortowe co prawda nie mogą być samodzielną

podstawą prawną indywidualnych decyzji, jednakże - mając swoje umocowanie w

ustawie i rozporządzeniu i nieodnosząc się do praw podmiotowych obywateli -

nadal obowiązują jako wykazy prac świadczonych w szczególnych warunkach, o

skutkach wykonywania których stanowi ustawa emerytalna i utrzymane jej mocą

rozporządzenie. W konsekwencji w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się,

że wykazy resortowe mają charakter informacyjny, techniczno-porządkujący i

uściślający, w szczególności wówczas, gdy w wykazie stanowiącym załącznik do

rozporządzenia nie wymienia się określonych stanowisk, lecz operuje się pojęciem

ogólnym (por. np. wyroki z dnia 21 kwietnia 2004 r., II UK 337/03, OSNP 2004 nr

22, poz. 392; z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz.

306; z dnia 25 lutego 2009 r., II UK 227/08, LEX nr 736740; z dnia 25 lutego 2010

r., II UK 218/09, LEX nr 590247; z dnia 24 listopada 2010 r., I UK 128/10, LEX nr

707405). Tym bardziej posłużenie się resortowym wykazem stanowisk jest

uzasadnione, a nawet konieczne, gdy dany rodzaj prac został wymieniony w obu

wykazach załącznika do rozporządzenia jedynie ogólnie, bez wskazania

jakiegokolwiek kryterium zakwalifikowania go do jednego z wykazów, jak to ma

miejsce w przypadku prac rybaków morskich, wymienionych zarówno w wykazie A

(dział VIII, poz. 9) jak i w wykazie B (dział IV, poz. 4). Z takiego określenia prac nie

może wynikać, że chodzi o takie same stanowiska pracy u tych samych

pracodawców, gdyż rozróżniając przesłanki uprawniające do nabycia emerytury w

wieku obniżonym prawodawca kierował się niewątpliwie stopniem uciążliwości i

szkodliwości prac w szczególnych warunkach. Wynika to jednoznacznie z

odmiennego określenia warunków uprawniających do nabycia wcześniejszej

8

emerytury w zależności od tego, czy praca wykonywana w szczególnych

warunkach mieściła się w wykazie A, czy też w wykazie B załącznika do

rozporządzenia. I tak, w przypadku wykonywania prac rybaków morskich

zaliczonych do wykazu A pracownik nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia

łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla

kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co

najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach (§ 4 ust. 1 rozporządzenia),

natomiast pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach,

wymienione w dziale IV wykazu B, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia

łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 50 lat dla

kobiet i 55 lat dla mężczyzn, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co

najmniej 10 lat wykonywał prace wymienione w dziale IV wykazu B (§ 8 ust. 1

rozporządzenia). Wynika z tego, że wykaz B dotyczy prac niewymienionych w

wykazie A, zaś prace zaliczone do obu tych wykazów nie mogą być traktowane

zamiennie. Dlatego co do zasady należy przyjąć, że określenie w zarządzeniu

resortowym stanowisk, na których w poszczególnych podmiotach danej branży

wykonywane są prace objęte wykazem B rozporządzenia znajduje swoje

uzasadnienie w szczególnej szkodliwości dla zdrowia i szczególnej uciążliwości

warunków panujących przy pracach tego rodzaju właśnie w tych podmiotach, o ile

kryterium kwalifikacyjnym nie jest ich status własnościowy. Takie domniemanie

faktyczne przyjął w istocie Sąd drugiej instancji uznając, że zastosowanym w

zarządzeniu resortowym kryterium określenia podmiotów, w których praca na

określonych stanowiskach zaliczana jest do prac objętych wykazem B załącznika

do rozporządzenia, nie jest status własnościowy tych podmiotów, ale ich charakter

wynikający z warunków organizacyjno-ekonomicznych, determinujących zakres i

natężenie prac związanych z połowem ryb. Skarżący - nie negując znaczenia

zarządzenia resortowego dla rozróżnienia rodzaju prac rybaków morskich objętych

wykazem A lub B załącznika do rozporządzenia - próbuje obalić to domniemanie

wywodem zakończonym konkluzją, że „rozróżnienie pracy rybaków morskich musi

być interpretowane w ten sposób, iż pracą rybaków morskich ujętych w wykazie B

jest praca w warunkach odpowiadających pracy w wyliczonych w zarządzeniu

przedsiębiorstwach, bez względu na rzeczywiste miejsce ich zatrudnienia. A

9

contrario, praca rybaków morskich, o której mowa w wykazie A rozporządzenia, to

praca w warunkach innych (mniej szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych, itd.).”.

Podzielając to stanowisko co do zasady należy jednak zauważyć, że zarządzenie

resortowe uznaje za prace rybaków morskich zaliczone do wykazu A załącznika do

rozporządzenia prace wykonywane na wszystkich stanowiskach zajmowanych

przez pracowników wpisanych na listę członków załogi statku, niezależnie od

zatrudniającego ich podmiotu (wykaz A, dział VIII, poz. 9, pkt 1 zarządzenia),

natomiast za prace rybaków morskich wymienione w wykazie B załącznika do

rozporządzenia - prace wykonywane nie tylko w określonych podmiotach, ale - co

istotniejsze - wyłącznie na stanowiskach wymienionych w wykazie B, dziale IV, poz.

4 pkt 1-19 zarządzenia. Rację ma skarżący, gdy - z powołaniem się na art. 3 pkt 3

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o pracy na morskich statkach handlowych (Dz.U. Nr

61, poz. 258 ze zm.) w powiązaniu z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r.

o bezpieczeństwie morskim (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 99, poz. 693 ze zm.)

- wywodzi, że „praca rybaka morskiego jest pracą na statkach morskich osoby

posiadającej odpowiednie kwalifikacje, nie zaś pracą definiowaną przez

wykonywane zadania”. Z tego właśnie względu wszystkie prace rybaków morskich i

u wszystkich podmiotów (w tym wykonywane przez skarżącego na zajmowanych

przez niego stanowiskach) zaliczone zostały do wykazu A załącznika do

rozporządzenia. Jednakże przyjęcie założenia skarżącego, że „wszyscy pracownicy

wchodzący w skład załogi morskiego statku rybackiego wykonują pracę w tych

samych ciężkich i szkodliwych dla zdrowia warunkach i dlatego nieracjonalne

byłoby różnicowanie ich uprawnień do nabycia wcześniejszej emerytury”

powodowałoby niemożność zakwalifikowania poszczególnych prac rybaków

morskich do wykazów A lub B załącznika do rozporządzenia. Nie można zatem

utożsamiać, jak czyni to skarżący, wszystkich prac rybaków morskich, a więc

wszelkich czynności związanych z wykonywaniem rybołówstwa morskiego, z

pracami wykonywanymi na stanowisku rybaka. Uznanie danej pracy za pracę

rybaka morskiego nie rozstrzyga kwestii związanych ze zdefiniowaniem i

kwalifikacją prac o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu

uciążliwości lub wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej ze względu

na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy

10

emerytalnej. Tymczasem to te właśnie kryteria, a nie stwierdzenie posiadania

odpowiednich kwalifikacji do zajmowania stanowisk na statku, decydują o

zakwalifikowaniu prac danego rodzaju do prac wymienionych w wykazach A lub B

załącznika do rozporządzenia, których wykonywanie uprawnia do emerytury w

obniżonym wieku emerytalnym, przy uwzględnieniu stopnia ich wpływu na

wcześniejszą utratę zdolności do wykonywania zatrudnienia. Właśnie z uwagi na

wskazane przesłanki nie wszystkie prace rybaków morskich zostały ujęte w dziale

IV wykazu B załącznika do rozporządzenia, ale tylko te charakteryzujące się

szczególnie wysokim stopniem szkodliwości i uciążliwości, bądź wymagające

szczególnie wysokiej sprawności psychofizycznej, co znajduje wyraz w resortowym

wykazie stanowisk pracy, na których obciążenia te występują.

Dla oceny zasadności poglądu skarżącego, że wykonywana przez niego na

kutrach rybackich praca na stanowiskach: motorzysty, mechanika, kierownika

maszyny i zastępcy kierownika maszyny odpowiadała charakterowi i rodzajowi

pracy na stanowisku rybaka wymienionym w wykazie B, dział IV, poz. 4 pkt 11-13

zarządzenia resortowego, należy odwołać się do obowiązujących w spornych

okresach przepisów określających kwalifikacje zawodowe członków załóg polskich

statków morskich, wymagane do zajmowania stanowisk oficerskich i nieoficerskich

(marynarskich, rybackich) w poszczególnych służbach. I tak, w § 58 rozporządzenia

Ministra Żeglugi z dnia 30 października 1971 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych

członków załóg polskich statków morskich (Dz.U. Nr 33, poz. 299 ze zm.) w służbie

pokładowej rybaków pełnomorskich ustalono, między innymi, stanowiska:

młodszego rybaka, rybaka i starszego rybaka, natomiast w § 62 ust. 1 i § 64 ust. 3 -

w służbie mechanicznej i elektrycznej: między innymi stanowisko motorzysty

okrętowego mogącego pełnić również funkcję kierownika maszyny lub zastępcy

kierownika maszyny. Podobnie kwestię tę regulowało w § 54, 58 i 61 ust. 3

rozporządzenie Ministra - Kierownika Urzędu Gospodarki Morskiej z dnia 17

sierpnia 1983 r. w sprawie kwalifikacji zawodowych członków polskich statków

morskich (Dz.U. Nr 52, poz. 232 ze zm.) oraz w § 26, 27, 30 i 31 rozporządzenie z

dnia 23 maja 1992 r. Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie

kwalifikacji zawodowych i składu załóg polskich statków morskich (Dz.U. Nr 49,

poz. 227 ze zm.). Wszystkie te akty prawne jednoznacznie rozróżniały stanowiska

11

w specjalności pokładowej (w służbie pokładowej) od stanowisk w innych

specjalnościach (służbach), w tym w specjalności mechanicznej (w służbie

mechanicznej). Zasada podziału służb na, między innymi, pokładową i

mechaniczną została utrzymana również w rozporządzeniu Ministra Transportu i

Gospodarki Morskiej z dnia 24 sierpnia 2000 r. w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji

zawodowych, pełnienia wacht oraz składu załóg statków morskich o polskiej

przynależności (Dz.U. Nr 105, poz. 1117), przewidującego w ramach tej pierwszej

między innymi - stanowiska rybaka i starszego rybaka (§ 38) oraz w drugiej -

motorzysty i kierownika maszyny (§ 49). Skoro więc w zarządzeniu resortowym do

prac rybaków morskich objętych wykazem B załącznika do rozporządzenia

zaliczone zostały prace wynikające z rodzaju czynności wykonywanych na

ustalonym w służbie pokładowej stanowisku rybaka (niewątpliwie prace

wykonywane bezpośrednio przy połowie ryb), to prace rybaków morskich

wykonywane na stanowiskach ustalonych w dziale służby mechanicznej i

sprowadzające się - jak sam wnioskodawca określił swoje podstawowe obowiązki

na tych stanowiskach - do obsługi oraz dozoru maszyn, nie mogą być uznane za

prace na stanowisku rybaka i objęte wykazem B, ale podlegają zakwalifikowaniu do

prac rybaków morskich objętych wykazem A załącznika do rozporządzenia. Co

prawda ze stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący wykonywał również

prace przypisane ustalonemu w służbie pokładowej stanowisku rybaka, jednakże

nie czynił tego stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, czego w skardze kasacyjnej

się nie kwestionuje. Bez spełnienia tego wymagania wykonywanie pracy w

szczególnych warunkach nie stanowi okresu uzasadniającego prawo do świadczeń

na zasadach określonych w przepisach rozporządzenia (art. 32 ust. 4 ustawy

emerytalnej w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia). Natomiast powołanie się przez

skarżącego na pkt 19 poz. 4 działu IV wykazu B zarządzenia resortowego nie może

być skuteczne, gdyż okoliczność ta została po raz pierwszy podniesiona dopiero w

skardze kasacyjnej i nie wynika ze stanu faktycznego sprawy. Ponadto skarżący

ani nie twierdzi, iż zajmowane przez niego stanowiska były wymienione w układzie

zbiorowym pracy dla rybaków morskich jako etatowe stanowiska pracy na statku do

wykonywania rybołówstwa morskiego, ani nie formułuje w tym zakresie jakiekolwiek

zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej instancji prawa procesowego, prowadzącego

12

do niewyjaśnienia okoliczności faktycznej mającej istotne znaczenie dla wyniku

sprawy.

W tej sytuacji za niezasadne muszą być uznane kasacyjne zarzuty

naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. oparcie

skargi kasacyjnej na podstawie obrazy tych przepisów jest skuteczne tylko w

przypadku wykazania przez skarżącego, że zarzucane naruszenia mogły mieć

istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący zarzuca Sądowi drugiej instancji błędne

uznanie za fakt powszechnie znany w rozumieniu art. 228 § 1 k.p.c. różnic w

zakresie działalności przedsiębiorstw wymienionych w pkt 4 działu IV wykazu B

zarządzenia oraz przedsiębiorstw tam niewymienionych, a nadto powołanie się w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na te okoliczności faktyczne bez wskazania - z

naruszeniem art. 328 § 2 k.p.c. - źródła wiedzy, co uniemożliwia przeprowadzenie

prawidłowej kontroli kasacyjnej.

Oba wskazane zarzuty nie są trafne już tylko z tego względu, że skarżący

nie wykazuje, jaki wpływ na wynik sprawy mogłyby mieć te ewentualne naruszenia,

w sytuacji gdy - niezależnie od ustaleń co do różnic w rozmiarze i natężeniu prac

pomiędzy podmiotami wymienionymi w wykazie B dziale IV poz. 4 zarządzenia a

podmiotami tam niewymienionymi - podstawę zaskarżonego wyroku stanowiło

również niezakwestionowane w skardze kasacyjnej ustalenie, iż z uwagi na

wykonywanie czynności związanych ze stanowiskami pracy zajmowanymi na

kutrach rybackich skarżący nie miał możliwości wykonywania czynności

przypisanych stanowisku rybaka stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.