III CZP 2/11

Uchwała z dnia 25 maja 2011 r., III CZP 2/11

Sędzia SN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Jan Górowski

Sędzia SN Iwona Koper

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi dłużnika Samodzielnego Publicznego

Szpitala Wojewódzkiego w G.W. przy uczestnictwie wierzyciela Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w G.W. na czynności komornika w sprawie

egzekucyjnej (...), po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w

dniu 25 maja 2011 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy

w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 29 listopada 2010 r.:

„Czy byłemu zastępcy komornika, który wyegzekwował sumę podlegającą

egzekucji lub jej część wraz z opłatą egzekucyjną – a w okresie pełnienia funkcji

zastępcy nie ustalił prawomocnie kosztów postępowania egzekucyjnego – w tym

opłaty od egzekucji, zaś koszty te ustalił kolejny zastępca zawieszonego komornika

– na podstawie art. 770 k.p.c., bądź na podstawie art. 767 § 2 k.p.c. przysługuje

prawo zaskarżenia postanowienia o ustaleniu kosztów postępowania

egzekucyjnego w związku z art. 63 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach

sądowych i egzekucji (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 ze zm. – przed

nowelizacją ustawą z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy o komornikach i

egzekucji (Dz.U. Nr 155, poz. 1038) i po nowelizacji w związku pkt 6 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r.

Nr 167, poz. 1191 ze zm.)?"

podjął uchwałę:

Byłemu zastępcy komornika sądowego, który wyegzekwował sumę

podlegającą egzekucji lub jej część, nie przysługuje zażalenie na

postanowienie sądu rozstrzygające skargę na czynności w przedmiocie

kosztów postępowania egzekucyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 10 września

2010 r. oddalił wniosek Urszuli P., byłego zastępcy komornika sądowego przy

Sądzie Rejonowym w Gorzowie Wielkopolskim, o przywrócenie terminu do

wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 6 marca 2009 r., uchylające

postanowienie kolejnego zastępcy komornika dotyczące opłaty egzekucyjnej i

zażalenie to odrzucił.

Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim przy rozpoznawaniu zażalenia

Urszuli P. powziął wątpliwość, czy byłemu zastępcy komornika sądowego, który

wyegzekwował sumę podlegającą egzekucji lub jej część oraz opłatę egzekucyjną,

przysługuje uprawnienie do zaskarżenia postanowienia sądu o ustaleniu kosztów

postępowania egzekucyjnego, gdy postanowienie o ustaleniu kosztów

postępowania egzekucyjnego wydał kolejny zastępca komornika. Skłaniając się do

poglądu, że w takiej sytuacji zażalenie byłemu zastępcy komornika nie przysługuje,

Sąd Okręgowy podkreślił jednak, iż orzeczenie sądu w przedmiocie wysokości

opłaty egzekucyjnej ingeruje w sferę stosunków majątkowych byłego zastępcy

komornika uprawnionego do pobrania opłaty egzekucyjnej. Powstaje też

wątpliwość, czy w wyniku powołania nowego zastępcy komornika następuje utrata

przymiotu „zastępcy komornika” przez poprzednika, jak też wątpliwość, czy staje się

on osobą trzecią, mającą udział w postępowaniu i uprawnioną do wniesienia skargi

na czynności komornika na podstawie art. 767 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z zawartych w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji przepisów o

charakterze ustrojowym wynika, że czynności egzekucyjne powinny być

prowadzone osobiście przez komornika lub komorników powołanych dla

oznaczonego rewiru. Czynności egzekucyjne może zatem prowadzić – jako organ

egzekucyjny – tylko prawidłowo powołany komornik, a w przypadkach

przewidzianych w ustawie, także zastępca komornika. Jedynie niektóre czynności

egzekucyjne, jednak w imieniu urzędującego komornika (na jego zlecenie), mogą

wykonywać także asesorzy i aplikanci. Należy wyprowadzić stąd wniosek, że status

zastępcy komornika wyklucza sytuację, w której może z niego korzystać

jednocześnie więcej niż jedna osoba (kolejni powoływani zastępcy komornika),

podobnie jak nie jest możliwe dalsze działanie zastępcy komornika po powołaniu

nowego komornika. W takich wypadkach zastępca komornika traci swój status.

Sąd Okręgowy zasadnie zwrócił uwagę, że były zastępca komornika, który

wyegzekwował przynajmniej część sumy podlegającej egzekucji i z tego względu

jest uprawniony do pobrania opłaty egzekucyjnej, jest zainteresowany prawidłowym

ustaleniem jej wysokości. Można zatem bronić poglądu, że w razie późniejszego

ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego przez komornika lub kolejnego

zastępcę komornika ma on interes prawny w jego zaskarżeniu i jest legitymowany

do wniesienia skargi na taką czynność komornika na podstawie art. 767 § 2 k.p.c.

Ocena ta nie wpływa jednak na sposób rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy.

Nie budzi wątpliwości, że przedmiotem zaskarżenia było postanowienie sądu

rejonowego w przedmiocie wysokości opłaty egzekucyjnej, wydane na podstawie

art. 770 k.p.c. Przepis ten zawiera regulację szczególną, określającą

dopuszczalność zażalenia na takie postanowienia; stanowi, że zażalenie

przysługuje stronom postępowania egzekucyjnego – wierzycielowi i dłużnikowi –

oraz komornikowi. Nie budzi też wątpliwości, że stroną postępowania

egzekucyjnego nie jest komornik sądowy lub jego zastępca, w art. 770 k.p.c. zatem

legitymację do wniesienia zażalenia przyznano komornikom odrębnie. Tak więc

krąg osób legitymowanych do wniesienia zażalenia został określony inaczej, niż

osób legitymowanych do wniesienia skargi na czynności komornika, w wyniku

rozpoznania której może zapaść postanowienie, przewidziane w art. 770 k.p.c.

Z tego przepisu – jako szczególnego – nie można zatem wyprowadzić wniosku, że

uprawnienie do wniesienia skargi na czynności komornika przesądza równocześnie

istnienie legitymacji do wniesieniu zażalenia na postanowienie sądu wydane po

rozpoznaniu skargi.

Pozostaje do rozważenia, czy do byłego zastępcy komornika ma

zastosowanie regulacja zawarta w art. 770 k.p.c. odnosząca się do uprawnień

komornika. W związku z tym należy zauważyć, że w przepisach kodeksu

postępowania cywilnego pojęcie „komornik" zostało użyte na określenie organu

egzekucyjnego właściwego do prowadzenia czynności egzekucyjnych. Jest to

widoczne w szczególności przy oznaczeniu właściwości funkcjonalnej organów

egzekucyjnych, właściwości miejscowej komorników, uprawnień komornika w

zakresie uzyskiwania wyjaśnień i informacji oraz stosowania środków przymusu.

Należy przyjąć, że także w art. 770 k.p.c. ustawodawca odwołał się do pojęcia

komornika w znaczeniu organu egzekucyjnego uprawnionego do prowadzenia

czynności egzekucyjnych, zatem zażalenie na podstawie art. 770 k.p.c. może

wnieść także zastępca komornika, jeżeli w chwili wydania postanowienia przez sąd

należy do niego prowadzenie czynności egzekucyjnych w imieniu zastępowanego

komornika. Z tych samych uprawnień nie może natomiast korzystać były zastępca

komornika, który ten status utracił i organem egzekucyjnym już nie jest.

Za taką oceną przemawia dodatkowo wzgląd na charakter opłaty

egzekucyjnej. Stanowi ona wprawdzie podstawę dochodu komornika, jednakże ma

charakter należności publicznoprawnej. Jej wysokość powinna być ustalona

zgodnie z obowiązującymi przepisami przez organ egzekucyjny (urzędującego

komornika), który w tym zakresie powinien „reprezentować” także interes wcześniej

powołanego zastępcy, uprawnionego do pobrania opłaty egzekucyjnej. Przy takim

rozwiązaniu zasadniczo nie ma miejsca dla konfliktu interesów między tymi

podmiotami, nie można zatem przyjąć, że legitymacja do wniesienia zażalenia na

podstawie art. 770 k.p.c. przyznana komornikowi może przysługiwać równocześnie

także innym podmiotom, które w konkretnej sprawie prowadziły wcześniej

czynności egzekucyjne.

Z tych względów na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzeczono, jak w uchwale.