III PK 68/10

Sygn. akt III PK 68/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa M. G.

przeciwko Szkole Podstawowej nr 2 w Z.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 25 maja 2010 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 maja 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację powódki M. G. od wyroku

Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń z dnia 25 lutego 2010 r.

2

oddalającego powództwo M. G. przeciwko Szkole Podstawowej nr 2 o

przywrócenie do pracy.

Sąd drugiej instancji podzielił podstawy zaskarżonego wyroku Sądu

Rejonowego.

To, że w roku szkolnym 2009/2010 w pozwanej szkole nastąpiły zmiany

organizacyjne powodujące zmniejszenie liczby oddziałów i zmiany planu nauczania

nie było przedmiotem sporu. W związku z niżem demograficznym zmniejszono

liczbę oddziałów z 21 do 20, liczba uczniów spadła z 365 do 344 a liczba godzin

lekcyjnych zmniejszyła się z 765 do 717. Szkoła zatrudniająca 43 nauczycieli,

dziesięciu zaproponowała pracę w niepełnym wymiarze, a dwaj nauczyciele

otrzymali wypowiedzenie stosunku pracy. Powódkę – pismem z dnia 27 maja 2009

r. – pozwana szkoła poinformowała o obniżeniu stopnia organizacji szkoły

spowodowanego zmniejszeniem liczby oddziałów i w związku z tym zaproponowała

od 1 września 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. ograniczenie zatrudnienia do 12/18

godzin dydaktycznych tygodniowo, z proporcjonalnym obniżeniem wynagrodzenia.

Powódka nie wyraziła na to zgody, a pracodawca w tym samym dniu rozwiązał z

nią stosunek pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia

upływającego z dniem 31 sierpnia 2099 r. W postępowaniu sądowym ustalono

okoliczności, które miały znaczenie przy wyborze przez szkołę powódki jako jednej

z nauczycielek, którym zaproponowano ograniczenie „pensum”. Przy zapisach do

klas I na rok szkolny 2009/2010 było branych pod uwagę 5 nauczycieli w tym

również powódka, ale do powódki i jeszcze jednej nauczycielki nikt z rodziców nie

zapisał swojego dziecka. Analizując przebieg kariery zawodowej powódki Sąd

ustalił, że powódka od 1985 r. do 2004 r. pracowała jako nauczycielka nauczania

początkowego (zintegrowanego); ukończyła Studium Nauczania początkowego z

wynikiem bardzo dobrym oraz trzyletnie studia magisterskie zaoczne na Wydziale

Społeczno-Pedagogicznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej w zakresie nauczania

początkowego specjalność nauczycielska z wynikiem dobrym; w 2002 r. powódka

ukończyła Studium Podyplomowe w zakresie wychowania fizycznego w Wyższej

Szkole Zarządzania i Administracji w Zamościu Centrum Badawczo-Szkoleniowe z

wynikiem bardzo dobrym; uczestniczyła też w wielu kursach i szkoleniach. W dniu 6

października 2000 r. Prezydent Miasta nadał powódce stopień nauczyciela

3

mianowanego, a w dniu 17 sierpnia 2005 r. powódka uzyskała stopień nauczyciela

dyplomowanego. Powódka dwukrotnie otrzymała nagrodę Dyrektora Szkoły – w

roku szkolnym 1989/1990 za całokształt pracy dydaktyczno-wychowawczej i

opiekuńczej oraz w 2004 r. za wybitne osiągnięcia w pracy dydaktycznej i

wychowawczej.

Sąd drugiej instancji – podobnie do ustaleń Sądu pierwszej instancji – uznał,

że czynności pozwanej szkoły były uprawnione na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z

dnia 20 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze

zm.), który dyrektorowi pozwanej szkoły w sytuacji zmian organizacyjnych

powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania

uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć

dawał uprawnienie do rozwiązania z nim stosunku pracy, w sytuacji gdy nie wyraził

on zgody na ograniczenie zatrudnienia (art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela). Sąd

drugiej instancji stwierdził, że zakres wyjaśnienia sprawy odpowiada

ukształtowanemu orzecznictwu Sadu Najwyższego – że kryteria wyboru

konkretnego nauczyciela do zwolnienia z pracy chociaż nie są objęte ustawowymi

przesłankami (przyczynami) warunkującymi wypowiedzenie mianowanemu

nauczycielowi stosunku pracy, ale podlegają kontroli sądowej w ramach badania

zasadności tego wypowiedzenia (art. 45 k.p. w związku z art. 20 ust. 1 Karty

Nauczyciela). Wyjaśnieniu tej kwestii służyła wszechstronna weryfikacja

dokonanego przez szkołę wyboru. Uznając bezzasadność podnoszonego w

apelacji zarzutu, że wybór powódki do zwolnienia był dowolny i dyskryminujący.

Sąd drugiej instancji poddał analizie ustalone okoliczności dotyczące kwalifikacji i

zatrudnienia powódki oraz innych nauczycieli zatrudnionych w szkole a

specjalizujących się – tak jak powódka – w nauczaniu wychowania fizycznego.

Zauważono w szczególności, że powódka podniosła swe kwalifikacje w zakresie

nauczania wychowania fizycznego chociaż już wówczas (od 2002 r.) powinna liczyć

się ze zmianą kierunku nauczania i „dalszym dokształcaniem”. Wybór powódki do

zwolnienia z pracy potwierdziły między innymi jej niższe kwalifikacje nauczycielskie

do prowadzenia zajęć z wychowania fizycznego, które w ostatnich latach

prowadziła w największym wymiarze bo wynoszącym aż 9 godzin, a w pozwanej

szkole zatrudnionych jest trzech nauczycieli wychowania fizycznego, którzy

4

ukończyli wyższe studia magisterskie w tym kierunku i też mają najwyższy stopień

awansu. Pozwany przy wyborze powódki do zmniejszenia zatrudnienia, a następnie

wypowiedzenia miał również na uwadze ocenę pracy poszczególnych nauczycieli w

ramach nauczania zintegrowanego przez uczniów i ich rodziców, a także

dodatkowe kwalifikacje zawodowe pozostałych nauczycieli. Sąd drugiej instancji

uznał, że staż pracy powódki był porównywany do stażu pracy pozostałych

nauczycieli nauczania zintegrowanego. Sąd ten wziął też pod uwagę to, że od 2004

r. powódka nie była już nauczycielem nauczania zintegrowanego, a na rok szkolny

2009/2010 rodzice nie zapisali na jej listę dzieci. W takiej sytuacji liczba godzin

zajęć prowadzonych przez powódkę uległa zmniejszeniu i pozwany nie mógł

przydzielić jej pełnego pensum.

W konsekwencji Sąd drugiej instancji podzielając stanowisko zaskarżonego

wyroku uznał, że wybór powódki do ograniczenia jej pensum, a w konsekwencji do

zwolnienia z pracy nie był dowolny ani nie naruszył zasady równego traktowania

pracownika.

Wyrok Sądu Okręgowego w części oddalającej apelację powódka zaskarżyła

skargą kasacyjną opierając skargę na obydwu podstawach (art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2

k.p.c.).

W ramach podstawy materialnoprawnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono

błędną wykładnię art. 20 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91c Karty Nauczyciela w związku z

art. 45 § 1 k.p. przez przyjęcie, że zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie

liczby oddziałów oraz nie wyrażenie zgody przez nauczyciela zatrudnionego na

podstawie mianowania na ograniczenie wymiaru zatrudnienia stanowią

wystarczające przesłanki do wypowiedzenia nauczycielowi stosunku pracy na

podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, pomimo nie wskazania przez

pozwaną braku możliwości dalszego zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze

zajęć, oraz niesłusznego przyjęcia, że pozwana zastosowała właściwe kryteria

wyboru powódki do zwolnienia pozostawiając w pracy nauczycieli z uprawnieniami

emerytalnymi i mniejszym stażem pracy.

W ramach podstawy procesowej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.

oraz art. 378 § 1 k.p.c. w wyniku czego doszło do braku wyczerpujących ustaleń

5

sądu, nieustosunkowania się do wszystkich zarzutów zawartych w apelacji a w

szczególności dotyczącego uchybień formalnych wręczonego powódce

wypowiedzenia oraz nie wykazania przez pozwanego, że nie jest możliwe dalsze

zatrudnienie powódki w pełnym wymiarze zajęć, pominięcia części zebranego

materiału i niespełnienia funkcji procesowej sądu odwoławczego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej

apelację oraz uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w części oddalającej

powództwo i jego zmianę przez przywrócenie powódki do pracy, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania wraz z

rozstrzygnięciem o kosztach postępowania za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Materialnoprawna podstawa skargi kasacyjnej opiera się na dwóch

twierdzeniach autorki skargi. Po pierwsze, że Sąd uznał, iż wystarczy do

rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela

istnienie określonych zmian organizacyjnych szkoły oraz niewyrażenie przez

nauczyciela zgody na ograniczenie zatrudnienia „mimo nie wskazania przez

pozwaną braku możliwości dalszego zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze

zajęć”. Po drugie, że Sąd niesłusznie przyjął, że pozwana zastosowała właściwe

kryteria wyboru powódki do zwolnienia.

Żaden z tych zarzutów (twierdzeń) nie jest trafny. Pierwsze twierdzenie jest

wyraźnie sprzeczne z wyjaśnieniami podstaw zaskarżonego wyroku

przedstawionymi w jego uzasadnieniu. Z wyjaśnień co do treści zastosowanych

przepisów (art. 20 ust. 1 pkt 2 i art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela) wyraźnie wynika,

że Sądy obu instancji nie miały wątpliwości, iż kompetencja dyrektora szkoły do

rozwiązania stosunku pracy z powodu „zmian organizacyjnych powodujących

zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania” zasadza się na

istnieniu związku przyczynowego między tymi zmianami a niemożliwością dalszego

zatrudniania powódki w pełnym wymiarze zajęć. O tym, że taki związek jest

konieczny i że stanowi on podstawę rozstrzygnięcia sprawy świadczą też dobitnie

szeroko w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawione ustalenia co do

6

okoliczności faktycznych sprawy i związane z nimi analizy subsumcyjne do

wymogów rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem na podstawie art. 20 ust. 1

pkt 2 Karty Nauczyciela. Zmniejszenie liczby oddziałów w szkole i związana z tym

zmiana planu nauczania spowodowały ograniczenie puli godzin (tzw. pensum), i

konieczność ograniczenia zatrudnienia w stosunku do 12 nauczycieli, w tym

powódki. Takie konsekwencje – według ustaleń Sądu – były oczywiste, a nawet jak

to Sąd określił – bezsporne. Stąd też głównym przedmiotem wyjaśnień było

ustalenie okoliczności umożliwiających Sądowi weryfikację zasadności dokonanego

wyboru powódki jako nauczycielki dotkniętej ograniczeniem zatrudnienia, na tle

nauczycieli, którzy zachowali pełne zatrudnienie. Drugie z wymienionych wyżej

twierdzeń materialnoprawnej podstawy skargi jest niewłaściwe dla zarzutu

dotyczącego „błędnej wykładni” powołanego przepisu. Pomimo zarzuconego błędu

wykładni autorka powołuje się, nie na kwestie interpretacyjne, ale na

zakwestionowanie przez siebie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę

zaskarżonego wyroku w tym na nowe (pozostające poza wyjaśnioną podstawę

wyroku) twierdzenie o rzekomym pozostawieniu w pracy nauczycieli z

uprawnieniami emerytalnymi.

W świetle wszechstronnej analizy ustalonych okoliczności nie budzi

zastrzeżeń ustalenie, iż na tle wystąpień kierowanych do powódki przez Dyrektora

szkoły (najpierw pisma informującego a następnie pisma wypowiadającego umowę

o pracę) nie mogła ona mieć wątpliwości, bo było to „bezsporne”, iż propozycja

zmniejszenia zatrudnienia wynika ze wskazanych okoliczności dotyczących

ograniczonych zadań szkoły co właśnie uniemożliwia kontynuowanie zatrudnienia

powódki w dotychczasowym wymiarze.

Bezzasadna jest także druga podstawa skargi kasacyjnej. Zarzucono

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. chociaż – stosownie do art. 3983

§ 3 k.p.c., podstawą

skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny

dowodów. Poza tym w ramach tej podstawy wskazano kilka przepisów

postępowania ale nie określono wystarczająco na czym miałoby polegać ich

naruszenie. Nie określa bowiem naruszenia przepisów, gołosłowne bo nie poparte

żadnym uszczegółowieniem, twierdzenie o „braku wyczerpujących ustaleń sądu,

nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów zawartych w apelacji, pominięcia

7

części materiału dowodowego”. Jedyne skonkretyzowania ogólnikowych zarzutów

odnoszą się do – niezgodnego z podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku –

rzekomego pominięcia przez Sąd, że powódka otrzymywała „nagrody i

wyróżnienia”, oraz że nie zostało wskazane, że nie jest możliwe dalsze zatrudnienie

w pełnym wymiarze.

Z powyższych przyczyn uznając, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych

podstaw, Sąd Najwyższy orzekł w myśl art. 39814

k.p.c.