III CSK 281/10

Sygn. akt III CSK 281/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa – Starosty M.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym S.A. w W., Oddziałowi Gospodarowania

Nieruchomościami w K.

o rozwiązanie prawa użytkowania wieczystego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 3 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 23 marca 2010 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa –

Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2.700 (dwa

tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę M. wystąpił przeciwko

Polskim Kolejom Państwowym S.A. – Oddziałowi Gospodarowania

Nieruchomościami w K. o rozwiązanie użytkowania wieczystego na sześciu

nieruchomościach powoda, nabytego przez pozwaną z mocy prawa.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 23 listopada 2009 r. rozwiązał prawo

użytkowania wieczystego obciążające pięć nieruchomości stanowiących własność

Skarbu Państwa, położonych w Ś., J., I., D. i U., szczegółowo opisanych w punkcie

pierwszym wyroku, umorzył postępowanie w stosunku do szóstej nieruchomości

wobec cofnięcia powództwa, nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu

Państwa kwotę 3 500 zł tytułem nieuiszczonych opłat i zasądził od strony pozwanej

na rzecz powoda kwotę 3 600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd Rejonowy ustalił, że na mocy decyzji Wojewody M. i Wojewody K.

stwierdzono z dniem 5 grudnia 1990 r. nabycie z mocy prawa przez pozwaną

użytkowania wieczystego rzeczonych nieruchomości. W wypadku decyzji

dotyczącej nieruchomości położonej w miejscowości U. w gminie C. użytkownik

wieczysty został zobowiązany do korzystania z gruntu na cele linii kolejowej,

pozostałe wskazane w pozwie decyzje administracyjne zobowiązywały użytkownika

wieczystego do korzystania z nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem

określonym w planie zagospodarowania. Demontaż linii kolejowej przebiegającej

przez rzeczone nieruchomości nastąpił w latach 1992 – 1994. Od tego czasu

nieruchomości nie są wykorzystywane przez użytkownika wieczystego. Wyjątek

stanowi działka nr 800/9 o powierzchni 0,0988 ha, na której znajduje się budynek

wynajmowany przez pozwaną lokatorce, która również dzierżawi grunt na

pozostałej części tej działki.

Sąd Rejonowy ocenił, że w świetle art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia

1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 102,

poz. 651 ze zm.; dalej „u.g.n.”) i art. 240 k.c. roszczenie powoda zasługuje na

uwzględnienie. Uznał, że po zdemontowaniu linii kolejowej, przecinającej

nieruchomości, teren oddany w użytkowanie wieczyste nie jest użytkowany

w zgodzie z jego przeznaczeniem, a więc do celów kolei wąskotorowej.

3

Pozwana wniosła apelację od wyroku Sądu Rejonowego w punktach I, III

i IV.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 marca 2010 r. oddalił apelację.

Sąd Okręgowy podzielił i uznał za własne ustalenia faktyczne dokonane

przez Sąd Rejonowy, w szczególności w kwestii niekorzystania przez pozwaną ze

spornych nieruchomości. Uznał, że w związku z tym w niniejszej sprawie znajduje

zastosowanie art. 240 k.c. w związku z art. 33 ust. 3 u.g.n. Z uwagi jednak na to, że

użytkowanie wieczyste nie zostało ustanowione w drodze umowy, lecz było

wynikiem przekształcenia zarządu w prawo użytkowania wieczystego w trybie art. 2

ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), to warunków

powstałego prawa użytkowania wieczystego i jego przeznaczenia należy

poszukiwać w treści decyzji wojewody, potwierdzającej nabycie z mocy prawa

użytkowania wieczystego. Dopuszczalność rozwiązania użytkowania wieczystego

gruntu powstałego w taki sposób potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z

6 kwietnia 1995 r., III AZP 5/95 (OSNP 1995, nr 19, poz. 235). W wypadku

rzeczonych nieruchomości przeznaczenie gruntu zostało określone przy odwołaniu

się do planów zagospodarowania przestrzennego. Plan zagospodarowania

przestrzennego Gminy S., będący aktem prawa miejscowego (art. 14 ust. 1 ustawy

z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, Dz.U. z

2003 r. Nr 80, poz. 717 ze zm.; dalej „u.p.z.p.”), został uchwalony dnia 10 marca

2006 r. Nieruchomości objęte decyzjami wojewodów należą do kategorii terenów

oznaczonych w planie zagospodarowania przestrzennego jako tereny komunikacji

kolejowej. Przeznaczenie terenów komunikacji kolejowej określono w § 27 ust. 9

planu, wskazując, że utrzymuje się istniejące tereny kolei oraz dopuszcza się

prowadzenie infrastruktury technicznej, dróg wewnętrznych, ciągów pieszo-

rowerowych oraz rolnicze wykorzystanie terenów. Rzeczone nieruchomości nie są

obecnie związane z funkcjonowaniem transportu kolejowego. Nie są też w żaden

sposób użytkowane przez pozwaną. Pozwana nie może przy tym powoływać się na

rolnicze wykorzystanie terenu, skoro nie prowadzi działalności w tym zakresie. Gdy

chodzi o nieruchomość położoną w miejscowości U. w Gminie C., Wojewoda M.,

wydając w stosunku do niej decyzję stwierdzającą nabycie przez pozwaną

4

użytkowania wieczystego, określił, że powinna ona być wykorzystywana na cele linii

kolejowej. Dodatkowo zobowiązano użytkownika wieczystego do utrzymania

budynków i urządzeń w należytym stanie. Nie ma wątpliwości, że obecnie nie

przebiega tam linia kolejowa.

Pozwany w skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego

w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 382

w związku z art. 328 § 2 i art. 391 k.p.c., a w konsekwencji naruszenie art. 378 § 1

k.p.c., a także naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 33 ust. 4 w związku

z ust. 3 u.g.n. i art. 240 k.c., art. 35 u.p.z.p. i § 27 ust. 9 uchwały Rady Gminy S. z

dnia 10 marca 2006 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu

zagospodarowania przestrzennego Gminy S.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 382 w związku

z art. 328 § 2 i art. 391 k.p.c., a w konsekwencji naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.,

sprowadza się do tego, że, zdaniem skarżącej, Sąd Okręgowy nie rozpoznał

sprawy w zakresie rozwiązania użytkowania wieczystego nieruchomości położonej

w J. mimo braku oznaczenia w decyzji stwierdzającej nabycie użytkowania

wieczystego jakiegokolwiek sposobu korzystania z nieruchomości. Zarzut ten został

sformułowany niejasno, nie wiadomo bowiem, czy zarzuca się Sądowi

Okręgowemu nierozpoznanie sprawy w zakresie dotyczącym nieruchomości

położonej w J., co wynika expressis verbis ze skargi kasacyjnej, czy też przeciwnie

– rozpoznanie sprawy w tym zakresie, mimo, że decyzja stwierdzająca nabycie

przez pozwaną użytkowania wieczystego nie określała sposobu korzystania z

nieruchomości. Trzeba w związku z tym podkreślić, że, zgodnie z art. 2 ust. 3 in

medio ustawy z dnia 29 września 1990 r., w decyzji wojewody określa się również

warunki użytkowania wieczystego z zachowaniem zasad określonych w art. 236

k.c. Odesłanie tylko do art. 236 k.c., ale już nie do art. 239 k.c., sprawiało, że

decyzje wojewodów z reguły nie określały sposobu korzystania z gruntów. Tak też

było w niniejszej sprawie, z wyjątkiem jedynie decyzji dotyczącej nieruchomości

położonej w U. W odniesieniu do pozostałych nieruchomości, w tym nieruchomości

położonej w J., Sąd Okręgowy odwołał się do miejscowego planu

5

zagospodarowania przestrzennego co do określenia sposobu korzystania

z nieruchomości. Zarzuty dotyczące naruszenia art. 382 w związku z art. 328 § 2

i art. 391 oraz art. 378 § 1 k.p.c. są zatem nietrafne.

Zarzut naruszenia art. 33 ust. 4 w związku z ust. 3 u.g.n. i art. 240 k.c.

sprowadza się do tego, że, zdaniem skarżącej, przepisy zostały błędnie

zastosowane przez przyjęcie, iż użytkownik wieczysty korzysta z nieruchomości

w sposób oczywiście sprzeczny z jej przeznaczeniem określonym w stosownych

decyzjach administracyjnych. Jest to wprawdzie zarzut błędnej subsumcji, jednakże

znajdujący się na granicy niedopuszczalnego kwestionowania w skardze kasacyjnej

ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Sądy orzekające

w niniejszej sprawie w sposób niebudzący wątpliwości ustaliły, że pozwana nie tyle

korzystała z rzeczonych nieruchomości w sposób sprzeczny z jej przeznaczeniem,

ile w ogóle z nich nie korzystała po demontażu linii kolejowej. W tej sytuacji należy

przyjąć, że określona w art. 240 k.c. przesłanka korzystania z gruntu w sposób

oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem jest spełniona wtedy, gdy użytkownik

wieczysty od kilkunastu lat w ogóle nie korzysta z gruntu.

Zgodnie z art. 35 u.p.z.p., tereny, których przeznaczenie plan miejscowy

zmienia, mogą być wykorzystywane w sposób dotychczasowy do czasu ich

zagospodarowania zgodnie z tym planem, chyba że w planie ustalono inny sposób

ich tymczasowego zagospodarowania. Zarzut naruszenia tego przepisu, polegający

na jego niezastosowaniu w niniejszej sprawie, jest bezprzedmiotowy, miejscowy

plan zagospodarowania przestrzennego nie był bowiem zmieniony. Co więcej, to

pozwana miała kilkanaście lat na podjęcie działań zmierzających do dokonania

zmiany planu, ale tego nie uczyniła.

Nie jest trafny zarzut naruszenia § 27 ust. 9 uchwały Rady Gminy S. z dnia

10 marca 2006 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania

przestrzennego Gminy S. Oznaczonych rzeczonych nieruchomości w planie

zagospodarowania przestrzennego jako terenów komunikacji kolejowej jest

równoznaczne nie tylko ze wskazaniem ich przeznaczenia, ale również sposobu

korzystania z nich.

6

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł, jak w sentencji.