III KK 370/10

+

WYROK Z DNIA 2 CZERWCA 2011 R.

III KK 370/10

Po ustaleniu w sprawie o wydanie wyroku łącznego grupy przestępstw

pozostających w zbiegu realnym i wymierzeniu kary łącznej, badać należy

możliwość utworzenia kolejnej takiej grupy, biorąc pod uwagę jedynie prze-

stępstwa i odpowiadające im wyroki, które nie weszły do grupy wcześniej wy-

odrębnionej.

Przewodniczący: sędzia SN M. Laskowski (sprawozdawca).

Sędziowie SN: T. Artymiuk, B. Skoczkowska.

Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Gemra.

Sąd Najwyższy w sprawie Pawła W., w przedmiocie wyroku łącznego,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r., kasa-

cji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w R. z

dnia 16 kwietnia 2010 r., utrzymującego w mocy wyrok łączny Sądu Rejono-

wego w G. z dnia 18 listopada 2009 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w R. oraz utrzymany nim w

mocy wyrok łączny Sądu Rejonowego w G. w części dotyczącej wyroków:

- Sądu Rejonowego w R. z dnia 19 października 2004 r.;

- Sądu Rejonowego w R. z dnia 24 czerwca 2005 r.;

- Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 marca 2006 r.,

i w tym zakresie p r z e k a z a ł sprawę Sądowi Rejonowemu w G. do po-

nownego rozpoznania.

2

U Z A S A D N I E N I E

Paweł W. skazany został prawomocnymi wyrokami:

1. Sądu Rejonowego w R. z dnia 20 sierpnia 2003 r., za przestęp-

stwo dokonane w dniu 13 marca 1998 r.;

2. Sądu Rejonowego w R. z dnia 14 czerwca 2004 r., za przestęp-

stwo dokonane w dniu 25 maja 2003 r.;

3. Sądu Rejonowego w R. z dnia 22 lipca 2004 r., za przestępstwo

dokonane w dniu 17 maja 2002 r.;

4. Sądu Rejonowego w R. z dnia 15 września 2004 r., za przestęp-

stwo dokonane w dniu 15 maja 2002 r.;

5. Sądu Rejonowego w R. z dnia 19 października 2004 r., za prze-

stępstwo dokonane w dniu 6 marca 2004 r.;

6. Sądu Rejonowego w R. z dnia 24 czerwca 2005 r., za przestęp-

stwo dokonane w dniu 24 października 2003 r.;

7. Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 marca 2006 r., za przestępstwo

dokonane w dniu 8 sierpnia 2004 r.

Sąd Rejonowy w G., w wyroku łącznym z dnia 18 listopada 2009 r., po-

łączył kary pozbawienia wolności wymierzone wyrokami wymienionymi w

punktach 1, 2 i 3 i wymierzył skazanemu Pawłowi W. karę łączną 2 lat po-

zbawienia wolności. W tym samym wyroku łącznym sąd połączył kary po-

zbawienia wolności wymierzone wyrokami wymienionymi w punktach 5 i 6 i

wymierzył skazanemu drugą karę łączną 2 lat pozbawienia wolności. Jedno-

cześnie na podstawie art. 572 k.p.k. sąd umorzył postępowanie w przedmio-

cie wydania wyroku łącznego w zakresie wyroków wymienionych w punktach

4 i 7.

Wyrok ten zaskarżony został przez obrońcę skazanego. W apelacji za-

rzucił orzeczeniu:

3

1. „w części dotyczącej kary, błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych

za jego podstawę przez uznanie, iż zastosowanie wobec skazanego zasady

pełnej absorpcji nie jest uzasadnione, co miało wpływ na treść wyroku,

2. w części dotyczącej łączenia kar, obrazę prawa materialnego polega-

jącą na przyjęciu, iż wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 marca 2006 r.

nie podlega łączeniu z wyrokami Sądu Rejonowego w R. w sprawach opisa-

nych w punktach 5 i 6 wyroku łącznego, w sytuacji gdy wszystkie wymienione

wyroki podlegają łączeniu”.

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca skazanego wniósł o wydanie

nowego wyroku łącznego w sprawach wymienionych w punktach 5, 6 i 7 i

wymierzenie skazanemu kary w wymiarze najwyższej kary jednostkowej przy

zastosowaniu zasady pełnej absorpcji.

Po rozpoznaniu apelacji obrońcy skazanego Sąd Okręgowy w R., wyro-

kiem z dnia 16 kwietnia 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok łączny,

uznając apelację za oczywiście bezzasadną.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego Pawła W. Zaskarżył

w niej wyrok Sądu Okręgowego w R. w całości i zarzucił rażące naruszenie

prawa materialnego, a mianowicie art. 85 k.k., poprzez błędną wykładnię, po-

legającą na przyjęciu, iż wyrok dotyczący przestępstwa nie należącego do

grupy przestępstw, których dotyczy wniosek o połączenie, uniemożliwia wy-

danie co do tych przestępstw wyroku łącznego. Obrońca wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku łącznego Sądu Rejo-

nowego w G. i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego

rozpoznania.

W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Okręgowy w R. wniósł o

oddalenie kasacji z uwagi na jej oczywistą bezzasadność. W toku rozprawy

kasacyjnej prokurator Prokuratury Generalnej wniósł o uwzględnienie kasacji

i uchylenie wyroków sądów obu instancji oraz o przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna i koniecznym stało się uwzględnienie za-

wartego w niej wniosku w części, której dotknęła stwierdzona obraza prawa

materialnego.

Na wstępie przypomnieć należy tok rozumowania Sądu pierwszej in-

stancji, podzielony przez Sąd odwoławczy, który doprowadził do wydania wy-

roku łącznego w opisanym kształcie. Za niesporne przy tym w kontekście

przepisów prawa materialnego uznać należy połączenie kar pozbawienia

wolności wymierzonych wyrokami wymienionymi punktach 1, 2 i 3. Połącze-

nie to jest zgodne przepisami o karze łącznej i nie było w swej istocie podwa-

żane w apelacji, obrońca kwestionował jedynie to, iż sąd nie zastosował przy

wymiarze kary łącznej zasady pełnej absorpcji. Niekwestionowane i obiek-

tywnie zasadne było także umorzenie postępowania w odniesieniu do wyroku

z punktu 4, wyrokiem tym bowiem wymierzono skazanemu karę pozbawienia

wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania i do chwili wyrokowania

nie zarządzono wykonania tej kary.

Kasacja dotyczy natomiast orzeczenia sądu w zakresie drugiego, usta-

lonego zbiegu realnego przestępstw i drugiej, wymierzonej w tym samym wy-

roku łącznym, kary łącznej pozbawienia wolności. Sąd meriti uznał, iż połą-

czeniu podlegać mogą jedynie kary orzeczone wyrokami wymienionymi w

punktach 5 i 6, niemożliwe natomiast jest objęcie karą łączną kary pozbawie-

nia wolności wymierzonej wyrokiem wymienionym w punkcie 7 – wyrokiem

Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 marca 2006 r., albowiem przestępstwo, za

które wymierzono karę tym wyrokiem, popełnione zostało w dniu 8 sierpnia

2004 r., a więc po dniu wydania wyroku wymienionego w punkcie trzecim –

22 lipca 2004 r. Ten właśnie wyrok wskazany został przez Sąd Rejonowy ja-

ko kolejny chronologicznie – pierwszy wyrok, który powinien być brany pod

uwagę przy badaniu możliwości wymierzenia w wyroku łącznym kolejnej, w

tym wypadku drugiej, kary łącznej pozbawienia wolności.

5

Zgodnie z art. 569 § 1 k.p.k. wydanie wyroku łącznego jest możliwe

wtedy, gdy zachodzą warunki do orzeczenia kary łącznej. Warunki te nato-

miast są spełnione wówczas, gdy, jak wynika z art. 85 k.k., sprawca popełnił

dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby niepra-

womocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw. Wykładni zawartego w

tym przepisie znaczenia zwrotu „zanim zapadł pierwszy wyrok” dokonał Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 25 lutego 2005 r., I KZP 36/04, OSNKW 2005, z.

2, poz. 13, podkreślając, iż zwrot ten odnosi się do pierwszego chronologicz-

nie wyroku, który zapadł przed popełnieniem przez sprawcę kolejnych prze-

stępstw. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu cytowanej uchwały podkreślił, iż w

jednym wyroku łącznym, w razie ustalenia, że popełnione przez skazanego

przestępstwa tworzą więcej niż jeden zbieg realny, istnieje możliwość orze-

czenia dwóch lub więcej kar łącznych, dotyczących kolejnych grup prze-

stępstw pozostających w zbiegu. Kluczowym problemem w tej sytuacji jest

wskazanie, który z wyroków, po orzeczeniu kary łącznej co do pierwszej gru-

py przestępstw pozostających w zbiegu, jest obecnie pierwszym chronolo-

gicznie wyrokiem w rozumieniu art. 85 k.k.

Uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie przestępstwa osądzone

wyrokami z punktów 1, 2 i 3 pozostają w zbiegu realnym. Pierwszym chrono-

logicznie wyrokiem dla tej grupy przestępstw jest przy tym wyrok wymieniony

w punkcie pierwszym, a więc wyrok z dnia 20 sierpnia 2003 r. W tym zbiegu

realnym pozostaje także przestępstwo osądzone wyrokiem z punktu 4. Kara

jednostkowa wymierzona za to przestępstwo nie była jednak brana pod uwa-

gę przy wymierzaniu kary łącznej wobec niespełnienia innych przesłanek ko-

niecznych dla orzeczenia kary łącznej. Po tym, niekwestionowanym zresztą w

toku postępowania ustaleniu, przejść należało do wyodrębnienia kolejnej gru-

py przestępstw pozostających w zbiegu realnym. Grupę tę tworzą przestęp-

stwa, za które Paweł W. skazany został wyrokami z punktów 5, 6 i 7. Przy

ustalaniu pierwszego chronologicznie wyroku dla tej grupy nie należy już brać

6

pod uwagę wyroków należących do wcześniejszej, w tym wypadku pierwszej

grupy. Ta grupa pozostających w zbiegu przestępstw i kar orzekanych za nie

jest już bowiem „zamknięta”. Pierwszym chronologicznie wyrokiem dla drugiej

grupy przestępstw jest natomiast wyrok z punktu 5, to jest wyrok z dnia 19

października 2004 r. Przy takim wskazaniu kolejnego „pierwszego wyroku”

koniecznym jest wymierzenie drugiej kary łącznej obejmującej skazania z wy-

roków wymienionych w punktach 5, 6 i 7, wszystkie czyny osądzone tymi wy-

rokami dokonane zostały bowiem przed dniem 19 października 2004 r.

Sądy orzekające w tej sprawie, błędnie – z obrazą art. 85 k.k. – za ko-

lejny „pierwszy wyrok” uznały wyrok z punktu drugiego, który jest chronolo-

gicznie pierwszym po wyroku z punktu pierwszego, ale nie powinien być już

brany pod uwagę po ustaleniu i zamknięciu pierwszej grupy pozostających w

zbiegu realnym przestępstw. Wskazuje na to zawarty w art. 85 k.k. zwrot

„pierwszy wyrok, co do któregokolwiek z tych (podkreślenie SN) prze-

stępstw”. Tych, a więc pozostających w tym konkretnym, kolejnym chronolo-

gicznie, zbiegu realnym. Innymi słowy, po ustaleniu w sprawie o wydanie wy-

roku łącznego grupy przestępstw pozostających w zbiegu realnym i wymie-

rzeniu kary łącznej, badać należy możliwość utworzenia kolejnej takiej grupy,

biorąc pod uwagę jedynie przestępstwa i odpowiadające im wyroki, które nie

weszły do grupy wcześniej wyodrębnionej. Spośród nich ustalić należy wyrok

pierwszy chronologicznie i po stwierdzeniu zbiegu realnego badać dalsze

przesłanki orzeczenia kary łącznej. Pierwsza (lub kolejna, lecz wcześniejsza)

grupa wyroków nie powinna już być ponownie brana pod uwagę przy ocenie

czy dane przestępstwa pozostają w zbiegu realnym.

Taka interpretacja przepisu art. 85 k.k. wynika przy tym nie tylko z przy-

toczonej już uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2005 r., I KZP

36/04, ale znajduje potwierdzenie w szeregu innych orzeczeń (zob. postano-

wienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2009 r., II KK 215/08, R-

OSNKW 2009, poz. 208; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2008

7

r., IV KK 195/08, R-OSNKW 2008, poz. 2416; wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 9 października 2008 r., V KK 274/08, LEX nr 465594; wyrok Sądu Naj-

wyższego z dnia 21 stycznia 2008 r., V KK 212/07, LEX nr 377209).

Wyrok łączny Sądu Rejonowego w G. wydany został zatem z obrazą

art. 85 k.k. Istnienie zbiegu realnego lub jak w tym wypadku, zbiegów real-

nych przestępstw jest faktem istniejącym obiektywnie, niezależnym od decyzji

sądu. Nieuwzględnienie jednego z pozostających w zbiegu przestępstw i

orzeczonej za nie kary przy wymierzaniu kary łącznej jest przy tym uchybie-

niem o charakterze rażącym, które miało oczywisty i istotny wpływ na treść

orzeczenia. Skutkiem stwierdzenia tego uchybienia jest uwzględnienie kasa-

cji. Biorąc jednak pod uwagę, że naruszenie art. 85 k.k. dotyczyło jedynie

drugiej grupy pozostających w zbiegu przestępstw, za które wymierzono ska-

zanemu kary wyrokami z punktów 5, 6 i 7, uchylono zaskarżony kasacją wy-

rok Sądu Okręgowego w R. oraz wyrok łączny Sądu Rejonowego w G. jedy-

nie w części dotyczącej tych właśnie wyroków. Obraza prawa materialnego,

to jest art. 85 k.k., podnoszona w apelacji, nie została dostrzeżona przez sąd

odwoławczy, który podobnie jak sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wy-

kładni wskazanego przepisu. W tym stanie rzeczy koniecznym stało się uchy-

lenie wyroków wydanych w tej sprawie przez sądy obu instancji. Sąd Rejo-

nowy w G., jako właściwy rzeczowo w tej sprawie, powinien w toku ponowne-

go rozpoznania sprawy raz jeszcze dokonać wykładni art. 85 k.k. i orzec karę

łączną w odniesieniu do wymienionych w części dyspozytywnej wyroków.