I PK 212/10

Sygn. akt I PK 212/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa J. U., Z. K. i K. M.

przeciwko PGE Kopalni Węgla "B." SA

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 18 maja 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej J. U., Z. K. i K.

M. i przekazuje sprawę w tej części Sądowi Okręgowemu -

Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 25

listopada 2009 r., w pkt 1. zasądził od pozwanego PGE Kopalni […] na rzecz

powoda J.F. kwotę 1.235,98 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 marca 2009 r.

do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania; w pkt 2. zasądził od pozwanego PGE

Kopalni […] na rzecz powoda J. U. kwotę 29.345,45 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia 23 marca 2009 r. do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania; w pkt 3. zasądził od

pozwanego PGE Kopalni […] na rzecz powoda Z. K. kwotę 10.566,00 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 2 kwietnia 2009 r. do dnia zapłaty, tytułem

odszkodowania; w pkt 4. zasądził od pozwanego PGE Kopalni […] na rzecz

powoda K. M. kwotę 34.052,22 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 marca 2009

r. do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania; w pkt 5. zasądził od pozwanego PGE

Kopalni […] na rzecz powoda T. J. kwotę 9.315,29 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia 2 kwietnia 2009 r. do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania; w pkt 6. umorzył

postępowanie w sprawie z powództwa J. F. w zakresie kwoty 3.908,66 zł; w pkt 7.

umorzył postępowanie w sprawie z powództwa J. U. w zakresie kwoty 20.127,71 zł;

w pkt 8. umorzył postępowanie w sprawie z powództwa Z. K. w zakresie kwoty

22.544,06 zł; w pkt 9. umorzył postępowanie w sprawie z powództwa K. M. w

zakresie kwoty 14.270,34 zł; w pkt 10. umorzył postępowanie w sprawie z

powództwa T. J. w zakresie kwoty 3.481,67 zł; w pkt 11. Ponadto orzekł o kosztach

procesu.

Sąd Rejonowy ustalił między innymi, że J. U. był pracownikiem Kopalni [...] w

okresie od 18 lutego 1986 r. do 19 grudnia 2002 r. W czasie zatrudnienia pracował

na stanowisku konserwatora tras przenośnikowych i operatora przenośników

taśmowych. Pozwany pracodawca nie kwalifikował pracy wykonywanej przez

powoda, jako pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym. Od rozwiązania stosunku

pracy J. U. pobiera emeryturę. Uwzględniając dane dotyczące pracy, zawarte w

wystawionym przez pozwaną Spółkę świadectwie pracy, Zakład Ubezpieczeń

Społecznych przyznał powodowi prawo do emerytury na zasadach ogólnych. W

styczniu 2008 r. powód wystąpił do Kopalni o „zweryfikowanie stanowiska pracy”.

Komisja weryfikacyjna działająca w pozwanej Spółce na wniosek powoda uznała, iż

J. U. w okresie zatrudnienia w Kopalni wykonywał pracę górniczą w przodku. W

marcu 2008 roku powód wystąpił do ZUS z wnioskiem o przyznanie prawa do

3

emerytury górniczej. ZUS wydał decyzję odmawiającą powodowi prawa do

emerytury górniczej. Od tej decyzji powód wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego

w G. W toku postępowania sądowego ZUS uwzględnił odwołanie powoda i decyzją

z dnia 10 grudnia 2008 r. przyznał powodowi prawo do emerytury górniczej od dnia

1 marca 2008 r. i obliczył wysokość emerytury z przelicznikiem 1,8. W wyniku

wydania nowej decyzji wzrosła wysokość świadczenia. Powód pobrał emeryturę w

zaniżonej wysokości w okresie od grudnia 2002 r. do lutego 2008 r. Różnica

pomiędzy emeryturą powoda J. U., obliczoną według zasad określonych w decyzji

ZUS z dnia 10 grudnia 2008 r., a emeryturą pobraną przez powoda w okresie od

grudnia 2002 r. do lutego 2008 r. stanowi kwotę 36.595,50 zł. Po potrąceniu

podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie

zdrowotne różnica ta stanowi kwotę 29.359,45 zł.

J. U. zwracał się do pozwanej Spółki o wypłatę odszkodowania z tytułu utraty

dochodów w związku z zaniżoną wysokością świadczenia emerytalnego.

Z. K. był pracownikiem Kopalni […] w okresie od 7 października 1980 r. do

31 grudnia 2005 r. W czasie zatrudnienia pracował na stanowisku ślusarza, górnika

eksploatacji taśmociągów, mechanika maszyn i urządzeń układu KTZ. Stosunek

pracy łączący powoda z pozwanym pracodawcą został rozwiązany za

porozumieniem stron. Pozwany pracodawca nie kwalifikował pracy wykonywanej

przez powoda, jako pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym. Od rozwiązania

stosunku pracy Z. K. pobiera emeryturę. Przy obliczaniu wysokości emerytury

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zastosował przelicznik 1,2, uwzględniając dane

dotyczące pracy zawarte w wystawionym przez pozwaną Spółkę świadectwie

pracy. W czerwcu 2007 r. powód wystąpił do ZUS z wnioskiem o ponowne

obliczenie wysokości emerytury z uwzględnieniem przelicznika 1,8. ZUS Oddział w

Zabrzu wydał decyzję odmowną, od której powód wniósł odwołanie do Sądu

Okręgowego w G. Sąd ten wyrokiem z dnia 6 listopada 2007 r. przyznał powodowi

prawo do zastosowania przelicznika 1,8. Decyzją z dnia 7 stycznia 2008 r., wydaną

w wykonaniu prawomocnego wyroku Zakład Ubezpieczeń Społecznych obliczył

wysokość emerytury powoda z uwzględnieniem przelicznika 1,8. Wyrównanie

świadczenia powód otrzymał od czerwca 2007 r. Powód pobrał emeryturę w

zaniżonej wysokości w okresie od stycznia 2006 r. do maja 2007 r. Różnica

4

pomiędzy emeryturą powoda, obliczoną według zasad określonych w decyzji ZUS z

dnia 7 stycznia 2008 r., a emeryturą pobraną przez powoda w okresie od stycznia

2006 r. do maja 2007 r. stanowi kwotę 13.676,93 zł. Po potrąceniu podatku

dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne

różnica ta stanowi kwotę 10.556,00 zł.

Z. K. zwracał się do pozwanej Spółki o wypłatę odszkodowania z tytułu utraty

dochodów w związku z zaniżoną wysokością świadczenia emerytalnego.

K. M. był pracownikiem Kopalni Węgla […] w okresie od 2 września 1975 r.

do 31 grudnia 2002 r. W czasie zatrudnienia pracował na stanowisku spawacza-

ślusarza, mechanika maszyn i urządzeń górniczych. Stosunek pracy łączący

powoda z pozwanym pracodawcą został rozwiązany za porozumieniem stron.

Pozwany pracodawca nie kwalifikował pracy wykonywanej przez powoda, jako

pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym. Od rozwiązania stosunku pracy K. M.

pobiera emeryturę. Przy obliczaniu wysokości emerytury Zakład Ubezpieczeń

Społecznych zastosował przelicznik 1,2, uwzględniając dane dotyczące pracy

zawarte w wystawionym przez pozwaną Spółkę świadectwie pracy. W maju 2007 r.

powód wystąpił do ZUS z wnioskiem o ponowne obliczenie wysokości emerytury z

uwzględnieniem przelicznika 1,8. ZUS Oddział w Z. wydał decyzję odmowną, od

której powód wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w G. Sąd ten wyrokiem z dnia

18 września 2007 r. przyznał powodowi prawo do zastosowania przelicznika 1,8 do

wysokości emerytury. Decyzją z dnia 8 listopada 2007 r., wydaną w wykonaniu

prawomocnego orzeczenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. obliczył

wysokość emerytury powoda z uwzględnieniem przelicznika 1,8. Wyrównanie

świadczenia powód otrzymał od maja 2007 r. Powód pobrał emeryturę w zaniżonej

wysokości w okresie od stycznia 2003 r. do kwietnia 2007 r. Różnica pomiędzy

emeryturą powoda, obliczoną zgodnie z decyzją ZUS wydaną w wykonaniu

prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G., a emeryturą pobraną przez

powoda w okresie od stycznia 2003 r. do kwietnia 2007 r. stanowi kwotę 45.983,14

zł. Po potrąceniu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na

ubezpieczenie zdrowotne różnica ta stanowi kwotę 34.052,22 zł.

K. M. zwracał się do pozwanej Spółki o wypłatę odszkodowania z tytułu

utraty dochodów w związku z zaniżoną wysokością świadczenia emerytalnego.

5

Sąd Rejonowy uznał, że powództwa zasługują na częściowe uwzględnienie.

Zdaniem Sądu, wszyscy powodowie wykazali, iż ponieśli szkodę w postaci

obniżonej wysokości emerytury w związku z wystawieniem przez pracodawcę

świadectw pracy, zawierających nieprawidłowe informacje o charakterze

wykonywanej przez nich pracy, które stały się podstawą do ustalenia wysokości

emerytur przez organ rentowy. Przepis art. 97 k.p. reguluje obowiązek wydania

przez pracodawcę świadectwa pracy pracownikowi. Zgodnie z § 2 art. 97 k.p. w

świadectwie pracy należy podać między innymi informacje dotyczące okresu i

rodzaju wykonywanej pracy, zajmowanych stanowisk, a także inne informacje

niezbędne do ustalenia uprawnień z ubezpieczenia społecznego Zakres

niezbędnych informacji wynika ponadto z § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa

pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz.U. Nr 60, poz. 282)

obowiązki pracodawcy w zakresie wykazania okresów pracy górniczej wynikają też

z art. 125 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.)

Sąd Rejonowy uznał, że żaden przepis nie nakłada na organ rentowy

obowiązku kontrolowania treści świadectwa pracy (z danymi zawartymi w

dokumentacji pracodawcy związanej z wykonywaniem pracy górniczej).

Sąd Rejonowy stwierdził, że przepis art. 471 k.c. stanowi podstawę

dochodzenia przez pracowników roszczeń odszkodowawczych od pracodawców z

tytułu otrzymania niższego świadczenia emerytalnego wskutek nienależytego

wykonania zobowiązania przez pracodawcę, także w czasie obowiązywania ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Źródłem stosunku zobowiązaniowego pomiędzy powodami i pozwaną

Spółką jest przepis 125 a ust. 2 tej ustawy. Z art. 471 k.c. wynika domniemanie

winy dłużnika (pracodawcy), natomiast pracownik powinien wykazać szkodę

majątkową pozostającą w adekwatnym związku przyczynowym z niewykonaniem

lub nienależytym wykonaniem zobowiązania. Pracownik otrzymujący od

pracodawcy dokumenty stanowiące podstawę do ustalenia świadczeń z

ubezpieczenia społecznego ma prawo uważać, iż takie dokumenty zostały wydane

zgodnie z obowiązującym prawem.

6

W ocenie Sądu Rejonowego, odpowiedzialność pozwanego pracodawcy

według przepisów prawa cywilnego powoduje zastosowanie przepisów prawa

cywilnego do oceny przedawnienia. W zakresie roszczeń dotyczących

odszkodowania z tytułu otrzymywania niższego świadczenia emerytalnego brak jest

szczególnych przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń, tym samym do

przedawnienia roszczeń powodów mają zastosowanie przepisy ogólne kodeksu

cywilnego, bowiem wymagalność i przedawnienie roszczenia odszkodowawczego

dochodzonego na zasadach ogólnych (art. 471 k.c.) ustalane są przy zastosowaniu

reguł określonych w art. 117-125 k.c. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie

zastosowanie mają reguły ogólne i 10-letni okres przedawnienia z art. 118 k.c. w

zw. z art. 120 k.c. Roszczenie o naprawienie szkody staje się wymagalne

najwcześniej w dniu, w którym powstaje szkoda, a nie w dniu nienależytego

wykonania zobowiązania. Początek przedawnienia należy łączyć ze szkodą, która u

powodów powstała w dniu wypłacenia im emerytury w zaniżonej wysokości.

Szkoda powstawała sukcesywnie, za każdym razem, gdy powodom wypłacano

zaniżone świadczenie emerytalne. Powodowie zobowiązani byli wykazać szkodę

majątkową pozostającą w adekwatnym związku przyczynowym z nienależytym

wykonaniem zobowiązania przez pracodawcę. Wykazanie wysokości szkody mogło

nastąpić poprzez zsumowanie różnicy wysokości świadczeń należnych powodom w

spornych okresach i świadczeń otrzymanych przez powodów. W ocenie Sądu

powodowie bezspornie wykazali poniesienie i wysokość szkody majątkowej. Gdyby

swoje roszczenia skierowali przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych,

wówczas byłyby one roszczeniami o świadczenie okresowe, roszczeniami o

wyrównanie świadczenia emerytalnego.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że sprawy z powództwa byłego pracownika

przeciwko zakładowi pracy o odszkodowanie z tytułu otrzymywania niższego

świadczenia emerytalnego wskutek nienależytego dopełnienia obowiązków przez

zakład pracy należą do kategorii spraw z zakresu prawa pracy w rozumieniu art.

476 § 1 pkt 1 k.p.c., jako sprawy o roszczenia związane ze stosunkiem pracy, nie

zaś jako sprawy ze stosunku pracy. Roszczenia powodów nie są roszczeniami ze

stosunku pracy, bowiem nie dochodzą oni sprostowania świadectwa pracy, a

odszkodowania za szkodę powstałą w wyniku wystawienia wadliwego świadectwa

7

pracy (art. 99 § 1 i 2 k.p.) inną niż utrata zarobków w związku z pozostawaniem bez

pracy.

Zdaniem Sądu Rejonowego, pojęcie „sprawy z zakresu prawa pracy" jest

przedmiotowo szersze od pojęcia „sprawy ze stosunku pracy", obejmuje ono

bowiem również sprawy związane ze stosunkiem pracy, ale niebędące

roszczeniem ze stosunku pracy. Przepis art. 291 § 1 k.p. precyzyjnie wskazuje, iż z

upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, ulegają

przedawnieniu roszczenia ze stosunku pracy. Przepis ten nie wymienia roszczeń

związanych ze stosunkiem pracy, do których należą roszczenia zgłoszone przez

powodów. Przedawnienie roszczeń powodów nie może być ocenione na podstawie

Kodeksu pracy.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją przez stronę pozwaną.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 18 maja

2010 r., oddalił apelację.

W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy zasadnie przyjął, iż w

przedmiotowej sprawie pozwany pracodawca ponosi względem powodów

odpowiedzialność opartą na art. 471 k.c. w zw. z art. 300 k.p. z tytułu wystawienia

wadliwego świadectwa pracy.

Sąd Okręgowy zaznaczył, iż w zakresie problematyki wystawienia

pracownikowi przez pracodawcę świadectwa pracy treść zobowiązania tego

ostatniego podmiotu określa art. 97 § 2 k.p. Z mocy tego przepisu w świadectwie

pracy należy podać m.in. informacje niezbędne do ustalenia uprawnień

pracowniczych i uprawnień z ubezpieczenia społecznego. Doprecyzowanie

obowiązków w tym zakresie zawiera rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej w dnia 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy

oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania wprowadzające w § 1 ust. 1 pkt

11 wymóg wskazania okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub

w szczególnym charakterze (co obejmuje także pracę górniczą). Jednocześnie Sąd

Okręgowy podniósł, że dodatkowym potwierdzeniem zakresu obowiązków

pracodawcy co do wykazania w świadectwie pracy okresów pracy górniczej są

przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych. Istotny jest w tym zakresie zwłaszcza przepis art. 125a

8

§ 2 stanowiący, iż płatnik składek jest zobowiązany do wystawienia dokumentów

(zaświadczeń) w celu udowodnienia okresów pracy w szczególnych warunkach lub

w szczególnym charakterze, okresów pracy górniczej oraz okresów pracy na kolei.

Jednocześnie nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego, że odpowiedzialność za

niedopełnienie lub nienależyte dopełnienie obowiązku prawidłowego wpisania w

świadectwie pracy okresów pracy górniczej i wynikłą z takiego zachowania szkodę

ponosi pracodawca na podstawie Kodeksu cywilnego. Zdaniem Sądu Okręgowego,

podstawę odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną pracownikowi wskutek

odmowy poświadczenia zatrudnienia w warunkach szczególnych lub w

szczególnym charakterze, wynikającej z nienależytego wykonania obowiązku

prowadzenia dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy i akt

osobowych pracownika (art. 94 pkt 9a k.p.), stanowi art. 471 k.c. w związku z art.

300 k.p. Sąd drugiej instancji zaakcentował dodatkowo, że żaden przepis nie

nakłada na organ emerytalno-rentowy obowiązku kontrolowania zgodności zapisów

zawartych w świadectwie z danymi zawartymi w znajdującej się w posiadaniu

pracodawcy dokumentacji związanej z wykonywaniem pracy górniczej. Tym samym

nie jest dopuszczalne obciążanie ZUS-u skutkami błędów innych instytucji, w

szczególności zakładów pracy (pracodawców), którzy nienależycie wykonali swoje

obowiązki. Sąd Okręgowy stwierdził, że naruszenie przez pracodawcę obowiązku

wydania pracownikowi właściwego (kompletnego) świadectwa pracy i wyrządzenie

szkody wywołanej brakiem informacji lub podaniem informacji błędnych rodzi

odpowiedzialność odszkodowawczą.

Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro odpowiedzialność pozwanego wobec

powoda za zaniżenie wysokości emerytury, będące następstwem nieprawidłowego

wystawienia świadectwa pracy, jest odpowiedzialnością kontraktową, której

podstawę prawną stanowi art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p., „tym samym”

także do przedawnienia roszczenia powoda należy stosować przepisy ogólne

kodeksu cywilnego zawarte w art. 117-125. Konstatacji tej nie zmienia, w ocenie

Sądu, okoliczność, iż sprawy z powództwa pracownika (byłego pracownika)

przeciwko pracodawcy (byłemu pracodawcy) o odszkodowanie z tytułu wystawienia

nieprawidłowego świadectwa pracy są sprawami z zakresu prawa pracy w

rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c., jako sprawy o roszczenia związane ze

9

stosunkiem pracy. Tym samym nie ma racji skarżący, iż przy ocenie podniesionego

przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia Sąd Rejonowy wadliwie nie

zastosował przepisu art. 291 § 1 k.p. Przepis ten nie wymienia bowiem roszczeń

związanych ze stosunkiem pracy, a jedynie roszczenia ze stosunku pracy. A takim

nie są roszczenia zgłoszone przez powodów. W związku z powyższym, w ocenie

Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, iż do roszczenia

zgłoszonego przez powoda ma zastosowanie 10-letni okres przedawnienia,

określony w art. 118 k.c.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną wniesioną

przez stronę pozwaną, w której zarzucono naruszenia prawa materialnego poprzez:

niewłaściwe zastosowanie art. 6 k.c. w związku z art. 471 k.c. poprzez przyjęcie, że

powodowie wykazali, iż skarżący nienależycie wykonał swoje zobowiązania

wydając im świadectwa pracy nieuwzględniające pracy górniczej w wymiarze

półtorakrotnym, a także poprzez przyjęcie, że powodowie wykazali istnienie

adekwatnego związku przyczynowego między wydaniem im takich świadectw, a

doznaną szkodą; niewłaściwe zastosowanie art. 471 k.c. poprzez przyjęcie, że

skarżący wydając świadectwa pracy z określeniem stanowisk pracy zgodnie z

brzmieniem rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia

1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk

pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej

emerytury lub renty (Dz.U. z 1995 r., Nr 2 poz. 8 ze zm.) w sposób nienależyty

wykonał swoje zobowiązania, a także przyjęcie, iż uczynił to w sposób zawiniony;

niewłaściwe zastosowanie art. 471 k.c. w związku z art. 361 § 1 k.c. poprzez

przyjęcie istnienia adekwatnego związku przyczynowego między wydaniem przez

skarżącego świadectw pracy nieuwzględniających pracy górniczej w wymiarze

półtorakrotnym, a poniesioną przez powodów szkodą w postaci zaniżenia

świadczeń emerytalnych w sytuacji występowania innej okoliczności pozostającej w

adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą, a polegającej na zwłoce powodów

w dochodzeniu emerytur w wymiarze półtorakrotnym spowodowanej brakiem

należytej staranności ze strony powodów; niewłaściwe zastosowanie art. 365 § 1

k.p.c. poprzez przyjęcie, że prawomocnymi orzeczeniami sądu wydanymi w innych

postępowaniach, których stroną nie był skarżący, związany jest także sąd drugiej

10

instancji; niezastosowanie art. 362 k.c. w związku z art. 471 k.c. poprzez

nieuwzględnienie przyczynienia się powodów do szkody przez brak należytej

staranności przy składaniu wniosków o emerytury, zwłokę w złożeniu przez

powodów wniosków o przeliczenie świadczeń, a także przez brak odwołania się od

decyzji organu rentowego ustalającej wymiar emerytury wskutek wyroku sądowego;

niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 13.10.1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz

art. 133 ust. 1 pkt 2) ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (t.j.

Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz.353 ze zm.) przez przyjęcie, że ZUS nie ponosi żadnej

odpowiedzialności za wydanie błędnych decyzji; błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 291 § 1 k.p. w związku z art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p.

poprzez przyjęcie, że roszczenia odszkodowawcze z tytułu nienależytego

wykonania przez pracodawcę zobowiązań, pozostających w związku ze stosunkiem

pracy nie podlegają przedawnieniu zgodnie z art. 291 § 1 k.p., ewentualnie błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 118 k.c. poprzez przyjęcie, że roszczenia

powodów jako pozostające w związku ze świadczeniem okresowym nie podlegają

3-letniemu przedawnieniu zgodnie z art. 118 k.c. tak jak świadczenia okresowe.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przepisów

postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy „poprzez

niewłaściwe zastosowanie art. 382 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. poprzez

brak oceny dowodu w sprawie jakim jest wyrok sądu wydany w sprawie, w której

skarżący nie uczestniczył.”

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego z dnia 18 maja 2010 r. w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcie o kosztach w sprawie kasacyjnej;

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 18 maja

2010 r. w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództw, a

ponadto o zasądzenie od powodów na rzecz skarżącego kosztów procesu.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Strona pozwana podała, że skarży wyrok Sadu Okręgowego w całości,

jednakże w treści skargi wymieniła tylko trzech powodów (spośród pięciu) co do

11

których skarga kasacyjna jest dopuszczalna ze względu na wartość przedmiotu

zaskarżenia wyznaczony wysokością uwzględnionych roszczeń. W tej sytuacji

należy przyjąć, że w istocie rzeczy wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony

tylko co do powodów U., K. i M. wymienionych w treści skargi.

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy odnoszące się do naruszenia

prawa materialnego.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania nie może być uznany za

skuteczny już z tego powodu, że wpływ zarzucanego uchybienia na wynik sprawy

nie został w skardze przedstawiony (art. 3983

1 pkt 2 k.p.c.). W wypadku zarzutu

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. (w którym uregulowane zostały wymagania dotyczące

uzasadnienia wyroku) z reguły nie występuje wpływ na wynik sprawy, gdyż

uzasadnienie – jak wiadomo – sporządzane jest po rozstrzygnięciu. Stąd

ewentualne wady uzasadnienia nie mają wpływu na wynik sprawy. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

wyjątkowo może stanowić uzasadnioną podstawę skargi wówczas, gdy

uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji sporządzone zostało w taki sposób, że

niemożliwe jest przeprowadzenie kontroli kasacyjnej. Z nowszych orzeczeń można

wymienić wyroki: z 24 listopada 2010 r. (I PK 107/10, LEX 737366), z 9 września

2010 r. (I CSK 679/09, LEX 622199) i z 24 sierpnia 2010 r. (I UK 76/10, LEX

653655). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie ma takich wad. Zarzut naruszenia

art. 328 § 2 k.p.c. został w skardze powiązany z zarzutem naruszenia art. 382 k.p.c.

odnoszącym się do podstaw orzekania przez sąd drugiej instancji. Skarżący

podniósł, ze Sąd Okręgowy nie rozważył w uzasadnieniu swego wyroku znaczenia

wyroku (i decyzji ZUS) odnoszących się do podstawy wymiaru emerytury powoda

dla rozstrzygnięcia o żądaniu pozwu w tej sprawie. Ta kwestia nie może być

podnoszona w związku z podstawą faktyczną wyroku sądu drugiej instancji.

Znaczenie podwyższenia emerytury powoda i przyczyny wcześniejszego ustalenia

jej w niższej kwocie są istotne w tej sprawie, jednakże polemika z poglądem Sądu

przyjętym za podstawę rozstrzygnięcia nie może być skutecznie prowadzona przy

odwołaniu się do przepisów art. 382 i 328 § 2 k.p.c.

Rozważanie podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa

materialnego należy rozpocząć od zarzutu naruszenia art. 291 § 1 k.p. Zarzut ten

12

jest słuszny. Sąd Okręgowy uznał, że przepis ten nie może mieć zastosowania w

tej sprawie, gdyż roszczenia powodów oparte zostały na przepisach prawa

cywilnego a sprawa niniejsza nie jest sprawą ze stosunku pracy lecz sprawą

związaną ze stosunkiem pracy. Sąd Najwyższy nie podziela tego poglądu,

natomiast podziela pogląd odmienny wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2011 r. (I PZP 5/10, LEX nr 685249, Biul. SN

2011 nr 1, poz. 21). Zgodnie z nią, roszczenie o odszkodowanie z tytułu

otrzymywania niższej emerytury wskutek wydania przez pracodawcę

niewłaściwego świadectwa pracy oraz niewydania zaświadczenia o pracy górniczej

przedawnia się na podstawie art. 291 § 1 k.p. Uchwała została wydana w sprawie o

stanie faktycznym analogicznym do występującego w niniejszej sprawie. Sąd

Najwyższy wyraził pogląd, że podstawa dochodzonego roszczenia, którą jest art.

471 k.c. nie przesądza o tym, że do oceny jego przedawnienia winny być

stosowane przepisy prawa cywilnego. W ocenie Sądu Najwyższego przepisy prawa

pracy określają terminy przedawnienia roszczeń powstałych między pracownikiem

a pracodawcą na tle łączącego ich stosunku pracy wobec czego nie ma

uzasadnienia sięganie w tej kwestii do prawa cywilnego na podstawie art. 300 k.p.

Dochodzone w tej sprawie roszczenie wywodzone jest z twierdzenia o

nienależytym wykonaniu przez pracodawcę jego obowiązków w zakresie

wydawania pracownikowi dokumentów potrzebnych do nabycia świadczeń z

ubezpieczenia społecznego. Obowiązki te są uregulowane w Kodeksie pracy (art.

97 § 2 ) i w art. 125 ust. 1 pkt 1 i 1 oraz art. 125a ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). W przepisach tych nie zostały

określone sankcje za niewykonanie tych obowiązków, stąd potrzeba sięgnięcia do

regulacji prawa cywilnego odnoszącej się do odpowiedzialności z tytułu

nienależytego wykonania zobowiązań. Nie ma natomiast uzasadnienia sięganie do

przepisów prawa cywilnego dotyczących przedawnienia roszczeń, skoro źródłem

dochodzonego od pracodawcy roszczenia pracownika jest stosunek pracy. Kwestia

przedawnienia takich roszczeń jest uregulowana w prawie pracy – w art. 291 k.p. Z

tych względów zarzut naruszenia art. 291 § 2 k.p. okazał się słuszny.

13

Uzasadniony jest też zarzut naruszenia art. 471 k.c. W przepisie tym

uregulowana została odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu niewykonania lub

nienależytego wykonania zobowiązania. Jest to odpowiedzialność oparta na

zasadzie winy. Do przypisania pracodawcy odpowiedzialności za szkodę, jaką

poniósł pracownik otrzymujący przez kilka lat emeryturę w zaniżonej wysokości nie

jest wystarczające ustalenie wydania nienależycie sformułowanych dokumentów

potrzebnych do nabycia świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Sąd Okręgowy

zaniechał poczynienia ustaleń co do winy pracodawcy. Ustalenia te nie mogą

ograniczać się do stwierdzenia, że świadectwo pracy i zaświadczenie okazały się

(„obiektywnie”) nieprawidłowe. Sąd drugiej instancji nie ustosunkował się do

twierdzeń pracodawcy co do tego, że dołożył należytej staranności wykonując

obowiązki w zakresie sporządzenia dokumentów potrzebnych do nabycia

świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Natomiast nie ma wpływu na odpowiedzialność pracodawcy zakres

ewentualnej odpowiedzialności organu rentowego względem ubezpieczonego.

Zasadność tych zarzutów skargi powoduje konieczność uchylenia

zaskarżonego wyroku na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. Pozostałe kwestie

podniesione w zarzutach skargi kasacyjnej mogłyby być rozważone dopiero po

uzupełnieniu ustaleń koniecznych dla zastosowania prawa materialnego w celu

oceny roszczeń powoda.