II UK 301/10

Sygn. akt II UK 301/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku Z. S.

przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 29 kwietnia 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2010 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy Z. S. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 21 września 2009 r., którym oddalono jego odwołanie od

decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia 23 grudnia 2008 r., odmawiającej

2

ponownego ustalenia wysokości pobieranej emerytury wojskowej z powołaniem się

na art. 6, 31 ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 roku o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r.

Nr 8, poz. 66 ze zm.). Wojskowy organ emerytalny uznał, że żądanie

wnioskodawcy ustalenia wysokości świadczenia z uwzględnieniem zasad

waloryzacji obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1999 r. nie znajduje

uzasadnienia w obowiązujących przepisach, stąd też brak podstaw do wypłaty

dochodzonego wyrównania świadczenia. Od powyższej decyzji wnioskodawca

złożył odwołanie domagając się jej uchylenia, a także stwierdzenia nieważności

wszystkich decyzji waloryzacyjnych wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. oraz

zobligowania organu emerytalnego do ponownego ustalenia wysokości emerytury,

wypłaty wyrównania świadczenia i odsetek.

Sąd pierwszej instancji, oddalając wyrokiem z dnia 21 września 2009 r.

odwołanie wnioskodawcy, ustalił następujący stan faktyczny: wnioskodawca ma

ustalone prawo do emerytury wojskowej od dnia 1 listopada 1997 r. Wojskowy

organ emerytalny dokonywał waloryzacji świadczenia odwołującego się na

podstawie art. 6 ust. 1 powyższej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

oraz ich rodzin. Wskazany przepis stanowił, iż emerytury i renty podlegają

waloryzacji w takim samym stopniu i terminie, w jakim następuje wzrost uposażenia

zasadniczego żołnierzy zawodowych pozostających w służbie i zajmujących

analogiczne stanowiska. Treść powołanego przepisu uległa zmianie z dniem

wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.

1227 ze zm.), o czym stanowił art. 159 pkt 1 tej ustawy. Od dnia 1 stycznia 1999 r.

do waloryzacji emerytur i rent żołnierzy zawodowych stosuje się zasady

przewidziane przez przepisy ustawy o emeryturach rentach z FUS. W dniu 12

grudnia 2008 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne ustalenie wysokości jego

świadczeń emerytalnych wypłacanych przez wojskowy organ emerytalny po dniu 1

stycznia 1999 r. oraz wypłacenie wraz z odsetkami kwot, które wynikają z różnicy

między wysokością przysługujących mu – w jego ocenie - świadczeń a wysokością

świadczeń wypłaconych. Ponadto domagał się stwierdzenia nieważności decyzji

waloryzacyjnych wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r.

3

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego pełnomocnik

wnioskodawcy, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną

wykładnię art. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy oraz ich rodzin i przyjęcie, że przepis ten w brzmieniu nadanym przez art.

159 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma

zastosowanie do osób, które uzyskały prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia

1999 r., oraz błędną wykładnię art. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy oraz ich rodzin w związku z art.2, art. 32, art.

64 i art. 67 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i przyjęcie, że art. 6 jest zgodny z

zasadami sprawiedliwości społecznej, równości, ochrony własności i praw

majątkowych oraz gwarancją zabezpieczenia społecznego, a jako taki daje

podstawy do uznania decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego za prawidłowe, a

także przepisów postępowania – art. 379 k.p.c. w związku z art. 1, art. 2, art. 199

k.p.c., mające istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na nieuwzględnienie przez

Sąd Apelacyjny nieważności postępowania wynikającej z niedopuszczalności drogi

sądowej przed sądem powszechnym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji

waloryzacyjnych, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz wyroku

Sądu Okręgowego ze zniesieniem postępowania (na podstawie art. 39819

k.p.c.) i

przekazanie sprawy do rozpoznania właściwemu organowi zgodnie z art. 464

k.p.c., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach

postępowania, w tym o kosztach zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Oceniając na wstępie kwestię podniesionej nieważności postępowania,

przede wszystkim trzeba przypomnieć, że stosownie do art. 32 ust. 2 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy oraz ich rodzin decyzje ostateczne, od których

nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez

wojskowy organ emerytalny zmienione, uchylone lub unieważnione, na zasadach

określonych w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks

postępowania administracyjnego. Na tle tego przepisu Sąd Najwyższy w uchwale z

dnia 7 kwietnia 2010 r., II UZP 3/10 (OSNP 2010/17-18/217), przyjął, że w sprawie

z odwołania od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego odmawiającej

4

stwierdzenia nieważności decyzji tego Biura podjętej po 1 stycznia 1999 r., droga

sądowa przed sądem powszechnym jest niedopuszczalna. Stanowisko to jednak

nie zostało w orzecznictwie zaakceptowane. Sąd Najwyższy w składzie

powiększonym podjął w dniu 23 marca 2011 r. uchwałę I UZP 3/10

(niepublikowaną), której nadano moc zasady prawnej, według której od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art.

83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w

przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i

ubezpieczeń społecznych. Uchwała ta, mimo że odnosi się do powołanego w niej

przepisu ustawy systemowej, będzie oczywiście miała zastosowanie także do

stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o art. 32 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy oraz ich rodzin, co w okolicznościach sprawy oznacza, że

podniesiony w skardze zarzut nieważności postępowania, ze względu na orzekanie

przez sądy powszechne w sprawie, która nie należy do ich kompetencji, nie jest

uzasadniony. Innymi słowy uznanie przez Sąd Apelacyjny, że brak podstaw do

stwierdzenia nieważności decyzji waloryzacyjnych wydanych po dniu 1 stycznia

1999 r. jest procesowo w pełni uprawnione.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, prezentowanych

w skardze kasacyjnej, trzeba stwierdzić, że podnoszona w skardze kwestia została

rozstrzygnięta w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r., K

4/99 (OTK 1999 nr 7, poz. 65). W powołanym orzeczeniu Trybunał stwierdził, że

art. 159 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach, zrównujący w art. 6 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych zasady waloryzacji świadczeń

wojskowych z zasadami waloryzacji przewidzianymi w przepisach ustawy o

emeryturach i rentach, nie narusza wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady

ochrony praw nabytych. Wskazane orzeczenie jednoznacznie odnosi się przede

wszystkim do osób, którym przed dniem 1 stycznia 1999 r. przysługiwało prawo

podmiotowe do świadczenia z zaopatrzenia wojskowego nabyte albo na podstawie

indywidualnego aktu organu władzy, albo wprost na podstawie ustawy. W

uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że poprzez zmianę metody

waloryzacji przysługujących świadczeń (ich podwyższania) nie doszło do

5

pozbawienia prawa do świadczeń ani ich waloryzacji, natomiast naruszenie

oczekiwań określonej grupy świadczeniobiorców co do przewidywanego poziomu

przyszłych świadczeń nie stanowi samo przez się naruszenia prawa do waloryzacji,

a w konsekwencji - niezgodnego z ustawą zasadniczą arbitralnego ograniczenia

zasady ochrony praw nabytych. Nie budzi wątpliwości, że ustawa o emeryturach i

rentach nie zmodyfikowała sposobu waloryzacji wojskowych świadczeń

emerytalno-rentowych z mocą wsteczną, ale na przyszłość, a sam mechanizm

(metoda) podwyższania ustalonych już świadczeń nie jest równoznaczny z prawem

do waloryzacji i nie jest jego istotą, o czym wyżej była mowa. Nie jest również trafny

pogląd skarżącego, że prawo do świadczenia emerytalno-rentowego obejmuje

prawo do konkretnego sposobu zarówno jego obliczania, jak i waloryzowania.

Czym innym jest bowiem ukształtowane prawo podmiotowe do świadczenia

emerytalno-rentowego i sposobu ustalenia podstawy wymiaru jego wysokości, a

czym innym sposób waloryzowania (podwyższania) na przyszłość ustalonego już

świadczenia. W uzasadnieniu wyroku z dnia 1 września 2010 r., II UK 97/10 (dotąd

niepublikowany) Sąd Najwyższy wskazał m.in., powołując się na stanowisko

wyrażone w wskazanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, że „przy

wprowadzonej kompleksowej i gruntownej zmianie systemu ubezpieczeń

społecznych zasada równości uzasadnia modyfikację sfery dotychczasowych

uprawnień, chyba że miałyby one uzasadnienie w treści obowiązujących przepisów

konstytucyjnych, co jednak nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie”. W ocenie

Trybunału, „istotna podmiotowo różnica (podstawa zróżnicowania statusu

prawnego) ma tu miejsce do czasu pozostawania w służbie (…), natomiast później

osoba taka staje się przede wszystkim emerytem i winna zasadniczo podlegać

ogólnym regulacjom dotyczącym tej grupy osób.”. Należy więc przyjąć, że

dostosowanie po dniu 1 stycznia 1999 r. mechanizmów waloryzacji emerytur

wojskowych do powszechnych, jednolitych i równych dla wszystkich

ubezpieczonych reguł waloryzowania świadczeń emerytalno-rentowych nastąpiło w

drodze uprawnionej ingerencji ustawodawcy, który nie naruszył tzw. ekspektatyw

maksymalnie ukształtowanych, do jakich nie zalicza się stosowania na przyszłość

mechanizmów waloryzowania tych świadczeń. Tego typu mechanizmy mogą być

zatem legislacyjnie modyfikowane z mocą ex nunc. Ustawodawca nie tylko był

6

legitymowany, ale nawet zobowiązany do realizacji zawartej w art. 32 ust. 1

Konstytucji RP zasady równości wobec prawa wszystkich obywateli znajdujących

się w podobnej sytuacji prawnej (tu: posiadających status emeryta), a w

szczególności do zapewnienia zasady równości wszystkich ubezpieczonych

niezależnie od systemu ubezpieczeń społecznych (zaopatrzeniowego lub

powszechnego), któremu podlegają. W takim postrzeganiu normatywnym,

określona data zakończenia służby wojskowej i uzyskanie uprawnień z wojskowego

zaopatrzenia emerytalnego nie jest usprawiedliwionym kryterium zróżnicowania

wojskowych uprawnień zaopatrzeniowych dla utrzymania korzystniejszego

mechanizmu waloryzacji „starszych” emerytur wojskowych w porównaniu do tego

samego typu świadczeń, które uprawnieni nabywają po dniu 1 stycznia 1999 r. i

które następnie miałyby podlegać mniej korzystnym sposobom waloryzacji (...)”.

Tym samym wskazana w skardze kasacyjnej potrzeba wykładni przepisów

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - art. 2, który wskazuje, że Rzeczpospolita

Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady

sprawiedliwości społecznej, art. 32 według którego 1. Wszyscy są wobec prawa

równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

2. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub

gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny, art. 67 – 1. Obywatel ma prawo do

zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę

lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy

zabezpieczenia społecznego określa ustawa. 2. Obywatel pozostający bez pracy

nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do

zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa, oraz art. 64

ust. 1 i 2 Konstytucji - 1. Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych

oraz prawo dziedziczenia. 2. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo

dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej – w związku z art.

6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy oraz

ich rodzin w związku z art. 159 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i

rentach z FUS w kontekście zasad sprawiedliwości społecznej, równości, ochrony

własności i praw majątkowych oraz gwarancją zabezpieczenia społecznego, nie

znajduje uzasadnienia.

7

Z tych wszystkich względów na podstawie art. 39814

k.p.c. Sąd Najwyższy

oddalił skargę kasacyjną.