I PK 269/10

Sygn. akt I PK 269/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. K.

przeciwko Urzędowi Miejskiemu w C.

o odprawę rentową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

z dnia 31 sierpnia 2010 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 900 zł

(dziewięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Z. wyrokiem z dnia 28 czerwca 2010 r. oddalił powództwo

W. K. o zasądzenie od pozwanego Urzędu Miejskiego w C. kwoty 34.020 zł z

odsetkami tytułem odprawy rentowej.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że pismem z dnia 31 sierpnia 2009 r.

Burmistrz C. wypowiedział sekretarzowi gminy W. K. umowę o pracę z dnia 15

października 1990 r. z powodu utraty zaufania do niej jako pracownika

samorządowego spowodowanej brakiem jej zaangażowania w kierowanie i nadzór

nad pracą Urzędu Miejskiego oraz sprawy dotyczące gminy C. Na skutek

odwołania od tego wypowiedzenia Sąd Rejonowy w Z. wyrokiem z dnia 10 grudnia

2009 r. przywrócił powódkę do pracy w pozwanym Urzędzie Miejskim w C. W

postępowaniu apelacyjnym toczącym się przed Sądem Okręgowym w Ł. doszło w

dniu 13 kwietnia 2010 r. do zawarcia między stronami ugody, zgodnie z którą W. K.

wyraziła zgodę na zapłatę przez stronę pozwaną odszkodowania w wysokości

34.000 zł, zamiast przywrócenia do pracy. W uzasadnieniu postanowienia o

umorzeniu postępowania Sąd Okręgowy wskazał, że ugoda w kształcie ustalonym

przez strony jest dopuszczalna i nie narusza słusznego interesu pracownika, zaś

„poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia procesowo mogły się przełożyć tylko na

częściowe uwzględnienie apelacji – wypowiedzenie stosunku pracy w zakresie

dotyczącym sekretarza gminy było skuteczne, przy jednoczesnym stwierdzeniu

braku podstaw do rozwiązania stosunku pracy z powódką jako pracownikiem

mianowanym”. W dniu 29 kwietnia 2010 r. powódka zwróciła się do Burmistrza C.

o wypłatę odprawy w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy została przyznana powódce od

miesiąca września 2009 r. decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17

grudnia 2009 r. W.K. pobiera to świadczenie od 1 grudnia 2009 r., pozostając

jednocześnie w zatrudnieniu w wymiarze 9,56/18 etatu w Zespole Szkół

Ogólnokształcących i Zawodowych […] .

W takim niespornym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że między

rozwiązaniem stosunku pracy łączącego strony a przejściem powódki na rentę nie

ma związku wymaganego przez art. 38 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 2008

3

r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 233, poz. 1458 ze zm.). Do

rozwiązania stosunku pracy doszło bowiem w istocie na podstawie decyzji samej

powódki, która zdecydowała się odstąpić od żądania przywrócenia do pracy i w

zamian za kwotę sześciomiesięcznego wynagrodzenia, tj. 34.000 zł, zaakceptowała

rozwiązanie stosunku pracy, zawierając ugodę sądową. Taką decyzją „zatwierdziła”

wypowiedzenie umowy o pracę z przyczyn wskazanych w piśmie z dnia 31 sierpnia

2009 r., niepozostające w żadnym związku z jej przejściem na rentę.

Rozpoznając sprawę na skutek apelacji powódki, Sąd Okręgowy w Ł.

wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2010 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

zasądził od pozwanego Urzędu Miejskiego w C. na rzecz W. K. kwotę 34.020 zł z

ustawowymi odsetkami od 1 grudnia 2009 r. do dnia zapłaty.

Sąd odwoławczy wskazał, że z art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach

samorządowych wynika, iż pracownicy samorządowi w związku z przejściem na

emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy mają prawo do jednorazowej

odprawy w wysokości określonej w punktach 1 - 3. W ocenie Sądu Okręgowego,

przepis art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych, podobnie jak art. 921

§ 1 k.p., uzależnia nabycie prawa do odprawy pieniężnej od zaistnienia związku z

przejściem pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę, „przy

czym dyspozycja art. 921

§ 1 k.p. wskazuje na związek pomiędzy ustaniem

zatrudnienia a przejściem na emeryturę lub rentę”. Zdaniem Sądu drugiej instancji,

biorąc pod uwagę funkcje, zakres i cel obu tych przepisów, nie ma racji pozwana,

twierdząc że w rozpoznawanej sprawie „nie ma zastosowania orzecznictwo Sądu

Najwyższego wydane na gruncie art. 921

k.p.”. Regulacja zawarta w art. 38 ust. 3

ustawy o pracownikach samorządowych stanowi bowiem w istocie powtórzenie

„zasady wyrażonej w art. 921

k.p.”, z tym że jako szczególna ustanawia wyższy

wymiar odprawy, uzależniony od legitymowania się określonym stażem pracy. W

bogatym dorobku judykatury wskazywano, że związek między ustaniem stosunku

pracy a nabyciem prawa do emerytury lub renty może mieć charakter nie tylko

przyczynowy, ale i czasowy oraz funkcjonalny. Pojęcie przejścia na emeryturę lub

rentę interpretowane jest zatem w kategoriach obiektywnych, co oznacza, że nie

jest ważny zamiar pracownika skorzystania z tych świadczeń, lecz rzeczywisty,

obiektywny skutek w postaci skorzystania z przyznanego świadczenia w związku z

4

ustaniem stosunku pracy. Sekwencja zdarzeń zaistniałych w niniejszej sprawie

wskazuje na następstwo w czasie między rozwiązaniem stosunku pracy

(wypowiedzenie z dnia 31 sierpnia 2009 r. ze skutkiem na dzień 30 listopada 2009

r.) a uzyskaniem przez powódkę prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (od

dnia 1 września 2009 r. z podjęciem wypłaty świadczenia od 1 grudnia 2009 r.).

Sąd Okręgowy podniósł nadto, że o związku funkcjonalnym można mówić

nawet wówczas, gdy rozwiązanie stosunku pracy następuje przed spełnieniem

warunków uprawniających do emerytury lub renty, ale nabycie prawa i przyznanie

świadczenia po ustaniu zatrudnienia jest konsekwencją sytuacji bezpośrednio

poprzedzającej rozwiązanie stosunku pracy. Wyrażenie „w związku” jest bowiem

szersze od wyrażenia „z powodu” i pozwala objąć prawem do odprawy te sytuacje,

w których rozwiązanie stosunku pracy nie zbiega się ściśle w czasie z nabyciem

przez pracownika prawa do emerytury lub renty. W tym kontekście Sąd drugiej

instancji zauważył, że niezdolność powódki do pracy prowadząca do nabycia przez

nią prawa do renty została stwierdzona w czasie trwania stosunku pracy (wrzesień

2009 r.) i miała charakter przyczyny decydującej, tj. ze swej istoty przyczyny

sprawczej, prowadzącej do skorzystania przez powódkę z uprawnień do renty.

Renta, która została przyznana W. K. od 1 września 2009 r., miała związek ze

schorzeniami, na jakie cierpiała jeszcze w okresie zatrudnienia u strony pozwanej.

Wypłata renty została zawieszona do dnia 1 grudnia 2009 r., tj. do dnia upływu

okresu wypowiedzenia. Między ustaniem zatrudnienia a przejściem powódki na

rentę nie nastąpiło żadne zdarzenie, które by tę łączność przerwało, wobec czego

strona pozwana nie może uchylić się od wypłaty odprawy rentowej.

W wywiedzionej od wyroku Sądu Okręgowego skardze kasacyjnej strona

pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 38

ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych,

polegającą na przyjęciu, że ustanie stosunku pracy powódki nastąpiło w związku z

uzyskaniem – wobec spełnienia warunków uprawniających do renty z tytułu

niezdolności do pracy – prawa do tego świadczenia i między ustaniem tego

stosunku pracy a przejściem na rentę nie nastąpiło żadne zdarzenie, które by tę

łączność przerwało oraz naruszenie prawa procesowego polegające na

niezastosowaniu art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.,

5

przez pominięcie w uzasadnieniu wyroku, dokonującego zmiany ustaleń

faktycznych poczynionych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, oceny części

materiału dowodowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Opierając skargę na takich podstawach, pozwana wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji

powódki od wyroku Sądu Rejonowego i zasądzenie od powódki na rzecz strony

pozwanej kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono w szczególności, że stosunek

pracy powódki ustał wskutek rozwiązania go przez stronę pozwaną pismem z dnia

31 sierpnia 2009 r. za wypowiedzeniem, którego okres upłynął 30 listopada 2009 r.

Rozwiązanie przez pracodawcę stosunku pracy nastąpiło z konkretnej i wskazanej

w piśmie przyczyny, tj. utraty zaufania do powódki wynikającej z braku jej

zainteresowania i zaangażowania w sprawy dotyczące funkcjonowania oraz

nadzoru Urzędu Miejskiego, a także samej gminy C. Okoliczności te stanowiły

wyłączny motyw rozwiązania z powódką stosunku pracy, niepozostający w

jakimkolwiek związku z uznaniem powódki za częściowo niezdolną do pracy oraz

przyznaniem jej z tego tytułu prawa do renty. Przy ocenie związku między ustaniem

zatrudnienia a przejściem pracownika na rentę nie można pominąć powodów

rozwiązania stosunku pracy. W doktrynie podkreśla się, że prawo do odprawy

emerytalno – rentowej nie przysługuje w przypadku rozwiązania stosunku pracy z

wyraźnie określonych przyczyn, innych niż nabycie uprawnień do świadczeń

emerytalnych bądź rentowych. Treść zawartej między stronami ugody w sprawie

toczącej się na skutek odwołania powódki od dokonanego jej wypowiedzenia nie

pozostawia wątpliwości, że ostateczną i definitywną przyczyną ustania stosunku

pracy była jej świadoma decyzja zaaprobowania rozwiązania z nią umowy o pracę

ze wskazanych w nim powodów. Przejście powódki na rentę z tytułu częściowej

niezdolności do pracy nie pozostaje zatem w związku z rozwiązaniem z nią

stosunku pracy. Wykładnia art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych

dokonana przez Sąd Okręgowy nie uwzględnia tych okoliczności, wobec czego

oparte na niej stanowisko jest wadliwe.

6

Skarżąca podniosła nadto, że Sąd odwoławczy całkowicie pominął pismo

pozwanej z dnia 31 sierpnia 2009 r. o rozwiązaniu stosunku pracy ze wskazanymi

tam przyczynami wypowiedzenia, a także dowód z ugody sądowej zawartej między

stronami w dniu 13 kwietnia 2010 r. Wbrew przepisowi art. 328 § 2 k.p.c. nie

uzasadnił, dlaczego tym istotnym dla sprawy dowodom, na których rozstrzygnięcie

oparł Sąd Rejonowy, odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Skutkiem takiego

działania Sądu Okręgowego był brak rzetelnej oceny wystąpienia przesłanek

nabycia przez powódkę prawa do odprawy rentowej, co miało istotny wpływ na

treść rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o jej oddalenie i

zasądzenie od strony pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że skarga kasacyjna została rozpoznana na

posiedzeniu niejawnym, a nie na rozprawie, o co wnioskował skarżący, bo zgodnie

z art. 39811

§ 1 k.p.c., uwzględnienie takiego wniosku uwarunkowane jest

występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Strona pozwana

powołała się co prawda na taką przesłankę, wskazując że „istotnym zagadnieniem

prawnym, wymagającym zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, jest odpowiedź

na pytanie, czy rozwiązanie przez pracodawcę stosunku pracy z zachowaniem

okresu wypowiedzenia, jakie nastąpiło z konkretnej i uzasadnionej przyczyny –

innej niż przejście pracownika na rentę, oraz odstąpienie przez pracownika w

ugodzie sądowej od żądania uznania takiego wypowiedzenia umowy o pracę za

bezskuteczne pozostaje w związku z przejściem pracownika na rentę z tytułu

niezdolności do pracy (art. 38 ust. 3 ups)”, ale nie można uznać, że to pytanie w

istocie jest zagadnieniem prawnym. Zagadnienie prawne winno bowiem odwoływać

się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega

jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się

do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Rolą Sądu Najwyższego, jako

najwyższego organu sądowego w Rzeczypospolitej Polskiej, nie jest bowiem

działanie w interesie indywidualnym, lecz powszechnym, poprzez ochronę

obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania i ujednolicanie

praktyki stosowania prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego

7

2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147). Z uwagi na odniesienie

sformułowanych przez skarżącą wątpliwości do konkretnych okoliczności

faktycznych występujących w niniejszej sprawie nie ma zaś możliwości wytyczenia

ich abstrakcyjnego rozwiązania rozumianego jako rozstrzygnięcie o istotnym

zagadnieniu prawnym. W istocie chodzi bowiem jedynie o właściwe zastosowanie

art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych przy ustalonych w sprawie

okolicznościach faktycznych.

Przechodząc do podstaw kasacyjnych, przypomnieć należy, że uprawnienia

pracowników samorządowych do odprawy emerytalno – rentowej nie są

regulowane przepisami Kodeksu pracy, lecz wynikają z art. 38 ust. 3 ustawy o

pracownikach samorządowych, zgodnie z którym jednorazowa odprawa

przysługuje w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do

pracy. Przejściem na emeryturę lub rentę jest zamiana statusu pracownika lub

pracownika – emeryta (rencisty) na status wyłącznie emeryta (rencisty). Następuje

ono zawsze i tylko przez ustanie stosunku pracy. Dopóki bowiem trwa stosunek

pracy osoba pobierająca emeryturę (rentę) nie przestaje być pracownikiem. Ani

nabycie przez pracownika prawa do emerytury (renty), ani przyznanie świadczenia,

ani nawet jego wypłata nie stanowią zdarzeń powodujących ustanie zatrudnienia.

Pracownik pobierający emeryturę (rentę) w czasie nieprzerwanie trwającego

stosunku pracy przechodzi więc na emeryturę (rentę) dopiero po ustaniu tego

zatrudnienia. Przesłanką nabycia prawa do odprawy przez pracownika

samorządowego jest zatem istnienie związku między ustaniem stosunku pracy a

przejściem na emeryturę lub rentę. Związek ustania stosunku pracy z przejściem na

emeryturę lub rentę nie jest tym samym, czym rozwiązanie stosunku pracy z

powodu przejścia na emeryturę lub rentę. Wbrew twierdzeniom skarżącego,

nabycie prawa do jednego z tych świadczeń, a właściwie przyznanie go, nie musi

wobec tego stanowić przyczyny rozwiązania stosunku pracy. Jak trafnie stwierdził

Sąd Okręgowy, związek między ustaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do

emerytury lub renty może mieć charakter czasowy (ustanie stosunku pracy zbiega

się w czasie z nabyciem prawa do świadczenia niezależnie od przyczyny

rozwiązania stosunku pracy), przyczynowy (ustanie stosunku pracy następuje

dlatego, że pracownikowi przysługuje prawo do świadczenia), bądź czasowo-

8

przyczynowy (przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest nabycie prawa do

emerytury lub renty i rozwiązanie następuje w chwili przyznania świadczenia).

Między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do świadczenia może

zachodzić także związek funkcjonalny (w istocie przyczynowo-czasowy) -

rozwiązanie stosunku pracy następuje wprawdzie przed ustaleniem prawa do

świadczenia, ale przyznanie świadczenia jest konsekwencją sytuacji bezpośrednio

poprzedzającej ustanie zatrudnienia (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29

maja 1989 r., III PZP 19/89, OSNCP 1990 nr 4-5, poz. 61 oraz wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 23 listopada 1993 r., I PRN 111/93, OSNCP 1994 nr 12, poz.

243).

Skoro zaś z ustaleń faktycznych poczynionych w niniejszej sprawie wynika,

że stosunek pracy między powódką a pozwaną ustał w dniu 30 listopada 2009 r., a

w dniu 1 grudnia 2009 r. powódka przeszła na rentę z tytułu niezdolności do pracy

(w tym dniu podjęto wypłatę uprzednio przyznanego jej świadczenia rentowego), to

prawidłowo Sąd Okręgowy uznał, że pomiędzy ustaniem stosunku pracy a

przejściem przez powódkę na rentę istniał bezpośredni związek czasowy, który był

wystarczający do nabycia przez nią odprawy rentowej, niezależnie od przyczyn,

jakie doprowadziły do ustania stosunku pracy.

Z tych względów zarzuty skarżącego zmierzające tak w ramach pierwszej,

jak i drugiej podstawy kasacyjnej do wykazania, że przyczyną rozwiązania stosunku

pracy nie było przejście powódki na rentę z tytułu niezdolności do pracy, nie mogły

doprowadzić do uwzględnienia skargi.

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814

k.p.c. i art.

39821

w związku z art. 108 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.