II CSK 620/10

Sygn. akt II CSK 620/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa Józefa C.

przeciwko K. Spółdzielni Mieszkaniowej

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 17 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 maja 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz

pozwanej kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd pierwszej instancji wyrokiem z dnia 23 lutego 2010 r. oddalił powództwo

o uchylenie uchwały Zebrania Przedstawicieli Członków z dnia 29 maja 2009 r. oraz

uchwały Rady Nadzorczej z dnia 26 lutego 2009 r. pozwanej Spółdzielni, którymi

wygaszono w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym spółdzielcze lokatorskie prawo

powoda do lokalu mieszkalnego w zasobach mieszkaniowych pozwanej, na

podstawie art. 11 ust. 11

ustawy z dnia 15 grudnia 2001 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych (Dz. U. 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm.), zwanej dalej „u.s.m.”.

Podstawą pozbawienia powoda wymienionego prawa było uznanie, że kwota

zadłużenia powoda znacznie przewyższała należność z tytułu opłat za mieszkanie

za 6 miesięcy. Uprawnienie Zebrania Przedstawicieli Członków do podjęcia

zaskarżonej uchwały uzasadniono tym, że rejestracji zmian w statucie dokonano 7

września 2009 r., a więc do tego czasu wyłączną kompetencję do rozpatrywania

odwołań od uchwał Rady Nadzorczej miało Zebranie Przedstawicieli, stosownie do

dotychczasowych postanowień statutu.

Apelację powoda oddalił Sąd Apelacyjny, który potwierdził jako niewątpliwą

okoliczność zalegania przez powoda przez okres przekraczający 6 miesięcy

z opłatami wobec pozwanej, co uzasadnia wygaszenie prawa powoda

na podstawie art. 11 ust. 11

u.s.m. Za bezzasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art.

451 k.c. ponieważ prawidłowość zajęcia przez komornika wierzytelności powoda

wobec pozwanej powód mógł kwestionować w postępowaniu egzekucyjnym za

pomocą skargi na czynności komornika.

Sąd Apelacyjny podkreślił ponadto, że powód konsekwentnie żądał

uchylenia uchwały opierając swoje roszczenie na podstawie art. 42 § 3-8 prawa

spółdzielczego, a zatem żądanie zgłoszone dopiero w apelacji stwierdzenia

nieważności zaskarżonych uchwał było niedopuszczalne z mocy art. 383 k.p.c

Nadto takie żądanie byłoby i tak bezzasadne, ponieważ początkową datą

obowiązywania zmian statutu jest data ich zarejestrowania w KRS i do tej chwili

Zebranie Przedstawicieli Członków było władne do podejmowania uchwał,

co wynika z art. 9 ust. 2 ustawy zmieniającej u.s.m., stwierdził Sąd Apelacyjny.

3

Pominięcie nowych dowodów, zgłoszonych przez powoda dopiero w postępowaniu

apelacyjnym, uznał Sąd Apelacyjny za zgodne z art. 381 k.p.c.

Powód oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych.

W ramach podstawy pierwszej zarzucił błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 58 k.c., art. 451 k.c., art. 4 ust. 1, art. 83

i art. 11 ust. 1, ust. 11

pkt

2 u.s.m., a ponadto art. 9 ust. 1 i 2 noweli z 4 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy

w spółdzielniach mieszkaniowych, art. 24 § 4, § 5, § 8 i § 9 i art. 42 § 2, § 3, § 6

i § 9 prawa spółdzielczego oraz § 20 pkt 1 i pkt 6 statutu pozwanej Spółdzielni.

Zakresem drugiej podstawy kasacyjnej objęto zarzuty naruszenia art. 189

k.p.c., art. 228 k.p.c., art. 381 k.p.c. oraz art. 217 § 2 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1

k.p.c. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia

sprawy.

W uzasadnieniu skargi powód akcentuje nieważność uchwały ZPCz z dnia

29 maja 2009 r. jako podjętej przez nieuprawniony organ, a więc sprzecznej z

ustawą i przez to nieważnej, a co - zdaniem powoda - jest podstawą do

stwierdzenia jej nieistnienia. Zarazem stanowczo stwierdza, że w tym procesie

wnosi o uchylenie obu uchwał objętych żądaniem. Nadto skarżący podważa

ustalenie, że zalega z opłatami oraz zarzuca, że nie został wysłuchany podczas

procedowania nad zaskarżonymi uchwałami.

Pozwana Spółdzielnia w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej

oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, akcentując

okoliczność, że żądanie pozwu obejmuje uchylenie uchwał, a nie stwierdzenie ich

nieważności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie wobec braku w niej

uzasadnionych podstaw.

Skarżący nie wykazał, ani nawet nie uprawdopodobnił w uzasadnieniu

skargi kasacyjnej, aby zarzucane naruszenie przepisów procesowych mogło mieć

jakikolwiek wpływ, a tym bardziej wymagany w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. wpływ

istotny, na rozstrzygnięcie sprawy, co już z tej przyczyny skutkuje uznaniem za

bezzasadną drugiej podstawy kasacyjnej. Zarzut naruszenia art. 189 k.p.c.

(mającego zresztą charakter przepisu prawa materialnego) nie został niczym

4

uzasadniony. Ponadto przepis ten, będący podstawą powództwa o ustalenie, nie

znajdował zastosowania w niniejszej sprawie, w której powód konsekwentnie

domagał się uchylenia uchwał, co jednoznacznie potwierdził na s. 9 uzasadnienia

skargi kasacyjnej, a nie ustalenia ich nieważności.

Zarzut naruszenia art. 228 k.p.c. nie został niczym uzasadniony w skardze

kasacyjnej, co wyłącza możliwość jego kontroli przez Sąd Najwyższy.

Bezzasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 381 k.p.c wskutek

pominięcia dowodów zawnioskowanych dopiero w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd drugiej instancji na s. 8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku wszechstronnie

uzasadnił przyczyny dla których pominął uwzględnienie zgłoszonego

w postępowaniu apelacyjnym wniosku powoda o dopuszczenie nowych dowodów,

a to wobec braku wykazania przesłanek określonych w art. 381 k.p.c.

Zarzuty naruszenia art. 217 § 2 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 k.p.c.,

uzasadnione nieustosunkowaniem się Sądu I instancji i pominięciem tego przez

Sąd II instancji do trzech istotnych dla sprawy okoliczności, wniosków i zarzutów,

są próbą zmierzająca do dokonywania odmiennych, pożądanych przez skarżącego,

ustaleń faktycznych i kwestionowaniem dotychczasowych ustaleń przyjętych za

podstawę orzekania, co jest niedopuszczalne w postępowaniu kasacyjnym z mocy

art. 3983

§ 3 k.p.c.

Wobec bezzasadności zarzutów zgłoszonych w ramach drugiej podstawy

kasacyjnej, oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego, należało dokonać

z uwzględnieniem stanu faktycznego będącego podstawą orzekania dla Sądu

drugiej instancji.

Nieuzasadniony okazał się zarzut naruszenia art. 58 k.c. przez jego

niezastosowanie, ponieważ przepisy tego artykułu odnoszą się do oceny ważności

czynności prawnych, a powód w niniejszym procesie żądał uchylenia uchwał, a nie

stwierdzenia ich nieważności, co przesądził Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku, a także co jednoznacznie potwierdził sam powód na

s. 9 uzasadnienia skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna pozbawiona jest jakiegokolwiek uzasadnienia odnośnie do

zarzutu naruszenia art. 451 k.c., wobec czego samo sformułowanie takiego zarzutu

wymyka się spod kontroli kasacyjnej Sądu Najwyższego. Za takie uzasadnienie

5

tego zarzutu nie może bowiem być uznane postawienie pytania dlaczego zapłata

dokonana przez powoda nie została rozliczona i dlaczego nie według reguł z art.

451 k.c. (s. 11 skargi). Uzasadnienie każdego zarzutu naruszenia prawa

materialnego wymaga wykazania w skardze kasacyjnej w czym wyraża się

zarzucane dokonanie przez Sąd drugiej instancji błędnej wykładni normy prawnej

inkorporowanej we wskazanym przepisie, lub na czym polega wadliwość jego

subsumpcji w będącym podstawą orzekania stanie faktycznym sprawy. Takiego

uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 451 k.c. skarga kasacyjna nie zawiera.

Podobnie, poza postawieniem na wstępie zarzutu naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych, w uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak jest

jakiegokolwiek wskazania przejawów naruszenia wskazanego przepisu, a wręcz

nawet odwołania się do jego treści.

Sąd Najwyższy pozbawiony został również możliwości dokonania kontroli

kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 83

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

Stwierdzenie skarżącego, że podjęcie uchwały przez Zebranie Przedstawicieli

narusza ten artykuł, bo uchwała jest sprzeczna z jego treścią, bez wskazania

jakichkolwiek choćby przejawów zarzucanego naruszenia, wymyka się spod

kontroli Sądu Najwyższego, zważywszy nadto, że struktura wymienionego artykułu

obejmuje trzynaście obszernych ustępów, a skarżący nie wskazał, które z nich

miałyby być objęte zakresem jego zarzutu. Nie jest przy tym zadaniem Sądu

Najwyższego podejmowanie się spekulacji co do przedmiotowego zakresu

zaskarżenia w ramach tak nieprecyzyjnie sformułowanego zarzutu.

Chybione okazały się również zarzuty naruszenia art. 11 ust. 1 i ust. 11

pkt 2

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Uzasadnienie tych zarzutów dokonane

na s. 8 i 9 uzasadnienia skargi kasacyjnej sprowadza się w istocie wyłącznie do

próby kwestionowania ustaleń faktycznych w przedmiocie wystąpienia przesłanek

wypełniających dyspozycję każdej z tych norm, a zwłaszcza zakwestionowania

zaaprobowanego przez Sąd drugiej instancji ustalenia, że powód zalega

z uiszczeniem opłat, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.s.m., za 6 miesięcy.

Tymczasem zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie mogą odnieść

zamierzonego skutku w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli sprowadzają się do

6

kwestionowania ustaleń faktycznych, przyjętych przez Sąd drugiej instancji za

podstawę orzekania przesądzającą o ocenie prawidłowości aktu subsumpcji.

Nietrafne okazały się także zarzuty naruszenia art. 24 § 4, § 5, § 8 i 9 ustawy

Prawo spółdzielcze, w świetle ich uzasadnienia dokonanego na s. 7 uzasadnienia

skargi kasacyjnej. Sprowadza się ono do kwestionowania ustaleń faktycznych

zaaprobowanych i przyjętych za podstawę orzekania przez Sąd drugiej instancji,

w odniesieniu do przesłuchania powoda przez organy pozwanej podejmujące

zaskarżone uchwały. Pomijając już wcześniej zasygnalizowaną uwagę, że zarzuty

naruszenia prawa materialnego nie mogą polegać na kwestionowaniu przyjętych

ustaleń faktycznych, lecz na wykazywaniu wadliwości wykładni bądź błędów

w subsumpcji, których miałby dopuścić się Sąd drugiej instancji, stwierdzić należy,

iż Sąd Apelacyjny zaaprobował ustalenie Sądu I instancji iż powodowi umożliwiono

złożenie wyjaśnień, a odmienna ocena tegoż ustalenia przez skarżącego nie może

odnieść zamierzonego skutku jako uzasadnienie zarzutu naruszenia prawa

materialnego.

Nietrafne okazały się również zarzuty naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 zm. u.s.m.

jak również art. 42 § 2, § 3, § 6 i § 9 ustawy prawo spółdzielcze.

Naruszenie przez spółdzielnię mieszkaniową obowiązku określonego w art. 9

ust. 1 zm. u.s.m. może stanowić przyczynę postawienia jej w stan likwidacji.

Z przepisu tego ani z art. 83

ust. 1 u.s.m. nie wynika natomiast, wbrew stanowisku

powoda, że z dniem 1 stycznia 2008 r. zebranie przedstawicieli pozwanej

Spółdzielni przestało istnieć jako jej organ. Takie stanowisko pozostaje w wyraźnej

sprzeczności z art. 9 ust. 2 zm. u.s.m. Lege non distinguente przepis ten dotyczy

zarówno sytuacji, gdy po dniu 1 stycznia 2008 r. trwało postępowanie przed sądem

rejestrowym jak w niniejszej sprawie, jak też sytuacji, która polegała na podjęciu

przez zebranie przedstawicieli uchwały odmawiającej zmiany statutu (wyrok SN

z dnia 8 stycznia 2010 r., IV CSK 310/09, OSNC-ZD, 2010 r., Nr C, poz. 89).

Powód okazał się zresztą niekonsekwentny w swoim twierdzeniu, gdyby bowiem

zebranie przedstawicieli nie istniało jako organ pozwanej Spółdzielni, to nie

mogłoby podejmować żadnych uchwał, zatem uchwały z dnia 29 maja 2009 r.

byłyby nieistniejące, a nie względnie (art. 42 § 3 pr. spółdz.) nieważne i mające być

uchylone. Stosowanie przepisu art. 58 § 1 k.c. do uchwał walnego zgromadzenia

7

(zebrania przedstawicieli) spółdzielni zostało bowiem w zasadzie wyłączone przez

art. 42 § 2 pr. spółdz. jako lex specialis, który przewiduje bezwzględną nieważność

uchwały sprzecznej z ustawą. Hipotezą art. 42 § 2 pr. spółdz. nie jest jednak objęta

sytuacja, gdy uchwała walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) została

podjęta w celu obejścia ustawy. W takim wypadku uchwała jest bezwzględnie

nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c. W niniejszej sprawie badanie rozważanych

sytuacji pozostaje poza zakresem żądania pozwu. Nie można też zasadnie

twierdzić, że zebranie przedstawicieli Spółdzielni, która nie wywiązała się

z obowiązku zmiany statutu, podjęło w dniu 29 maja 2009 r. uchwały z obejściem

art. 9 zm. u.s.m., skutkującym ich nieważnością. Należało zgodnie z żądaniem

pozwu wyłącznie rozważyć, czy uchwały te podlegały uchyleniu jako względnie

nieważne (unieważnialne) na podstawie art. 42 § 3 pr. spółdz., co Sąd Apelacyjny

uczynił.

Natomiast zarzuty naruszenia postanowień § 20 pkt 1 i 6 statutu pozwanej

nie mogą odnieść skutku w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ nie są one

przepisami prawa materialnego i nie podlegają ocenie w ramach pierwszej

podstawy kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i art. 99 k.p.c. oraz na podstawie § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 12 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. Nr 163,

poz. 1349 ze zm.).