II KK 114/11

WYROK Z DNIA 15 CZERWCA 2011 R.

II KK 114/11

Dla prawidłowego skazania w trybie art. 387 k.p.k. na karę grzywny

istotne jest nie to, że orzeczona kara globalnie odpowiada kwocie, jaką su-

geruje oskarżony lecz, także – z uwagi na fakt, że ma ona być orzeczona w

stawkach dziennych z określoną wysokością tej stawki – aby orzeczenie tej

kary uwzględniało wniosek poddającego się jej, odnośnie zarówno do liczby

stawek, jak i do wysokości stawki dziennej grzywny i pozostawało w tym

zakresie zgodne z prawem.

Przewodniczący: sędzia SN W. Płóciennik.

Sędziowie SN: T. Artymiuk, T. Grzegorczyk (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy w sprawie Mariusza B., skazanego z art. 270 § 1 i art.

272 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5

k.p.k. w dniu 15 czerwca 2011 r. kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw

Obywatelskich na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w P. z

dnia 10 lutego 2005 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i p r z e k a z a ł sprawę Sądowi Rejo-

nowemu w P. do ponownego rozpoznania.

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu wniosku

oskarżonego o skazanie go w określony sposób bez przeprowadzania

2

postępowania dowodowego, uznał go za winnego zarzucanego mu

przestępstwa z art. 270 § 1 k.k. w zb. z art. 272 k.k. i skazał na karę roku

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres

próby 3 lat, orzeczeniem na podstawie art. 71 § 1 k.k. kary 200 stawek

dziennych grzywny po 10 zł, z zaliczeniem na jej poczet okresu 90 dni

tymczasowego aresztowania oraz uznaniem tej grzywny za wykonaną do

kwoty 1800 zł. Wyrok ten nie był skarżony i uprawomocnił się w dniu 18

lutego 2005 r. W maju 2011 r. kasację od tego orzeczenia na korzyść

skazanego wywiódł Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucając obrazę art.

387 § 2 k.p.k., polegającą na zawarciu w treści tego wyroku odmiennego

rozstrzygnięcia o karze grzywny w porównaniu z tym, które zostało

uzgodnione w toku rozprawy głównej, co w konsekwencji doprowadziło też

do naruszenia prawa materialnego, a to art. 71 § 1 k.k., przez orzeczenie

kary grzywny w wysokości 200 stawek dziennych w sytuacji, gdy w dacie

orzekania, przy zawieszeniu kary pozbawienia wolności, możliwe było jej

orzeczenie jedynie w wysokości do 180 stawek dziennych. Wywodząc w

ten sposób skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w P.

Rozpoznając tę kasację Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja ta jest zasadna w oczywistym stopniu, stąd jej rozpoznanie

na posiedzeniu, o którym mowa w art. 535 § 5 k.p.k. Rzecz bowiem w tym,

że na rozprawie głównej w dniu 10 lutego 2005 r. oskarżony Mariusz B.

oświadczył, iż chce dobrowolnie poddać się karze, a jego obrońca wniósł

wówczas o wymierzenie mu kary roku pozbawienia wolności z

zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat oraz „kary grzywny w

wysokości 2000 zł, przy określeniu stawki dziennej na kwotę 200 zł, z

jednoczesnym jej zaliczeniem na poczet dotychczasowego aresztu”.

Prokurator wyraził zgodę na proponowane warunki. Sąd zaś postanowił

uwzględnić wskazany wyżej wniosek, ale w wydanym w tym dniu wyroku

3

orzekł wobec oskarżonego poza – zgodną z jego wnioskiem – karą

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania,

grzywnę w wysokości 200 stawek po 10 zł, a nie jak wskazano w tym

wniosku przy stawce dziennej po 200 zł, tak aby ich łączna kwota wynosiła

2000 zł. W konsekwencji mimo, iż na rozprawie Sąd nie sugerował

modyfikacji wniosku odnośnie proponowanej ilości stawek czy wysokości

stawki dziennej, orzekł w istocie wbrew wnioskowi, który jakoby

zaakceptował. Wprawdzie iloczyn stawek dziennych i wysokości stawki

odpowiada kwocie 2000 zł, którą sugerowali oskarżony i jego obrońca, ale

decyzja Sądu o odmiennym ukształtowaniu ilości stawek i wysokości stawki

dziennej grzywny spowodowała, że zaliczenie na jej poczet okresu 90 dni

tymczasowego aresztowania nie objęło całej kwoty orzeczonej grzywny,

gdyż pozostało nadal do wykonania 200 zł tej kary, którą w postępowaniu

wykonawczym wprowadzono do wykonania, a następnie zarządzono

wykonanie w postaci zastępczej kary 10 dni pozbawienia wolności.

Wprawdzie to ostatnie stanowi już konsekwencję wydanego wyroku, ale

wskazuje też na skutki prawne, jakie pociągnąć za sobą może wadliwe

procedowanie sądu na rozprawie przy stosowaniu art. 387 k.p.k. Nie budzi

bowiem wątpliwości, że doszło do naruszenia tego przepisu, gdyż Sąd

orzekł karę grzywny w ramach tzw. dobrowolnego poddania się

oskarżonego karze, niezgodnie z zaakceptowanym przez siebie wnioskiem

oskarżonego o skazanie go bez dalszego postępowania.

Dla prawidłowego skazania w trybie art. 387 k.p.k. w zakresie kary

grzywny istotne jest bowiem nie to, że orzeczona kara globalnie odpowiada

kwocie, jaką sugeruje oskarżony lecz, także – z uwagi na fakt, że ma ona

być orzeczona w stawkach dziennych z określoną wysokością tej stawki –

aby orzeczenie tej kary uwzględniało wniosek poddającego się jej,

odnośnie zarówno do liczby stawek, jak i do wysokości stawki dziennej

grzywny i pozostawało w tym zakresie zgodne z prawem. Art. 387 § 3 k.p.k.

4

pozwala przy tym sądowi sugerować wnioskodawcy wprowadzenie

stosownych modyfikacji w zgłoszonym wniosku o określone skazanie, aby

również w ocenie sądu liczba stawek grzywny i wysokość tej stawki

odpowiadała szkodliwości danego przestępstwa i możliwościom

finansowym oskarżonego. W sprawie tej z powyższego przepisu Sąd nie

skorzystał, a uwzględniając rzekomo wniosek o skazanie orzekł jednak w

kwestii grzywny odmiennie, przyjmując jako wysokość stawki dziennej

grzywny kwotę 10 zł, zamiast wskazanej we wniosku obrońcy oskarżonego

– 200 zł. W żadnej zatem mierze nie można przyjąć, aby orzekanie to

odpowiadało wymogom art. 387 k.p.k.

Rację ma też skarżący kiedy podnosi, że Sąd naruszył tym samym

art. 71 § 1 k.k. w jego brzmieniu w dacie orzekania, a więc sprzed

nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. (Dz. U. Nr 206,

poz. 1589), a obowiązującą od dnia 8 czerwca 2010 r. Przepis ten wówczas

zakładał bowiem, że przy zawieszeniu wykonania kary pozbawienia

wolności sąd może orzec grzywnę jedynie do wysokości 180 stawek

dziennych. Tymczasem w sprawie tej Sąd wymierzył grzywnę w wysokości

200 stawek dziennych, a więc z wyraźną i rażącą obrazą prawa

materialnego, która zaważyła na treści wydanego wyroku.

Powyższe wskazuje, że zaskarżony wyrok ostać się nie może, jest

bowiem dotknięty obu naruszeniami wskazanymi w tej kasacji, a przy tym

są to naruszenia rażące, które w istotny sposób wpłynęły na jego treść.

Dlatego też Sąd Najwyższy uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi

Rejonowemu w P. do ponownego rozpoznania. Wprawdzie zarzuty

skarżącego, mimo że kasację wniesiono od całego wyroku dotyczącego

Mariusza B., odnosiły się tylko do rozstrzygnięcia w przedmiocie grzywny i

nie były wysuwane co do kary pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania, ale mając na uwadze, że kara grzywny

orzeczona była na podstawie art. 71 § 1 k.k., a więc ściśle związana z

5

faktem wymierzenia kary pozbawienia wolności z zawieszeniem jej

wykonania, Sąd Najwyższy, w granicach zaskarżenia, uchylił cały ten

wyrok, gdyż poszczególne jego rozstrzygnięcia są ściśle z nim związane.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy powinien mieć

na względzie, że z uwagi na kierunek kasacji wykluczone jest orzekanie na

niekorzyść skazanego (art. 443 k.p.k.). Wprawdzie skarga ta kwestionuje

wyrok wydany w trybie art. 387 k.p.k., ale jej przedmiotem nie jest

bynajmniej zaskarżenie rozstrzygnięcia co do kary objętej uprzednim

porozumieniem, a wręcz przeciwnie zasadnie wskazała ona na orzeczenie

kary grzywny wbrew temu porozumieniu. Przy ponownym orzekaniu nie ma

zatem zastosowania wyjątek wynikający z art. 434 § 3 w zw. z art. 443

k.p.k., tym bardziej, że skarżącym nie jest sama strona lecz Rzecznik Praw

Obywatelskich. Przy ponownym orzekaniu Sąd Rejonowy, przy stosowaniu

art. 71 § 1 k.k., powinien też mieć na uwadze art. 4 § 1 k.k., a zatem z

uwagi na to, że aktualne brzmienie art. 71 § 1 k.k. pozwala przy

warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności orzec

grzywnę aż do 270 stawek dziennych, winien stosować w takim wypadku

jako przepis względniejszy dla sprawcy, rozwiązanie zawarte w poprzednim

brzmieniu tego przepisu, a więc sprzed nowelizacji dokonanej wspomnianą

już ustawą z 5 listopada 2009 r. Powinien wreszcie przy stosowaniu art. 387

k.p.k. przestrzegać rygorów wynikających z tego przepisu, a więc orzekać

zgodnie ze zgłoszonym wnioskiem, jeżeli go akceptuje, a jeśli nie to

powinien uprzednio zasugerować odpowiednią modyfikację tego wniosku i

dopiero przy braku tej modyfikacji orzekać na zasadach ogólnych, ale w

niniejszej sprawie uwzględniając wskazany wyżej zakaz orzekania

surowszego niż w uchylonym wyroku, a przy tym zgodnego z poprzednim

brzmieniem art. 71 § 1 k.k.

Mając to wszystko na względzie orzeczono jak w wyroku.