SNO 23/11

WYROK Z DNIA 15 CZERWCA 2011 R.

SNO 23/11

Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Kozielewicz (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Krzysztof Strzelczyk, Jerzy Kuźniar.

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y po rozpoznaniu na

rozprawie w dniu 15 czerwca 2011 r., z udziałem sędziego Sądu Okręgowego –

Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz protokolanta sprawy

obwinionego sędziego Sądu Rejonowego z powodu odwołania Ministra

Sprawiedliwości wniesionego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sąd Dyscyplinarny z

dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt ASD (…),

orzekł: u t r z y m u j e w m o c y zaskarżony w y r o k .

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 1 lutego 2011 r., sygn.

ASD (…), uznał obwinionego sędziego Sądu Rejonowego za winnego tego, że w dniu

20 listopada 2009 r. jako sędzia przewodniczący II Wydziału Karnego Sądu

Rejonowego, do obowiązków którego należało nadzorowanie wykonywania orzeczeń,

zaniechał zapoznania się z treścią postanowienia w sprawie II Ko 733/09 z dnia 3

listopada 2009 r., którym wstrzymano wykonanie kary zastępczej pozbawienia

wolności do czasu wykonania kary ograniczenia wolności, w wyniku czego zarządził

wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności w rozmiarze 135 dni, co

spowodowało bezprawne pozbawienie wolności Tadeusza C. w sprawie V K 5/08/R w

okresie od 15 stycznia 2010 r. do 19 lutego 2010 r., tj. popełnienia przewinienia

służbowego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) – dalej powoływane jako u.s.p., i

przyjmując, że stanowi ono wypadek mniejszej wagi, o jakim mowa w art. 109 § 5 tej

ustawy, na podstawie tego przepisu odstępuje od wymierzenia kary dyscyplinarnej.

Od tego wyroku odwołanie złożył Minister Sprawiedliwości. Zaskarżył wyrok na

niekorzyść obwinionego i zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za

podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, że przypisane obwinionemu

przewinienie służbowe stanowi przewinienie mniejszej wagi, określone w art. 109 § 5

u.s.p., wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie obwinionego za winnego

popełnienia przypisanego mu czynu, z tym ustaleniem, że nie stanowi on przewinienia

dyscyplinarnego mniejszej wagi z art. 109 § 5 u.s.p. i wymierzenie mu, na podstawie

art. 109 § 1 pkt 1 u.s.p., kary upomnienia.

2

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Rację ma skarżący, gdy podnosi, że w orzecznictwie dyscyplinarnym

prezentowany jest pogląd, że przy ocenie przypadku mniejszej wagi, w rozumieniu art.

109 § 5 u.s.p., należy oceniać wyłącznie przedmiotowo – podmiotowe znamiona

czynu. Rzeczywiście, gdyby postąpić w tym względzie inaczej, to dochodziłoby do

pomniejszenia czynników decydujących o kwalifikacji prawnej czynu oraz

wpływających na wymiar kary. Podkreśla się zatem w orzecznictwie Sądu

Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, że przyjęcie wypadku (przypadku) mniejszej

wagi jest rozstrzygnięciem, które nie może być związane ani uzależnione od

osobowości obwinionego, jego opinii, zachowania się przed i po popełnieniu czynu, a

także innych okoliczności mających wpływ na wymiar kary, lecz leżących poza

czynem (por. wyroki Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego: z dnia 18 września

2002 r., SNO 24/02; z dnia 24 czerwca 2003 r., SNO 34/03; z dnia 26 kwietnia 2005

r., SNO 17/05; z dnia 9 marca 2006 r., SNO 4/06; z dnia 21 czerwca 2007 r., SNO

35/07; z dnia 8 października 2008 r. SNO 75/08; z dnia 22 stycznia 2010 r., SNO

97/09; z dnia 7 września 2010 r., SNO 32/10). Koncepcja przedmiotowo –

podmiotowa określa zakres kryteriów ocennych wypadku mniejszej wagi jedynie w

oparciu o elementy przedmiotowe i podmiotowe danego czynu, z wyłączeniem

okoliczności dotyczących samego sprawcy. Pozwala to na wzięcie też pod uwagę

okoliczności zmniejszających zawartość bezprawia, a w konsekwencji także stopień

karygodności czynu. Dla porównania w koncepcji przedmiotowej wypadku mniejszej

wagi uwzględnia się jedynie okoliczności związane ze stroną przedmiotową danego

czynu, powodujące zmniejszenie jego społecznej szkodliwości, w szczególności

kładzie się akcent na przedmiot ochrony i wielkość wyrządzonej szkody.

Uzasadniając swoje ustalenie, co do tego, że czyn przypisany obwinionemu

sędziemu Sądu Rejonowego jest przewinieniem mniejszej wagi, Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny wskazał, iż obwiniony popełnił je z winy nieumyślnej. Przewinienie to

nie było przy tym wynikiem lekceważenia przez obwinionego jego obowiązków

służbowych, ale spowodowane nadmiernym obciążeniem obowiązkami – jako

przewodniczącego wydziału i jako sędziego. Zakres tych obowiązków po dniu 1 lipca

2009 r. uległ bowiem istotnemu zwiększeniu, gdyż z tym dniem wydział karny,

którym obwiniony kierował, przejął sprawy po dwóch zlikwidowanych wydziałach

grodzkich i jak wynika z danych statystycznych, obciążenie obwinionego sędziego

obowiązkami służbowymi w roku 2009 było dwukrotnie większe, niż

przewodniczących wydziałów karnych tych sądów rejonowych, w których w tym

samym czasie zlikwidowano wydziały grodzkie.

3

W orzecznictwie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego wskazuje się, że

istotne znaczenie dla oceny przewinienia dyscyplinarnego jako wypadku mniejszej

wagi ma m.in. nadmierne obciążenie sędziego pracą (por. wyrok Sądu Najwyższego –

Sądu Dyscyplinarnego z dnia 28 listopada 2002 r., SNO 42/02, OSN SD 2002, nr 1 –

2, poz. 44). Minister Sprawiedliwości w złożonym odwołaniu nie kwestionował tych

dwóch istotnych ustaleń, wskazał, że obwiniony, cyt. „jako sędzia z długoletnim

doświadczeniem zawodowym i życiowym, pełniący funkcję przewodniczącego

wydziału i nadzorujący pracę innych osób, w tym asystenta, powinien był wypełniać

swoje obowiązki rzetelnie, dopełnić należytej staranności i to na najwyższym

poziomie, tym bardziej, że wiedział, co wynikało z treści zarządzenia, że chodzi o

pozbawienie wolności innej osoby. W tego typu sprawie, w żaden sposób obwiniony

nie mógł sobie pozwolić na niedokładność, pośpiech, czy niczym nieuzasadnione

zaufanie do innej osoby, tym bardziej mniej doświadczonej. Praca obwinionego

również na tym odcinku nie może polegać na szybkim załatwianiu spraw, lecz

powinna być działaniem rzetelnym i zgodnym z przepisami”. Odnosząc się do

zacytowanych stwierdzeń, pamiętać należy, że fakt, iż czyn obwinionego, którego

skutkiem było bezpodstawne pozbawienie wolności Tadeusza C. – godził w bardzo

ważne dobro prawne (wolność człowieka), nie może automatycznie uniemożliwiać

zastosowania instytucji z art. 109 § 5 u.s.p. W doktrynie podkreśla się bowiem, że jest

nadmiernym uproszczeniem prezentowane niekiedy twierdzenie, iż o stopniu

społecznej szkodliwości danego czynu decyduje przede wszystkim to, w jakie dobro

ów czyn godzi. Ocena stopnia społecznej szkodliwości konkretnego zachowania się

powinna być zawsze oceną całościową, uwzględniającą okoliczności wymienione w

art. 115 § 2 k.k., nie zaś sumą czy pochodną ocen cząstkowych takiej czy innej

„ujemności” tkwiącej w poszczególnych tych okolicznościach [por. J. Majewski w: A.

Zoll (red.) Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz. Tom I. Komentarz do Art. 1-116

k.k., Zakamycze 2004, s. 1391 – 1395].

Patrząc z takiej perspektywy na ustalenia Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego, co do przewinienia dyscyplinarnego mniejszej wagi i dostrzegając,

iż tenże Sąd czyniąc te ustalenia niepotrzebnie wskazał na nienaganną, 30-letnią

służbę sędziowską obwinionego, a także, że cyt. „w ostatecznym rezultacie trudno

mówić o poważniejszej szkodzie wyrządzonej skazanemu, skoro w toku dalszego

postępowania wykonawczego zarządzono wobec niego wykonanie pozostałej do

odbycia kary zastępczej pozbawienia wolności”, to nie można zgodzić się z zarzutem

Ministra Sprawiedliwości, iż ustalenie co do przyjęcia przewinienia służbowego

mniejszej wagi obarczone jest rażącym błędem. Treść odwołania wskazuje bowiem, że

skarżący zaniechał przeprowadzenia całościowej oceny przypisanego czynu w

aspekcie wszystkich przesłanek decydujących o stopniu społecznej szkodliwości, w

4

tym zwłaszcza co do okoliczności popełnienia tego czynu i nieumyślnego jego

charakteru.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny, podzielając stanowisko Sądu Apelacyjnego

– Sądu Dyscyplinarnego, co do ustalenia, iż przypisane obwinionemu sędziemu

przewinienie dyscyplinarne stanowi wypadek mniejszej wagi, określony w art. 109 § 5

u.s.p., zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.