V CSK 373/10

Sygn. akt V CSK 373/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Filmowców Polskich z siedzibą

w Warszawie

przeciwko Stowarzyszeniu " Telewizja Kablowa"

o zapłatę i zaniechanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 15 czerwca 2011 r.,

skarg kasacyjnych strony powodowej i strony pozwanej od wyroku Sądu

Apelacyjnego

z dnia 12 marca 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelacje powoda -

Stowarzyszenia Filmowców Polskich w Warszawie i pozwanego – Stowarzyszenia

„Telewizja Kablowa” od wyroku z dnia 11 sierpnia 2009 r., którym Sąd Okręgowy

umorzył postępowanie w zakresie kwoty 84120,51 zł, zakazał pozwanemu

dokonywania reemisji w sieci telewizji kablowej utworów audiowizualnych

nadawanych w programach telewizyjnych do czasu zawarcia ze stroną powodową

umowy licencyjnej, zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 160275, 69 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 17 lutego 2009 r. oraz kwotę 9707,57 zł tytułem

zwrotu kosztów procesu, oddalił powództwo w pozostałej części i nakazał pobranie

nieuiszczonych kosztów sądowych.

Rozstrzygnięcie to oparte zostało na następujących ustaleniach i wnioskach:

Powód jest organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, działającą na

podstawie zezwolenia Ministra Kultury i Sztuki, także w sferze zarządu autorskimi

prawami do utworów audiowizualnych przysługujących producentom utworów

audiowizualnych oraz współtwórcom na polu eksploatacji równoczesnego

i integralnego nadawania programu przez inną organizację radiową i telewizyjną

(reemisja). Posiada uprawnienie do pobierania wynagrodzenia za uzgodnioną

eksploatację utworów audiowizualnych w tym zakresie. Działalność pozwanego

obejmuje między innymi upowszechnianie przekazu informacji, prowadzenie

działalności informacyjnej, kulturalno-oświatowej oraz edukacyjnej i w ramach tego

zapewnianie rozpowszechniania programów telewizyjnych za pośrednictwem sieci

kablowej na obszarze O. W powyższym zakresie reprezentuje go Związek Telewizji

Kablowych w Polsce. Strony łączyła umowa z dnia 4 października 1995r., którą

pozwany w zamian za korzystanie z utworów i przedmiotu praw pokrewnych,

objętych zarządem powoda, zobowiązał się do płacenia wynagrodzenia

w rozmiarze 0,5% wszystkich swoich przychodów związanych ze świadczeniem

usług w odniesieniu do przekazu kablowego programów radiowych i telewizyjnych,

pomniejszonych o opłaty przeznaczone na inwestycje, przy tym obejmowało

równoczesne i integralne nadawanie w sieci kablowej pięciu programów radiowych

oraz telewizyjnych i wzrastało o 0,1 % za każdy wprowadzony do sieci program

stacji telewizyjnej lub radiowej, nie mogło łącznie przekroczyć 2,8% jego dochodów.

3

Powód wypowiedział tę umowę i zaproponował zawarcie nowej umowy za

wynagrodzeniem w rozmiarze 1% wpływów operatora brutto, związanych

z retransmisjami i nadaniami kablowymi, z wyjątkiem jednorazowych opłat za

instalację. W oparciu o art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 4 grudnia 1994 r. o prawie

autorskim i prawach pokrewnych (tj. z 2006 r., Dz. U. Nr 90, poz. 631, dalej -

p.a.p.p.) i art. 138 k.p.a., decyzją z dnia 18 października 2001 r. Minister Kultury

i Dziedzictwa Narodowego zatwierdził tabele wynagrodzeń autorskich i z tytułu

praw pokrewnych producentów, których prawami zarządza powód, dotyczące

wynagrodzenia z tytułu publicznego odtwarzania utworów audiowizualnych,

wypożyczania nośników dźwięku i obrazu, wyświetlania filmów w kinach i innych,

które przewidywały łączne wynagrodzenie na polu reemisji na poziomie 7,5 %.

Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 stycznia 2006 r., SK 40/04

orzeczone zostało, że art. 108 ust. 3 p.a.p.p. jest niezgodny z Konstytucją. Stawki

stosowane przez inne organizacje zbiorowego zarządu prawami autorskimi, jak

Związek Stowarzyszeń Artystów i Wykonawców (STOART) obejmowały

wynagrodzenia w postaci 0,35 % za reemisję programów telewizyjnych oraz 1 % za

reemisję programów radiowych od wpływów brutto bez podatku VAT, ZAiKS 3,5%

przychodów uzyskanych w związku z prowadzoną działalnością z wyłączeniem

opłat za instalację sieci, a obecnie określone zostały tabelami, które przewidują

waloryzację, Związek Artystów Scen Polskich określa je przy udziale Polskiej Izby

Komunikacji Elektronicznej (poprzednio Polska Izba Gospodarcza) na poziomie,

początkowo 0,25%, a następnie 0, 5 % wpływów brutto uzyskanych przez

operatorów, w szczególności pochodzących z abonamentów, reklam, ogłoszeń

i programów sponsorowanych. Powód zawarł z dniu 1 października 2004r. kontrakt

z Polską Izbą Komunikacji Elektronicznej (dalej – PIKE), reprezentującą około

80 % rynku operatorów kablowych w Polsce, którym powód uzyskał zgodę na

rozliczanie płatności za korzystanie z praw autorskich i pokrewnych, w rozmiarze

2,8 % wszystkich miesięcznych, rzeczywistych wpływów netto, otrzymywanych

przez operatora kablowego za świadczenie usług reemisji programów

telewizyjnych, począwszy od 1 lipca 2004 r. Kontrakt miał na celu stworzenie

warunków zawierania umów licencyjnych po stwierdzeniu niekonstytucyjności tabel

wynagrodzeń przez Trybunał Konstytucyjny. Stanowił on swoisty projekt przyszłych

umów powoda z operatorami sieci kablowych. Jego postanowienia były podstawą

4

negocjacji w odniesieniu do wysokości wynagrodzenia powoda ze Związkiem

Telewizji Kablowych w Polsce, reprezentującym także pozwanego. Związek ten

proponował żeby stawka określona została na poziomie 0,1 do 0,15 %

uzyskiwanego dochodu. Większość członków Polskiej Izby Komunikacji

Elektronicznej złożyło oświadczenie o przystąpieniu do tego kontraktu, a nadto

powód zawarł, na tych warunkach, około 150 umów licencyjnych z operatorami

niezrzeszonymi W PIKE. Postanowieniem z dnia 6 marca 2009 r. Komisja Prawa

Autorskiego rozstrzygnęła spór pomiędzy stronami dotyczący umowy o udzielenie

zezwolenia na reemisje utworów audiowizualnych oraz wideogramów, do których

majątkowe prawa autorskie i pokrewne przysługują producentom utworów

audiowizualnych, wskazując że wynagrodzenie z tytułu udzielonej pozwanemu

licencji powinno wynosić 1,6 % wpływów netto bez podatku VAT oraz opłat

instalacyjnych i przyłączeniowych, uzyskiwanych przez pozwanego z tytułu reemisji

kablowej. Podstawą tego ustalenia było przyjęcie przez Komisję, że w tak

przybliżonej proporcji repertuar reprezentowany przez powoda jest przedmiotem

prowadzonej przez pozwanego reemisji, w odniesieniu do repertuaru

reprezentowanego przez inne polskie organizacje zbiorowego zarządzania

w całości reemisji pozwanego. Stawka ta nie uwzględniała wpłat dokonywanych

przez pozwanego na rzecz Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w wysokości 1,5 %

przychodu z opłat za dostęp do reemitowanych programów telewizyjnych oraz

świadczenia usług na podstawie art. 19 ust. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r.

o kinematografii. Wcześniej pozwany proponował powodowi zawarcie umowy

obejmującej wynagrodzenie kwartalne w rozmiarze 1,6 % należnych przychodów

netto bez podatku VAT, ale do porozumienia nie doszło. Pozwany wskazał, że

w 2006 r. było 4425 abonentów, w 2007 r. 4685 i 4855, a w 2008 r. 6397. Z uwagi

na ilość i rodzaj abonentów pozwany powinien uzyskać wpływy w wysokości

1099860,75 zł w 2006 r., 1355826,17 zł w 2007 r. oraz 1598237,85 zł w 2008 r.,

a łącznie w okresie objętym pozwem 4053924,77 zł. Uchwałą nr 3/2006 pozwany

określił wysokość składek za poszczególne pakiety na 7,40 zł, 14 zł, 25 zł za

miesiąc, z których wydzielono na program własny 4 zł, a z pozostałej wartości 25 %

na pokrycie kosztów instalacji sieci. Pozwany zapłacił powodowi kwotę 34312,69 zł,

obliczoną według wyliczonych przez siebie przychodów tytułem wynagrodzenia za

lata 2006 do 2008 według stawki 1,6 %. Audycje spełniające kryteria utworów

5

audiowizualnych mają znaczny wpływ na programy telewizyjne. Pozwany reemituje

również polskie programy naziemne, które przyciągają ponad 55 % abonentów

telewizji kablowych.

Sąd Apelacyjny uznał, że pozwany reemituje utwory audiowizualne bez

zgody powoda, który jest podmiotem uprawnionym do zbiorowego zarządzania

prawami autorskimi do tych utworów. Takie działanie narusza prawa autorskie

twórców. Pozwany nie jest ustawowo zobowiązany do prowadzenia działalności

gospodarczej w zakresie telewizji kablowej, a zatem bezzasadne jest

utrzymywanie, że wyrok Sądu Okręgowego narusza jego prawo do swobody

działalności gospodarczej i stowarzyszania się. Kontynuowanie przez operatorów

reemisji dokonywanej początkowo na podstawie licencji ustawowej traktowane jest

jako naruszenie majątkowych praw autorskich. Prowadzenie przez pozwanego

działalności, mimo braku uprawnienia do korzystania z utworów audiowizualnych,

usprawiedliwia orzeczenie zakazu jej kontynuowania na podstawie art. 17, art. 211

i art. 79 ust. 1 pkt 1 p.a.p.p. Sposób określenia należnego powodowi, stosownie do

art. 79 p.a.p.p., wynagrodzenia powinien być zgodny ze wskazówkami zawartymi

w art. 110 p.a.p.p. Powinno to być wynagrodzenie, które byłoby należne tytułem

udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z autorskich praw

majątkowych, a zatem uwzględniać wysokość wpływów osiąganych z korzystania

z nich i artystycznych wykonań oraz zakres korzystania. W ramach podstawy

wyliczenia wynagrodzenia należy brać pod uwagę procentowo określoną część

wpływów pozwanego z reemisji utworów audiowizualnych. Orzeczenie Komisji

Prawa Autorskiego, wbrew poglądowi Sądu pierwszej instancji, nie może mieć

zastosowania do wynagrodzenia za dokonane w przeszłości naruszenia praw

autorskich. Stanowisko Komisji nie może być traktowane jak opinia biegłego,

a zatem powołanie się na nie usprawiedliwia nieprzeprowadzenia dowodu z takiej

opinii, jeśli zachodzi potrzeba skorzystania z wiedzy fachowej, a tak było

w rozpoznawanej sprawie. Nie można również takiej opinii zastępować pośrednimi

środkami dowodowymi, jak wspomniana wypowiedź Komisji, raporty ośrodków

badania rynku AGB Nielsen Media Research i TNS OBOP, które posłużyły Sądowi

do ustalenia udziału utworów audiowizualnych w repertuarze stacji telewizyjnych

oraz należne powodowi wynagrodzenie. Z uwagi jednak na to, że powód, którego

obciążał obowiązek udowodnienia należnego mu wynagrodzenia, także co do

6

wysokości, nie złożył wniosku o przeprowadzenie takiego dowodu, ponosi skutki

niewykazania tego. Za niewystarczające uznał Sąd Apelacyjny powoływanie się na

to, że inni operatorzy zaakceptowali stawkę 2,8 %, ponieważ nie przesądza ona

o prawidłowości jej określenia. Nie było natomiast podstaw do podejmowania

inicjatywy dowodowej przez Sąd. Ostatecznie jednak przyjętą przez Sąd Okręgowy

stawkę w rozmiarze 1,6 % należało uznał Sąd Apelacyjny za uzasadnioną, skoro

pozwany mimo zaskarżenia orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego wysunął

propozycję zawarcia umowy w oparciu o tę stawkę i stanowisko to podtrzymał

w odpowiedzi na pozew oraz dalszych pismach procesowych, a nawet płacił na

rzecz powoda kwoty stanowiące 1,6 % jego przychodów jako wynagrodzenie za

reemisję. Nie można takiego zachowania pozwanego traktować jako uznania długu,

ale miało ono wpływ na rozstrzygnięcie sporu. Wobec tego zasądzeniu podlegała

na rzecz powoda taką część wynagrodzenia, która wydaje się niewątpliwa.

Powszechnie przyjmuje się, że do podstawy ustalenia wynagrodzenia nie są brane

pod uwagę jednorazowe opłaty za przyłączenie abonenta do sieci oraz opłaty

związane z produkcją programów własnych. W wykonaniu zobowiązania

nałożonego w oparciu o art. 80 p.a.p.p. pozwany wykazał jedynie ilość abonentów

i ceny poszczególnych pakietów za lata 2006 do 2008, a nie podał wysokości

opłat za utrzymanie, przyłączenie ani za własne programy, jak też nie udowodnił, by

częściowo należności abonamentowe były nieściągalne i w jakim rozmiarze. Wobec

tego zasadnym było przyjęcie jako podstawy ustalenia wysokości odszkodowania

dochodów z całego abonamentu, z wyłączeniem opłaty za przyłączenie abonenta

do sieci. Tworzenie własnego programu przez pozwanego ma w zasadzie

znaczenie przy określaniu wysokości stawki procentowej, a nadto pozwany nie

udowodnił, że wyodrębniał taką opłatę w latach 2006 do 2008. Ustalenie

wielokrotności należnego powodowi wynagrodzenia dokonywane jest w oparciu

o art. 79 ust. 1 pkt 3 p.a.p.p. Przewidziana tym uregulowaniem przesłanka winy

odnosi się nie do niezawarcia umowy, ale do naruszenia praw autorskich. Pozwany

umyślnie naruszył autorskie prawa majątkowe zarządzane przez powoda, skoro

świadomie nadawał utwory w swojej sieci kablowej, wiedząc że nie jest do tego

uprawniony. Kwota odszkodowania określona została w oparciu o art. 322 k.p.c.,

ponieważ ścisłe jej udowodnienie byłoby nadmiernie utrudnione. Nie było podstaw

do uznania, że żądana przez powoda stawka ustalona na 2,8%, którą

7

zaakceptowała większość operatorów kablowych jest rażąco wygórowana, jak też,

że wykorzystuje on dominującą pozycję na rynku. Orzeczenie zakazu reemisji do

czasu zawarcia umowy spełnia wymagania art.6 pkt 4 i 5 p.a.p.p., a niemożność

wyodrębnienia tych programów, do których nie ma on uprawnienia jest przejawem

ryzyka prowadzonej działalności.

Powód w skardze kasacyjnej powołał obie podstawy przewidziane art. 3983

§ 1 k.p.c. Naruszenie prawa materialnego łączy z błędną wykładnią art. 79 ust. 1

pkt 3 li.b p.a.p.p. w związku z art. 110 p.a.p.p., polegającą na przyjęciu, że art. 110

p.a.p.p. znajduje zastosowanie do roszczeń o naprawienie wyrządzonej szkody

przez zapłatę sumy pieniężnej oraz uznaniu, że niewystarczające jest stosowanie

kryterium stawek funkcjonujących w obrocie. Naruszenie przepisów prawa

procesowego dotyczy art. 232 zd. 2 oraz art. 233 w związku z art. 278 § 1 k.p.c.

przez zaniechanie oceny przedstawionych dowodów co do wysokości należnego

mu odszkodowania i podniesienie dopiero w uzasadnieniu, że wyłącznie opinia

biegłego może stanowić dowód zezwalający na określenie wysokości szkody.

Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej jego

apelację i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Skarga kasacyjna pozwanego oparta została na obu podstawach objętych

art. 3983

§ 1 k.p.c. Pierwsza z tych podstaw związana jest z naruszeniem art. 70

ust. 1 w związku z art. 70 ust. 21

i art. 17 p.a.p.p. przez przyjęcie, że producenci

nabywają od współautorów prawo do pobierania wynagrodzenia z tytułu

użytkowania utworu audiowizualnego na polu eksploatacji w postaci reemisji, mimo

że współautorzy nie mają prawa do wynagrodzenia z tego tytułu. Z kolei naruszenie

art. 79 ust. 1 pkt 1 p.a.p.p. polega na przyjęciu, że orzeczenie zakazu reemisji jest

usprawiedliwione co do zasady i bez zdefiniowania tych utworów, chociaż zakaz

taki koliduje z art. 6 ust. 1 pkt 5 p.a.p.p., skoro dotyczy reemisji całości bez

uwzględnienia programu pozwanego, przyjęcie, że sam fakt nieakceptacji

jednostronnie narzuconej stawki stanowi o naruszeniu autorskich praw

majątkowych współtwórców utworu audiowizualnego, mimo opłacania stawki

ustalonej przez Komisję, że Sąd był upoważniony do wprowadzenia zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej, co było orzeczeniem ponad żądanie, nie

został określony przez Sąd rodzaj winy pozwanego. Sprzecznie z preambułą

(akapit 26) oraz art. 13 Dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady

8

z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej

(Dz. Urz. UE.L.2004 nr 157 str. 45) Sąd zastosował karę cywilną z art. 79 ust. 1 pkt

3 litera b p.a.p.p. Naruszenie prawa procesowego dotyczy art. 231 § 2 k.p.c. przez

przyjęcie, że nie doszło do częściowego uznania powództwa i art. 322 k.p.c. przez

określenie w oparciu o ten przepis stawki wynagrodzenia. Nie doszło do

wyjaśnienia istoty sprawy. Uchybienie art. 328 § 2 k.p.c. polega na niewyjaśnieniu

podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia oraz nieokreśleniu charakteru

szkody powoda i kategorii winy pozwanego. Skarżący domagał się uchylenia

zaskarżonego wyroku co do punktu I i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ewentualnie uchylenia tego wyroku

i oddalenia powództwa, rozważenia uchylenia wyroków Sądów obu instancji

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że naruszenie art. 328 § 2 w związku

z art. 391 § 1 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej

naruszenia przepisów postępowania przewidzianą w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.,

jedynie wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia sądu drugiej instancji nie zawiera

wszystkich koniecznych wymagań i dotknięte jest tak oczywistymi brakami, że

niemożliwa jest kontrola kasacyjna skarżonego rozstrzygnięcia, a w tym ocena toku

wywodu, który do niego doprowadził. Tylko w takim przypadku uzasadnione byłoby

przyjęcie, że naruszenie tego przepisu może mieć wpływ na treść orzeczenia

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98,

OSNC 1999/4/83; wyroki z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, niepubl.; z dnia

9 marca 2006 r., I CSK 147/05, niepubl.; z dnia 19 września 2007 r., II CSK175/07,

niepubl.; z dnia 16 maja 2008 r., III CSK383/07, niepubl.; z dnia 9 czerwca 2009 r.,

II CSK 49/09, niepubl.; z dnia 4 marca 2010 r., I CSK 439/09 niepubl.; z dnia

8 czerwca 2010 r., II PK 43/10, niepubl.). W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

nie ma aż tak istotnych wadliwości. Podniesione w skardze pozwanego

zastrzeżenia, dotyczące powołanego zarzutu, polemizują w zasadzie z wykładnią

prawa materialnego, która była podstawą uwzględnienia powództwa, czego nie

można dokonywać za jego pośrednictwem. O istnieniu omawianej podstawy skargi

kasacyjnej za uzasadnioną przesądza nie każde naruszenie przepisów

postępowania, ale jedynie takie uchybienie przepisom postępowania, które mogło

9

mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżącego obciąża zatem obowiązek wskazania nie

tylko na czym naruszenie to polegało, ale także i tego, że następstwa tych

wadliwości były tego rodzaju, że kształtowały lub współkształtowały treść

zaskarżonego wyroku.

Przyjęte jest jednolicie, że uznanie powództwa w całości lub części stanowi

akt dyspozytywny pozwanego o ograniczonym zakresie, ponieważ obejmuje

okoliczności faktyczne i podstawę prawną danej sprawy, rozumianą jako zespół

obowiązujących przepisów, które będą stanowiły oparcie dokonanego przez sąd

rozstrzygnięcia. Jako czynność procesowa obejmuje oświadczenie wyraźnie

określone i nienasuwające wątpliwości, co do swej treści i zakresu, w jakim

pozwany traktuje roszczenie powoda za usprawiedliwione, a nadto wywołuje skutki

materialnoprawne. Zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 213 § 2 k.p.c. nie

zasługiwał na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny wskazał, że pozwany ostatecznie

godził się na wysokość stawki 1/6 % i na dowód uznania zasadności żądań pozwu

w tym zakresie wpłacił w toku sprawy na rzecz powoda część wynagrodzenia

w rozmiarze 34 312,61 zł. Mimo zatem nieużycia zwrotu objętego art. 213 § 2

k.p.c., to w sposób nim określonym potraktował opisane czynności pozwanego.

Wbrew oczekiwaniom pozwanego to częściowe uznanie powództwa nie stanowiło

przeszkody do określenia przez Sąd podstaw i wysokości stosownego

wynagrodzenia także przy zastosowaniu art. 322 k.p.c. Niezależnie od tego

skarżący nie wykazał ewentualnego wpływu podnoszonego pominięcia, gdyby ono

miało miejsce, na wynik sprawy. Zarzut nierozpoznania istoty sprawy nie został

powiązany z przepisem prawa, którego wadliwe zastosowanie lub błędna wykładnia

mogłaby na to wskazywać, jak też nie została podana żadna argumentacja, mająca

skłonić do takiego wniosku.

Nie można natomiast odmówić słuszności zarzuconemu przez powoda

naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 232 zd. 2 w związku z art. 278 § 1 k.p.c.

Trafnie przyjął Sąd Apelacyjny, że ciężar udowodnienia roszczenia obejmującego

stosowne wynagrodzenie, także co do wysokości spoczywał na powodzie. Do niego

zatem należało wystąpienie z inicjatywą dowodową i jego obciążają skutki

nieudowodnienia wysokości roszczenia. Uznanie przez Sąd Apelacyjny, że

rozstrzygnięcie kwestii wysokości wynagrodzenia przy uwzględnieniu charakteru

i zakresu korzystania przez pozwanego z utworów, którymi zarządza powód,

10

wymagało wiadomości specjalnych, a opinii biegłego nie można zastąpić innymi

dowodami, nie mogło doprowadzić do określenia tych składników, od których

sporna wysokość jest uzależniona, a następnie rozmiaru wynagrodzenia na

poziomie ostatecznie przyznanej przez pozwanego stawki i wielkości jego

wpływów, wynikającej z przedstawionych danych dotyczących ilości abonentów

i wartości abonamentów, z powołaniem na art.. 322 k.p.c. Przyjęte zostało

w orzecznictwie (por. wyroki Sądu najwyższego z dnia 25 marca 2004 r., II CK

90/03, OSNC 2005/4/66; z dnia 29 listopada 2006 r., II CSK 245/06, niepubl.;z dnia

13 grudnia 2007 r., I CSK 321/07, niepubl.), że określanie wymiaru stosownego

wynagrodzenia powinno być dokonywane przez sąd, biorący pod uwagę wpływy

osiągane z korzystania utworu, charakteru i zakresu korzystania, w sposób

respektujący równe traktowanie podmiotów, którym przysługują autorskie prawa

majątkowe i podmiotów korzystających z nich. Przedmiotem rozwagi sądu powinny

być stawki rynkowe, w tym także stosowane przez organizacje zbiorowego

zarządzania. Jeżeli sąd po dokonaniu analizy przedstawionych przez strony stawek

i podstaw, na których zostały określone doszedłby do przekonania, że wymagane

są wiadomości specjalne, to powinien o tym poinformować strony, umożliwiając im

podjęcie wymaganych czynności procesowych. Sformułowany w orzecznictwie

postulat, nakazujący sądowi rozważenie w pierwszej kolejności, czy okoliczności

sprawy zezwalają mu na samodzielne określenie wysokości stosownego

wynagrodzenia, a sięganie po opinię dopiero w przypadku stwierdzenia, że bez

skorzystania z wiadomości specjalnych nie będzie to możliwe. Założone zostało, że

decyzja co do potrzeby uzyskania pomocy ze strony podmiotu posiadającego

wiedzę specjalną należy do sądu, zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. Wobec tego

prawidłowe wyjaśnienie wszystkich kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy

wymaga poinformowania stron, że ustalenie podstaw i rozmiaru wynagrodzenia nie

może być dokonane bez opinii biegłego. Niedopuszczalne jest natomiast

zaskakiwanie stron wyciąganiem negatywnych skutków wynikających z rozkładu

ciężaru dowodu z pominięciem przekazania tej informacji. Uznanie przez sąd, że

wymagana jest opinia biegłego, która jest niezastępowanym środkiem dowodowym

oznacza niedopuszczalność wydania orzeczenia końcowego z pominięciem tego

dowodu. W takiej sytuacji nie jest wyłączone skorzystanie przez sąd z uprawnienia

przewidzianego art. 232 zd. 2 k.p.c. Na takie rozumienie obowiązku właściwego

11

rozstrzygnięcia sporu wskazuje orzecznictwo Sądu Najwyższego, a przykładowo

przywołać należy wyroki z dnia 24 listopada 1999 r., I CKN 223/98, niepubl.; z dnia

20 marca 2009 r., II CSK 602/08, niepubl. i z dnia 15 stycznia 2010 r., I CSK

119/09, niepubl.). Nie może stanowić przeszkody w rzetelnym wyjaśnieniu

spornych okoliczności i miarodajnej ocenie zasadności roszczenia profesjonalna

reprezentacja stron, zwłaszcza w sytuacji jaka zaistniała w rozpoznawanej sprawie,

w której strony mogły być przekonane, że Sąd dokonana określenia rozmiaru

stawki na podstawie zgromadzonych dowodów, zwłaszcza że Sąd pierwszej

instancji uznał dowód z opinii biegłego za zbędny, a odmienne stanowisko Sądu

drugiej instancji nie zostało stronom przestawione. W tej sytuacji uznanie, że powód

nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku dowodzenia stanowi o zasadności

zgłoszonego zarzutu.

Stosownie do art. 8 p.a.p.p. autorskie prawo majątkowe w postaci

wyłącznego prawa do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich

polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu (art. 17

p.a.p.p.) jest zbywalne (art. 41 ust. 1 p.a.p.p.). Producentowi utworu

audiowizualnego, zgodnie z art. 70 ust. 1 p.a.p.p., przysługują wyłączne prawa

majątkowe związane z eksploatacją utworów, które zostały objęte utworem

audiowizualnym na podstawie umów zawartych z ich twórcami. W przepisie art. 70

ust 21

p.a.p.p. zostały enumeratywnie wyszczególnione pola eksploatacji, z których

prawo do wynagrodzenia przysługuje, niezależnie od praw producenta,

współtwórcom oraz artystom wykonawcom utworu audiowizualnego. W uchwale

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2008 r., III CZP

57/08, OSNC 2009/5/64 wyrażony został pogląd, podzielany w rozpoznawanej

sprawie, że podmioty wymienione w art. 70 ust. 21

p.a.p.p. nie posiadają

uprawnienia do wynagrodzenia za korzystanie z utworu audiowizualnego na polu

reemisji. Umowy zawarte przez producenta z autorami utworów stworzonych albo

wykorzystanych w utworze audiowizualnym stanowią źródło wyłącznego prawa do

korzystania z tych utworów. Jeśli zatem w art. 70 ust.21

p.a.p.p. nie zostało

wymienione pole eksploatacji w postaci reemisji, to wynagrodzenie z nim związane

nie przysługuje wymienionym w tym przepisie podmiotom. Uprawnienia

współtwórców i artystów wykonawców mają charakter szczególnych, niezależnych

od przekazanych producentowi zawartymi umowami. Odmienna interpretacja,

12

zakładająca, że producent nie uzyskał uprawnienia do eksploatacji utworu

audiowizualnego jako całości w ramach reemisji, bo nie przysługiwały podmiotom

wymienionym w art. 70 ust. 21

p.a.p.p. jest błędne. Zarzut naruszenia tego przepisu

nie jest uzasadniony.

Na częściowe podzielenie zasługiwał zarzut skargi pozwanego błędnej

wykładni art. 79 p.a.p.p. Wprowadzone ustawą z dnia 28 października 2002 r.

o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 197, poz.

1662) istotne zmiany, obowiązujące od 1 stycznia 2003 r., obejmowały również

definicję reemitowania, jako jednego z pól eksploatacji utworu autorskiego,

w sposób samodzielny i odmienny od nadawania utworu oraz obrotu jego

egzemplarzami. Z art. 6 pkt 5 wynika, że reemitowaniem utworu jest

rozpowszechnianie przez inny podmiot niż pierwotnie nadający, drogą

przejmowania w całości i bez zmian programu organizacji radiowej lub telewizyjnej

oraz równoczesnego i integralnego przekazywania tego programu do

powszechnego użytku. Stosownie zaś do art. 211

ust. 1 p.a.p.p. eksploatowanie

utworu przez operatorów sieci kablowych drogą reemitowania programu organizacji

radiowej lub telewizyjnej może być dokonywane wyłącznie na podstawie umowy

zawartej z właściwą organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.

Obowiązkowi operatora sieci kablowej do zawarcia takiej umowy odpowiada

obowiązek organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, przewidziany

w art. 106 ust. 2 p.a.p.p., do udzielenia zgody na korzystanie z utworów (udzielania

licencji) w granicach wykonywanego zarządu. Do odmowy zawarcia umowy

mogłoby dojść jedynie z ważnych powodów. Przyczyny wskazujące na ich istnienie

nie zostały wymienione, jak też ustawa nie zawiera żadnych wskazówek co do

tego, co może być uznane za przeciwwskazanie w przystąpieniu do umowy.

Nie zostało również określone i brak jakichkolwiek wskazań odnoszących się do

warunków, na jakich ma być udzielona zgoda na korzystanie z utworów.

Wyznaczenie ich, w razie sporu pomiędzy operatorem sieci kablowej a organizacją,

następowało, w okresie objętym sporem, według zasad wskazanych w art. 108 ust.

5 p.a.p.p., który został uchylony z dniem 8 lipca 2010 r. Ugruntowany został

w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że do naruszenia bezwzględnych autorskich

praw majątkowych dochodzi w przypadku eksploatacji ich bez zgody uprawnionego

lub zezwolenia wynikającego z licencji ustawowej (por. wyroki Sądu Najwyższego

13

z dnia 20 maja 1999 r., I CKN 1139/97, OSNC 200/1/6; z dnia 25 listopada 1999 r.,

II CKN 573/98, niepubl., z dnia 26 czerwca 2003 r., V CKN 411/01, OSNC

2004/9/144). Do działań naruszających autorskie prawa majątkowe zaliczone

zostało również przystąpienie przez operatora sieci kablowej do reemisji utworów

bez zawarcia wymaganej art. 211

ust. 1 p.a.p.p. umowy (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 27 lipca 2010 r., V CSK 458/09, niepubl.). Zakresem

kompetencji Komisji Prawa Autorskiego, przewidzianym w art. 108 ust. 5 p.a.p.p.,

objęte są spory związane z zawarciem umowy, w tym także dotyczące jej treści

rozumianej jako warunków, odnoszących się również do wysokości wynagrodzenia

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 2007 r., IV CSK 303/06, niepubl.;

postanowienie z dnia 6 grudnia 2007 r., III CZP 107/07, OSNC 2009/1/18 i uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2010 r., III CZP 1/10,

OSNC 2011/1/1). Z przepisów art. 211

ust. 2 i art. 108 ust. 5 p.a.p.p. nie można

wysnuć wniosku, że kompetencja ta obejmuje również spory o wysokość

stosownego wynagrodzenia objętego art. 79 ust. 1 p.a.p.p. Zmiana tego przepisu

wprowadzona została z dniem 20 czerwca 2007 r. ustawą z dnia 9 maja 2007 r.

o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych i niektórych innych

ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 662, dalej – ustawa z 9 maja 2007 r.). Nie zostały w niej

zamieszczone przepisy przejściowe, a zatem jej uregulowania znajdą

zastosowanie, zgodnie z ogólną regułą intertemporalną - art. 3 k.c., do zdarzeń

zaistniałych po jej wejściu w życie. Nie zasługuje na podzielenie niekonsekwentne

stanowisko pozwanego, że nie spełnia przesłanek naruszenia autorskich praw

majątkowych nieakceptacja narzuconych mu przez powoda, wygórowanych

stawek. Ponownie podkreślić trzeba, że wkroczenie w zakres tych praw bez

zezwolenia uprawnionego podmiotu stanowi ich naruszenie. Przemawia to za takim

ukształtowaniem ochrony, które zezwala na przystąpienie do eksploatacji

autorskich praw dopiero po zawarciu umowy, a zatem po rozwiązaniu sporu

dotyczącego treści jej postanowień, w tym również wysokości wynagrodzenia.

W przepisie art. 79 p.a.p.p. uregulowane zostały środki ochrony autorskich praw

majątkowych przysługujących uprawnionemu w stosunku do osoby, która wkroczyła

w zakres monopolu korzystania z utworu bez wymaganej zgody. Objęte nim zasady

wskazują, że postanowienia wymienionego przepisu mają charakter bezwzględnie

obowiązujących. Katalog roszczeń przewidzianych w art. 79 ust. 1 p.a.p.p.

14

zawiera: nakazanie zaniechania naruszeń, wydanie uzyskanych korzyści albo

zapłacenia w podwójnej, a w przypadku, gdy naruszenie jest zawinione potrójnej

wysokości stosownego wynagrodzenia w chwili jego dochodzenia, naprawienie

wyrządzonej szkody, jeżeli działanie naruszającego było zawinione. Powołaną

ustawą z dnia 9 maja 2007 r. wyszczególnienie to zostało uzupełnione o roszczenie

o usunięcie skutków naruszenia, inne ukształtowanie dochodzenia wyrównania

wyrządzonej szkody przez określenie, że naprawienia jej można się domagać albo

na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości

podwójnej, a w przypadku zawinienia naruszającego, trzykrotnej wysokości

stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne

tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z praw autorskich,

zaś żądanie wydania uzyskanych korzyści wyodrębnione zostało jako samodzielny

środek. Różnorodność roszczeń przyjętych dla ochrony interesów majątkowych

twórcy jest przejawem dążenia do ich najpełniejszego zabezpieczenia. Stosowanie

zatem przepisów obejmujących te środki powinno uwzględniać założenie ich

wprowadzenia, którym jest przyznanie ochrony efektywnej, proporcjonalnej do

naruszenia, dającej właściwą rekompensatę uprawnionemu oraz spełniającej

funkcje prewencyjne. Zapewnieniu korzystania z autorskich praw majątkowych

zgodnie z wolą uprawnionego służy roszczenie o zaniechanie naruszeń przez

zakazanie naruszającemu prawa autorskie kontynuowania działań wkraczających

w sferę strzeżoną uprawnionemu. Roszczenie to przysługuje wówczas, gdy

naruszenie już nastąpiło, ma charakter ciągły i zachodzi uzasadnione

prawdopodobieństwo, że będzie kontynuowane. Zastosowanie tego środka nie jest

uzależnione od winy naruszającego. Nie zostało wyłączone zastosowanie także na

gruncie postanowień ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych

stosowanie art. 5 k.c., ale bezwzględnie obowiązujący charakter przepisów

mających na celu realizację ochrony bezwzględnych praw sprzeciwia się, co do

zasady, przyznaniu ochrony podmiotowi działającemu bezprawnie, chyba że

chodziłoby o interes ogółu. Ugruntowane zostało w doktrynie i orzecznictwie

zapatrywanie, że stanowiąca klauzulę generalną konstrukcja nadużycia prawa

podmiotowego ma na celu dostosowywanie zakresu abstrakcyjnie ujętych

uprawnień do konkretnej sytuacji. Zgodnie z przyjętymi ogólnymi regułami

stosowania tej klauzuli, powoływanie się na nadużywanie prawa nie może

15

prowadzić do uchylenia lub zmiany obowiązujących przepisów, jak też trwałego

pozbawienia uczestnika obrotu prawnego danego prawa podmiotowego.

Dopuszczenie możliwości oceny omawianego sposobu ochrony uwzględniającej

przesłanki art. 5 k.c. powodowałoby, że ochrona ta byłaby w istocie iluzoryczna.

Wyjątkowy charakter funkcji zakazu stosowania utworów wskazuje na konieczność

ścisłego realizowania go, zgodnie z celem, ale wyłączającego ingerencję w prawa,

które nie przysługują twórcy. Orzeczenie wprowadzające ten zakaz powinno ściśle

określać rodzaj i zakres chronionych praw, którymi zarząd sprawuje dana

organizacja zbiorowego zarządzania, tożsamy z naruszanymi przez korzystającego

z nich. Takie oznaczenie przedmiotu ochrony, objętego żądaniem uprawnionego,

obciąża zgłaszającego roszczenie, ponieważ zakazem mogłyby być objęte jedynie

te prawa, do których powód wykaże uprawnienie. Konsekwencją niewywiązania się

z tego obowiązku jest odmowa udzielenia ochrony w tej formie. Nie można

podzielić stanowiska Sądu Apelacyjnego, że dopuszczalne było ogólne

sformułowanie zakazu reemisji, którego skutkiem było uniemożliwienie pozwanemu

korzystania z praw autorskich, którymi powód nie zarządza, co w istocie naruszało

uprawnienie pozwanego do prowadzenia działalności. Niesłusznie uznał ten Sąd,

że podnoszona przez powoda niemożność „zablokowania” wyłącznie tych

programów, co do których pozwany nie posiada zezwolenia na reemisję obciąża

jedynie pozwanego i stanowi element ryzyka związanego z prowadzoną

działalnością. Niezależna od obu stron ewentualna niemożność wykonania zakazu

w sposób niewkraczający w prawa, którymi powód nie zarządza, jest następstwem

charakteru eksploatowania utworów ma polu reemisji, łączy się zatem

z działalnością prowadzoną przez każdą z nich. Podkreślenia wymaga, że

zaniechanie naruszeń tak, jak i pozostałe formy ochrony zawarte w art. 79 p.a.p.p.

jest środkiem uniwersalnym, co łączy się z tym, że użycie go w wypadku

konkretnego naruszenia autorskich praw majątkowych wymaga dostosowania do

specyfiki danego pola ich eksploatacji i charakteru naruszeń. Nieodniesienie się do

zarzutu pozwanego, utrzymującego, że może wyodrębnić z programu nadawcy

części dotyczące utworów zarządzanych przez powoda i brak w tej kwestii

jakichkolwiek ustaleń uniemożliwia wyrażenie stanowiska co do trafności

zastosowania tego środka. W obecnym stanie sprawy uwzględnienie roszczenia

w tym zakresie jawi się jako przyznanie powodowi nieproporcjonalnej ochrony,

16

prowadzącej do negatywnych następstw, wykraczających poza rzeczywistą

potrzebę. Nie można bowiem akceptować ochrony jednych praw przez naruszanie

innych i wyrządzenie szkody ponad miarę, obejmującą skutki niezwiązane

z prowadzeniem działalności bez wymaganego zezwolenia, a tym samym

ustanawiania niewykonalnych zakazów.

Wysunięcie roszczenia o zasądzenie dwukrotnej wysokości wynagrodzenia

nie wymaga wykazania przez uprawnionego winy sprawcy naruszenia ani

zubożenia uprawnionego. Jego charakter nie został jednoznacznie określony

w ustawie, a w doktrynie uznawano, że zbliżone jest do roszczenia o wydanie

uzyskanych korzyści, albo stanowi alternatywną rekompensatę albo roszczenie

odszkodowawcze. Wskazana zmiana ustawy z dnia 9 maja 2007 r. ukształtowała je

jako swoiste roszczenie odszkodowawcze. W odniesieniu do roszczenia o zapłatę

trzykrotnej wysokości stosownego wynagrodzenia, uzależnionego od zawinionego

naruszenia autorskich praw majątkowych wysuwane są zapatrywania, że stanowi

ono swoistą karę cywilną. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że

roszczenie to ma odszkodowawczy charakter (po. Wyroki z dnia 3 marca 2006 r.,

II CSK 59/05, niepubl.; z dnia 29 listopada 2006 r., II CSK 245/06, niepubl., z dnia

15 maja 2008 r., I CSK 540/07, niepubl.), jak też, że stanowi ono alternatywę

roszczenia o wydanie bezprawnie uzyskanych korzyści (por. wyrok z dnia

15 września 2004 r., III CSK 366/03, OSNC 2005/7-8/141). Rozważając charakter

roszczenia zgłoszonego przez powoda w rozpatrywanej sprawie należy stwierdzić,

że żądanie zasądzenia dwukrotności stosownego wynagrodzenia jest szczególnym

środkiem ochrony autorskich praw majątkowych o charakterze kompensacyjno-

odszkodowawczym, którego dochodzenie nie wymaga wykazywania winy podmiotu

korzystającego z utworu bez wymaganego zezwolenia, uszczerbku majątkowego

uprawnionego oraz uzyskania korzyści przez naruszającego te prawa. W tym

kierunku poszła omówiona zmiana, lokując te roszczenia jako mające na celu

naprawienie szkody. Odniesienie go do wysokości wynagrodzenia podyktowane

było dążeniem do uproszczonego, a zatem łatwiejszego i szybszego uzyskania

ochrony i rekompensaty. Zastrzeżenia skargi kasacyjnej pozwanego związane

z nieokreśleniem szkody, którą rekompensować ma dwukrotność wynagrodzenia

są pozbawione racji. Nie można jednak odmówić słuszności zarzutowi

kwestionującemu orzeczenie o obowiązku zapłaty trzykrotnej wysokości

17

stosownego wynagrodzenia, poza tymi wymagającymi określenia rodzaju winy.

Omawiane uregulowanie, uzależniające roszczenie w rozmiarze trzykrotności

wymienionego wynagrodzenia od zawinionego działania naruszającego, nie

wprowadza rozróżnienia rodzaju winy, a zatem odnosi się do obu jej postaci,

nieumyślnej i umyślnej. Trafnie jednak podnosi pozwany, że postanowienia

Dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia

2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej zarówno w punkcie

26 preambuły, jak i w art. 13 wskazują, że w zakresie naprawienia szkody

uprawnionego państwa nie powinny wprowadzać obowiązku stosowania

odszkodowań o charakterze kary. Za miarodajne we właściwych przypadkach

uznane zostało ustanowienie odszkodowania ryczałtowego, odnoszącego się do

opłat związanych uprawnionym korzystaniem z autorskich praw majątkowych.

Ocena zgłoszonego przez powoda roszczenia w tym zakresie uwzględniać powinna

powołane zastrzeżenia, wiążące się ze stosowaniem takiego podwyższenia

stosownego wynagrodzenia, jak też wszystkie okoliczności rozpoznawanej sprawy,

wskazujące, że za uwzględnieniem go przemawiają szczególnie uzasadnione racje.

Rozważenia wymagało, że pozwany, rozpoczynając działalność był uprawniony do

reemitowania utworów zarządzanych przez powoda, prowadził ją przez szereg lat

zgodnie z posiadanym uprawnieniem. Przyczyną kontynuowania jej po rozwiązaniu

umowy przez powoda jest spór dotyczący wysokości wynagrodzenia, jako elementu

umowy, która powinna być zawarta. Wiążące w postępowaniu kasacyjnym

ustalenia faktyczne Sądu Apelacyjnego wskazują na to, że przyczyny braku

porozumienia nie mogą obciążać jedynie pozwanego. Ponadto skutki rezygnacji

z tej działalności w sytuacji, gdy miał podstawy do przyjęcia, że do zawarcia

umowy dojdzie, byłyby bardzo dotkliwe, jak też nie przynosiłyby korzyści

uprawnionemu, jeśli pozwany wnosił opłaty, chociaż w niższej wysokości od

żądanej przez powoda. Przystępując do negocjacji powód nie posiadał

zatwierdzonych tabel stawek, a uzyskanie tego okazało się niemożliwe. Przyjęcie

stawki określonej w opisanym kontrakcie, proponowanej również pozwanemu

powinno być brane pod uwagę w toku uzgodnień, nie ma jednak podstaw do oceny,

czy obstając przy tej stawce powód dążył do skłonienia pozwanego do przyjęcia

warunków obciążających go nadmiernymi opłatami, których poniesienie

niweczyłoby sens prowadzenia działalności. Nie można przy tym pominąć

18

przewidzianego art. 106 ust. 2 p.a.p.p. obowiązku organizacji zbiorowego

zarządzania prawami autorskimi zawierania, także z operatorami sieci kablowych,

umów na warunkach odpowiednich, typowych, które nie doprowadzą do

zablokowania rozpowszechniania utworu. Dbałość o efektywne wykorzystywanie

utworów uwzględniać powinna interesy uprawnionych podmiotów oraz zapewniać

operatorom sieci odpowiednie i typowe wynagrodzenie za rozpowszechnianie.

Podkreślenia wymaga istnienie związku pomiędzy osiągnięciem i rozmiarem

korzyści a przymiotami i możliwościami korzystającego. Wysokość korzyści zawsze

będzie następstwem działań korzystającego, w tym także zaangażowania innych

osób, nakładów finansowych, czynności organizacyjnych, zaś wartość autorskich

praw, nie tylko majątkowych, jest ściśle związana z ich rozpowszechnianiem. Bez

należytego rozpatrzenia wszystkich aspektów łączących się z przyczynami, które

stanowiły przeszkodę w zawarciu umowy oraz charakteru tego roszczenia

przedwczesne było nałożenie na pozwanego obowiązku zapłaty trzykrotności

stosownego wynagrodzenia.

Nietrafnie podniesiony został w skardze kasacyjnej powoda zarzut błędnej

wykładni art. 79 ust 1pkt 3 lit.b w związku z art. 110 p.a.p.p. Wymienione

uregulowanie określa omówiony już środek ochrony, podobnie jak i art. 79 ust.1

p.a.p.p. w postaci dwu - lub trzykrotnego stosownego wynagrodzenia.

Wypowiedziany został w orzecznictwie pogląd, podzielany w rozpoznawanej

sprawie, że „stosowne wynagrodzenie”, to takie wynagrodzenie, jakie otrzymałby

uprawniony, gdyby osoba, która naruszyła zarządzane przez niego autorskie prawa

majątkowe zawarła umowę o korzystanie z nich w zakresie dokonanego naruszenia

(por. powoływane już wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2004 r., II CK

90/03; z dnia 20 listopada 2006 r., II CSK 245/06; i z dnia 13 grudnia 2007 r.,

I CSK 321/07). Znajduje ono również potwierdzenie w treści obecnie

obowiązującego art. 79 ust. 1 pkt 3 lit b p.a.p.p., stanowiącej, że chodzi

o wynagrodzenie, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem

udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z praw autorskich. To z kolei

wynagrodzenie ustalane jest odpowiednio do wskazań objętych art. 110 p.a.p.p.

Nie ma racjonalnych podstaw do przyjmowania na gruncie ustawy, że zwrotowi

„wynagrodzenie” należałoby przypisywać różne znaczenie. Przemawia za takim

jego rozumieniem również charakter omówionego środka i cel, którym jest

19

określenie rekompensaty w odniesieniu do miernika adekwatnego do korzyści, jaką

uprawniony powinien uzyskać w ramach eksploatowania jego utworu oraz

relatywnie łatwego do ustalenia. Ze stanowiska wyrażonego w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 3 marca 2006 r., II CSK 59/05 wynika, że art. 110 p.a.p.p. nie

może stanowić podstawy prawnej roszczeń związanych z korzystaniem z utworu

bez zgody uprawnionego. Brak natomiast podstaw do przyjmowania, że wyłącza

możliwość określania stosownego wynagrodzenia przy uwzględnieniu kryteriów

objętych art. 110 p.a.p.p. Odmienne stanowisko skarżącego nie znajduje

potwierdzenia ani w treści przepisu ani jego wykładni. Nie można wykluczyć, że

będą to stawki powszechnie stosowane w obrocie, które powinny nawiązywać do

zakresu zobowiązania pozwanego, w tym także sumy jego obciążeń. W odniesieniu

do podstaw ustalania wysokości tego wynagrodzenia sformułowany został

w orzecznictwie postulat, że w sytuacji braku tabel, co dotyczy okresu objętego

powództwem, należy ją wyznaczyć z uwzględnieniem wpływów osiąganych

z korzystania z utworu oraz charakteru i zakresu korzystania z niego (art. 110

p.a.p.p.). należy również brać pod uwagę rynkowe stawki w kraju, a także za

granicą oraz stawki stosowane przez organizacje zbiorowego zarządzania na

danym polu eksploatacji, jak też czasowe oznaczenie stanu wyznaczania go

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2004 r., III CK 366/03, OSNC

2005/7-8/141; z dnia 29 listopada 2006 r., II CSK 245/06 i z dnia 13 grudnia

2007 r., I CSK 321/07). Rozmiar wynagrodzenia powinien z jednej strony

uwzględniać zapewnienie osobom uprawnionym odpowiedni poziom ochrony,

a z drugiej uzasadnione interesy użytkowników, co sprzeciwia się narzucaniu im

uciążliwych warunków, a w tym rażąco wygórowanych stawek, sprawiających, że

w zasadzie korzystanie z autorskich praw majątkowych nie będzie dostępne.

Należy również zwrócić uwagę na istotę zbiorowego zarządzania prawami

autorskimi, polegającą na jednakowym traktowaniu korzystających z tych praw,

będących w takim samym położeniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja

1999 r., I CKN 1139/97, OSNC 2000/1/6). W rozpoznawanej sprawie nie można

pominąć argumentów zawartych w orzeczeniu Komisji Prawa Autorskiego, które

chociaż nie mają wiążącego charakteru, to jednak nie bez znaczenia jest rola tej

Komisji w kształtowaniu wysokości stawek do czasu uchylenia art. 105 ust. 3 oraz

po wprowadzeniu, z dniem 21 października 2010 r. art. 1101

ustawą z dnia 8 lipca

20

2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych i o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 152, poz.1016). Oparcie wyznaczenia

stosownego wynagrodzenia o rozważenie wszystkich okoliczności sprawy,

odpowiednio do art. 322 k.p.c., stanie się dopuszczalne, jeśli mimo

przeprowadzenia wymaganych dowodów nie będzie możliwe ścisłe określenie jego

wysokości.

Z powyższych względów zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę

przekazać Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania na podstawie art.

39815

§ 1 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego

pozostawione zostało końcowemu orzeczeniu w oparciu o art. 108 § 2 w związku

z art. 39821

k.p.c.

db