V CSK 405/10

Wyrok z dnia 15 czerwca 2011 r., V CSK 405/10

Sposób pisemnego zawiadomienia członków spółdzielni mieszkaniowej

o obradach walnego zgromadzenia, określony w art. 83

ust. 6 ustawy z dnia 15

grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r.

Nr 119, poz. 116 ze zm.) może być sprecyzowany w statucie.

Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Bogumiła Ustjanicz

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marka A. przeciwko Spółdzielni

Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "K. IV" w W. o uchylenie uchwały, po

rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 15 czerwca 2011 r. skargi

kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 20

kwietnia 2010 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu we

Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód Marek A. wniósł o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia pozwanej

Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "K.IV" w W., podjętej w

dniach 1-23 kwietnia 2009 r. w przedmiocie wyboru członków rady nadzorczej.

Twierdził, że zamierzał kandydować na członka rady nadzorczej, ale zarząd nie

zagwarantował mu realizacji tego prawa i w konsekwencji nie dokonał w terminie

zgłoszenia kandydatury z wymaganym poparciem innych członków.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu ustalił, że powód jest członkiem pozwanej

Spółdzielni Mieszkaniowej, której walne zgromadzenie zostało podzielone na 32

części. O obradach walnego zgromadzenia zarząd zawiadamia członków co

najmniej 21 dni przed ich rozpoczęciem, a gdy przedmiotem obrad jest wybór

członków rady nadzorczej, kandydatów należy zgłaszać w terminie do 15 dni przed

dniem posiedzenia pierwszej części walnego zgromadzenia. Te informacje są

zamieszczane w pisemnych zawiadomieniach członków. Zarząd sporządza listę

zgłoszonych kandydatów do rady nadzorczej, która poddawana jest głosowaniu na

każdej części walnego zgromadzenia. Zgodnie ze statutem pozwanej Spółdzielni,

zawiadomienia pisemne są wywieszane na tablicach ogłoszeń umieszczanych na

klatkach schodowych budynków spółdzielczych oraz w siedzibie Spółdzielni.

Zawiadomienie pisemne o obradach walnego zgromadzenia

rozpoczynających się dnia 1 kwietnia 2009 r. wywieszone zostały na tablicach

ogłoszeń w dniu 10 marca 2009 r. Powód nie został zgłoszony jako kandydat do

rady nadzorczej, gdyż – jak twierdził – nie zdążył przekazać zgłoszenia w terminie.

Walne zgromadzenie dokonało wyboru 15 członków rady nadzorczej spośród 17

zgłoszonych kandydatów.

Sąd Okręgowy uznał, że doszło do naruszenia przepisów dotyczących

sposobu zawiadamiania członków o zwołaniu walnego zgromadzenia i uchybienie

te mogło mieć wpływ na wynik głosowania. Wyraził pogląd, że z treści art. 83

ust. 6

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst:

Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm. – dalej: "u.s.m.") wynika obowiązek

zawiadamiania członków o obradach walnego zgromadzenia listem poleconym lub

dostarczania zawiadomień za pokwitowaniem. Spółdzielnie mieszkaniowe nie mogą

zmieniać w statucie tych ustawowych reguł, dlatego doręczenie powodowi

zawiadomienia było nieskuteczne i uzasadniało uchylenie zaskarżonej uchwały.

Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, oddalając apelację

strony pozwanej. Podkreślił, że w rozpoznanej sprawie decydująca jest wykładnia

art. 83

ust. 6 u.s.m., dokonana przez Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy.

Nowelizacja ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, dokonana ustawą z dnia 14

czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 125, poz. 873 ze zm.), wprowadzającą m.in. art.

83

, podwyższyła standardy zabezpieczenia praw członków także w zakresie

sposobu ich zawiadamiania o obradach walnego zgromadzenia, dlatego

nieuzasadnione jest obecnie zawiadamianie ich pismem umieszczonym na

tablicach ogłoszeń, gdyż godzi to w zasadę samorządności spółdzielni

mieszkaniowej w warunkach demokracji bezpośredniej. Nie ma w związku z tym

znaczenia – zdaniem Sądu Apelacyjnego – dotychczasowa utrwalona praktyka ani

wydatne zwiększenie kosztów obciążających docelowo członków. Sąd nie podzielił

również zarzutów pozwanej dotyczących niekonstytucyjności art. 83

u.s.m.

Pozwana w skardze kasacyjnej wniosła o uchylenie wyroku Sądu drugiej

instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie

wyroku i oddalenie powództwa. Przedstawiła zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.,

przez niewskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co może prowadzić do

wniosku, że orzeczono co do żądania niezgłoszonego w pozwie. Powołała się

również na naruszenie art. 83

ust. 6 u.s.m. przez uznanie za skuteczne

zawiadomienia członka spółdzielni o walnym zgromadzeniu tylko listem poleconym

lub za pokwitowaniem odbioru przesyłki oraz art. 42 § 3 i 4 ustawy z dnia 16

września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz.

1848 ze zm. – dalej: "Pr.spółdz.") przez przyjęcie, że zastosowany sposób

zawiadomienia powoda o walnym zgromadzeniu miał wpływ na treść zaskarżonej

uchwały o wyborze członków rady nadzorczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Podstawowe znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma wykładnia art. 83

ust. 6

u.s.m. Sąd Apelacyjny opowiedział się za nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 14

lipca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 125, poz. 873), szczególnie w odniesieniu do

nowej regulacji umiejscowionej w art. 83

u.s.m., mającej wdrażać zasady demokracji

bezpośredniej w spółdzielczości mieszkaniowej, którą – zdaniem Sądu – poparło

wyraźnie orzecznictwo i piśmiennictwo.

Należy zwrócić uwagę, że nowelizacja ta, wprowadzająca radykalne zmiany w

art. 83

u.s.m., spotkała się z powszechną, gruntowną krytyką w piśmiennictwie i

judykaturze. Również Rzecznik Praw Obywatelskich zakwestionował

konstytucyjność art. 83

u.s.m., a we wniosku złożonym do Trybunału

Konstytucyjnego wyraził pogląd, że przepis ten wprowadza iluzję demokracji

bezpośredniej i w konsekwencji jest sprzeczny z interesem członków spółdzielni

mieszkaniowych, paraliżuje działalność dużych spółdzielni, likwiduje niektóre

sprawdzone i dobrze funkcjonujące regulacje demokratyczne, stwarza

nierównoprawność różnych spółdzielni oraz jest wyrazem dyktatu władzy

państwowej wobec niezależności instytucji spółdzielczych, gdyż narzuca

niewłaściwe rozwiązanie nie dając możliwości wyboru. Rzecznik powołał się także

na dużą liczbę otrzymanych od członków spółdzielni skarg na nowelizację z 2007 r.

Do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął ponadto wniosek grupy posłów o

stwierdzenie niekonstytucyjności art. 83

ust. 1 u.s.m. Rzecznik Praw Obywatelskich

cofnął jednak wniosek i Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 13 maja

2009 r., K 64/07, umorzył postępowanie. Rzecznik nie odstąpił jednak od swego

poglądu, tylko uznał, że bardziej racjonalne będzie podjęcie działań zmierzających

do nowelizacji art. 83

u.s.m.

Do Sejmu wpłynął w dniu 7 października 2009 r. wniosek grupy posłów o

nowelizację ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, w tym o zmianę art. 83

ust. 6

u.s.m., przy czym wnioskodawcy wyraźnie odwołali się do poglądu Rzecznika Praw

Obywatelskich (Sejm VI kadencji, druk nr 2487). Według projektowanej treści art. 83

ust. 6 u.s.m., o terminie obrad walnego zgromadzenia i o innych przewidzianych

prawem informacjach związanych z obradami powiadamia się członków na piśmie

w sposób określony w statucie. Nastąpił więc powrót do regulacji sprzed wejścia w

życie ustawy z dnia 14 lipca 2007 r. W uzasadnieniu wniosku poselskiego wyraźnie

zaznaczono, że celem projektowanej nowelizacji jest również doprecyzowanie

budzących wątpliwości przepisów art. 83

u.s.m. Wniosek ten, będący obecnie

przedmiotem prac legislacyjnych, uzewnętrznia zamiary ustawodawcy i ułatwia

wykładnię przepisów objętych wnioskiem.

Za potrzebą nowelizacji art. 83

u.s.m. opowiedział się także Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 29 kwietnia 2011 r., III CZP

111/10 (OSNC 2011, nr 10, poz. 106), dotyczącej wykładni art. 83

ust. 9 u.s.m.,

zainicjowanej przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

Artykuł 83

ust. 6 u.s.m. stanowi, że o czasie, miejscu i porządku obrad

walnego zgromadzenia lub jego części zawiadamia się wszystkich członków na

piśmie co najmniej 21 dni przed terminem walnego zgromadzenia lub jego

pierwszej części, a zawiadomienie powinno zawierać czas, miejsce, porządek

obrad oraz informację o miejscu wyłożenia wszystkich sprawozdań i projektów

uchwał, które będą przedmiotem obrad oraz informację o prawie członka do

zapoznania się z tymi dokumentami. Po wejściu w życie ustawy nowelizującej z

dnia 14 lipca 2007 r. obowiązek zawiadamiania członków o obradach walnego

zgromadzenia przybrał rangę ustawową; dotychczas był regulowany przepisami

statutowymi. Po nowelizacji statut pozwanej Spółdzielni został do niej dostosowany;

powtórzona została treść art. 83

ust. 6 u.s.m. oraz zaznaczono, że zawiadomienie o

zwołaniu walnego zgromadzenia (poszczególnych jego części) zarząd wywiesza na

tablicach informacyjnych wszystkich klatek schodowych i w siedzibie Spółdzielni.

Należy zgodzić się z poglądem Sądu Apelacyjnego, że przepis ustawy

wyłącza w zakresie unormowanym regulację statutową, jednakże ustawa z 14 lipca

2007 r. nie wyłączyła regulacji statutowej niekolidującej z ustawą i nadal istnieje w

zakresie „niewyłączonym” upoważnienie ustawowe do unormowania w statucie

sposobu doręczeń zawiadomień o obradach walnego zgromadzenia (art. 2 oraz 5 §

1 pkt 6 Pr.spółdz. w związku z art. 1 ust. 7 u.s.m.). Przedstawione porównanie

oznacza, że nie istnieje „gramatyczna” sprzeczność między art. 83

ust. 6 u.s.m. a

postanowieniem statutu, zgodnie z którym zarząd pozwanej Spółdzielni zawiadomił

członków o obradach walnego zgromadzenia. Stanowisko Sądu Apelacyjnego jest

następstwem nietrafnej interpretacji tekstu prawnego i wynika zapewne z aprobaty

niektórych propozycji zgłoszonych w piśmiennictwie, które jednak nie są

kategoryczne i przewidują odstępstwo „przy realizacji demokracji bezpośredniej w

spółdzielniach mieszkaniowych”. Ten rodzaj „samorządności” – o czym była mowa

– nie sprawdził się w działalności dużych spółdzielni mieszkaniowych, stąd

powszechne dążenie do nowelizacji art. 83

u.s.m., przede wszystkim w kierunku

samorządnego wyboru rozwiązań oraz wyjaśnienia powstałych kolizji i wątpliwości

interpretacyjnych.

Strona pozwana trafnie zauważyła, że w ustawie może być określony

precyzyjnie sposób zawiadomień członków o obradach instytucji korporacyjnych

(np. w art. 238 § 1 k.s.h.), ale z zasady jest to o materia statutowa. W statucie

pozwanej Spółdzielni sprecyzowano sposób zawiadomienia członków o obradach

walnego zgromadzenia w nawiązaniu do dotychczasowej ugruntowanej praktyki,

niewymagającej dużych wydatków. Sprawdzone i dobrze funkcjonujące regulacje w

spółdzielniach mieszkaniowych mają samoistną wartość i powinny być chronione

prawnie, na co zwrócił uwagę Rzecznik Prawa Obywatelskich. Do takich regulacji

można zaliczyć sposób zawiadomień określony w statucie pozwanej Spółdzielni,

niekolidujący z ustawą i przydatny w działalności dużych spółdzielni. Nie było w

konsekwencji podstaw do uznania, że dokonany przez zarząd pozwanej spółdzielni

sposób zawiadomienia powoda i innych członków o obradach walnego

zgromadzenia, które się odbyło w dniach 1-23 kwietnia 2009 r., był niezgodny z

prawem i godził w interesy powoda.

Należało zatem uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815

oraz art. 108 § 2 w związku z

art. 39821

i art. 391 § 1 k.p.c.).