II PK 1/11

Wyrok z dnia 22 czerwca 2011 r.

II PK 1/11

1. Sprawa o nakazanie wydania weksla in blanco wystawionego przez

pracownika na zabezpieczenie roszczenia pracodawcy o zwrot pożyczki, której

udzielenie nie wynika z treści stosunku pracy lub stosunku prawnego z nim

związanego (roszczenia powstałego „przy okazji stosunku pracy”), nie jest

sprawą z zakresu prawa pracy (art. 476 § 1 k.p.c.).

2. Skarga kasacyjna w sprawie o prawa majątkowe wynikające ze stosun-

ków z zakresu prawa cywilnego, rozpoznanej w pierwszej i drugiej instancji

przez sąd pracy na podstawie przepisów o postępowaniu w sprawach z za-

kresu prawa pracy, jest niedopuszczalna, jeśli wartość przedmiotu zaskarżenia

jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych (art. 3982

§ 1 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Romualda Spyt, Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca

2011 r. sprawy z powództwa Romana S. przeciwko Sławomirowi F., Tomaszowi P. o

wydanie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2010 r. […]

o d r z u c i ł skargę kasacyjną

U z a s a d n i e n i e

Powód Roman S. wniósł o nakazanie pozwanym - dzierżycielowi i posiada-

czowi wydania weksla in blanco wystawionego przez powoda. Jednocześnie wnio-

skował o zasądzenie od pozwanego posiadacza weksla kosztów procesu oraz o za-

bezpieczenie powództwa przez zajęcie weksla.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że powód był pracownikiem pozwanego

(posiadacza weksla) i na okoliczność zabezpieczenia ewentualnych roszczeń po-

zwanego z tytułu szkody w powierzonym mieniu, powód wystawił weksel in blanco

2

oraz podpisał in blanco kartkę papieru. Po rozwiązaniu umowy o pracę pozwany nie

zgłosił żadnych roszczeń związanych z powierzonym mieniem, jednocześnie jednak

nie wydał powodowi złożonych dokumentów. Powód zaprzeczył, aby kiedykolwiek

zaciągnął u pozwanego pożyczkę, w związku z którą pozwany zgłasza, aktualnie

wobec powoda roszczenia z weksla.

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2009 r. zabezpieczono roszczenie pozwu

przez zajęcie weksla in blanco podpisanego przez powoda. Weksel został złożony do

skrzynki depozytowej banku.

W odpowiedzi na pozew pozwany Sławomir F. wniósł o oddalenie roszczenia

wskazując, że weksel został wystawiony na zabezpieczenie pobranej przez powoda

pożyczki na kwotę 12.500 zł. Pożyczka została według pozwanego pobrana przez

powoda celem zrealizowania zobowiązania wobec siostry powoda w związku z orga-

nizacją wesela jego córki. Pozwany Tomasz P. wniósł o oddalenie powództwa i

wskazał, że w imieniu pozwanego Sławomira F. wzywał powoda do zrealizowania

zobowiązania w kwocie 12.500 zł. Dysponował powierzonym mu przez pozwanego

Sławomira F. niewypełnionym a podpisanym przez powoda formularzem weksla in

blanco.

Wyrokiem z dnia 31 marca 2010 r. Sąd Rejonowy w Środzie oddalił powódz-

two. Sąd ten ustalił, że powód Roman S. był zatrudniony u pozwanego Sławomira F.

w okresie od 1 lipca 2005 r. do 30 kwietnia 2009 r. na stanowisku kierowcy. Umowa o

pracę z 1 lipca 2005 r. przewidywała odpowiedzialność materialną powoda za powie-

rzone mienie - samochód. W dniu 21 grudnia 2005 r. powód podpisał na rzecz po-

zwanego weksel in blanco oraz deklarację wekslową następującej treści: „Deklaracja

do weksla in blanco. Jako zabezpieczenie spłaty pożyczki udzielonej przez zakład

pracy w załączeniu Pan S. Roman występujący jako pracownik - kierowca składa do

dyspozycji zakładu weksel in blanco który zakład pracy ma prawo wypełnić w każdym

czasie na sumę odpowiadającą kwocie wykorzystania przez nas pożyczki wraz z od-

setkami i prowizją i innymi należnościami zakładu. W przypadku niedotrzymania

umówionego terminu spłaty pożyczki w całości lub w części oraz wszystkich tych

przypadkach w których służy zakładowi prawo ściągnięcia swoich wierzytelności.

Zakład ma prawo opatrzyć ten weksel datą płatności według swego uznania. Weksel

będzie płatny w zakładzie Usługi Transportu Drogowego F. Sławomir. Weksel może

być opatrzony klauzulą ‘bez protestu’ i klauzulą waluty”. Pozwany Sławomir F. prze-

kazał weksel in blanco (niewypełniony) wraz z deklaracją pozwanemu Tomaszowi P.

3

W piśmie z 14 października 2009 r. powód został powiadomiony przez pozwanego

Tomasza P. o przejęciu zlecenia windykacyjnego na podstawie weksla in blanco z 21

grudnia 2005 r. na kwotę 12.500 zł. Powód został wezwany do natychmiastowej za-

płaty wskazanej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi i kosztami incasso - tj. łącznie

18.700 zł. W piśmie z 9 listopada 2009 r. powód został wezwany przez pozwanego

Tomasza P. do zapłaty 12.500 zł do 13 listopada 2009 r. Jednocześnie wskazano, że

na taką kwotę jako kwotę aktualnego zadłużenia wraz z odsetkami wypełniono we-

ksel in blanco. Weksel in blanco nie został wypełniony.

W oparciu o powyższe ustalenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że okolicz-

nością bezsporną było podpisanie przez powoda weksla in blanco doręczonego po-

zwanemu. Spór dotyczył treści porozumienia zawartego pomiędzy stronami, celu w

jakim zawarto przedmiotowe zobowiązanie wekslowe. Sąd Rejonowy podniósł, że z

ustaleń faktycznych poczynionych w niniejszej sprawie wynika, że do chwili obecnej,

pomimo skierowania przez pozwanego Sławomira F. weksla do tzw. windykacji i jego

przekazania pozwanemu Tomaszowi P., weksel in blanco nie został wypełniony. Za-

łączona do weksla deklaracja wekslowa, podpisana przez powoda, wskazuje, że we-

ksel wystawiono jako zabezpieczenie pożyczki udzielonej powodowi przez zakład

pracy. Powód upoważnił pracodawcę do wypełnienia weksla w każdym czasie na

sumę odpowiadającą kwocie wykorzystanej pożyczki z odsetkami, prowizją i innymi

należnościami. Deklaracja opatrzona jest datą 21 grudnia 2005 r.

Zdaniem Sądu powód domagając się wydania dokumentu - weksla in blanco i

powołując się na brak zobowiązania pomiędzy stronami, był obowiązany wykazać, że

zobowiązanie wekslowe miało charakter gwarancyjny, tj. zaistniało na zabezpiecze-

nie szkód powstałych w związku z pracowniczą odpowiedzialnością materialną. W

ocenie Sądu Rejonowego dowody przestawione przez stronę powodową nie pozwo-

liły uznać roszczenia powoda za uzasadnione. Jego twierdzeniom przeczy treść de-

klaracji wekslowej, która wyraźnie powołuje jako podstawę zobowiązania wekslowe-

go umowę pożyczki. Powód wskazując, że podpisał czystą kartkę nie wykazał swoich

twierdzeń. Za mało racjonalne Sąd Rejonowy uznał, aby osoba z określonym baga-

żem doświadczenia osobistego i zawodowego, należycie dbająca o swoje interesy,

wystawiając weksel in blanco - jednocześnie ryzykując rodzajem zobowiązania i jego

wysokości - in blanco podpisała deklarację wekslową. Skoro - jak twierdzi powód -

weksel powstał jako zabezpieczenie odszkodowawcze za mienie powierzone, to nie

zachodziły żadne przeszkody, aby deklarację wekslową wypełnić jednoznacznym

4

tekstem. To weksel po jego wypełnieniu określiłby dopiero wysokość kwotową

ewentualnego odszkodowania. Jedynie ta okoliczność była niepewna w momencie

podpisywania deklaracji. Ponadto Sąd Rejonowy wskazał, że twierdzeń powoda nie

potwierdzają zeznania przesłuchanych w sprawie świadków. Również jego twierdze-

nie, że podpisanie weksla i deklaracji było warunkiem pracy u pozwanego, nie pozo-

staje w zgodzie z treścią dokumentów załączonych do akt sprawy. Strony wiązała

najpierw umowa o pracę na czas określony, tj. od 1 lipca do 30 września 2005 r., a

od 1 października 2005 r. umowa o pracę na czas nieokreślony. W umowie tej zna-

lazł się zapis, że pracownik ponosi odpowiedzialność zgodnie z Kodeksem pracy za

powierzone mienie - samochód. Weksel i deklaracja podpisane zostały dopiero 21

grudnia 2005 r., a więc bez związku czasowego z terminami podpisywania przez

strony umów o pracę.

W apelacji powód zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi

pierwszej instancji naruszenie art. 222 § 1 k.c., sprzeczność poczynionych przez Sąd

orzekający ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowe-

go, nierozpoznanie przez Sąd istoty sprawy, przez zaniechanie zbadania podstawy

materialnej żądania powoda i naruszenie przepisów procesowych, mające wpływ na

treść wydanego w sprawie wyroku.

Sąd Okręgowy wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną od-

dalił apelację i kosztami postępowania apelacyjnego obciążył powoda. Sąd przyjął za

własne ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego. Uznał też, że Sąd pierwszej instancji

dokonał trafnej i kompleksowej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego. W uza-

sadnieniu Sąd Okręgowy podkreślił, że bezpodstawne są twierdzenia skarżącego, że

Sąd pierwszej instancji dał wiarę wyłącznie zeznaniom pozwanych. Wynika to stąd,

że zeznania Edwarda K. i nawet Krystyny K. - siostry powoda nie potwierdziły wersji

powoda, że weksel został wystawiony na zabezpieczenie ewentualnych szkód jakie

mogły powstać w mieniu powierzonym. Poza tym deklaracja wekslowa wyraźnie

wskazuje, że weksel in blanco zabezpiecza pożyczkę udzieloną mu przez pozwane-

go - Sławomira F. co zostało potwierdzone podpisem powoda. Przyjęcie wersji po-

woda nie jest możliwe, ponieważ nie przedstawił on żadnych dowodów na jej po-

twierdzenie. W tym stanie rzeczy materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej

sprawie wyraźnie potwierdza, że pozwany udzielił powodowi pożyczki. Niezrozumiałe

jest również podnoszenie przez powoda, że u pozwanego nie utworzono zakładowe-

go funduszu świadczeń socjalnych ani kasy zapomogowo-pożyczkowej, pozwalają-

5

cych pozwanemu na udzielanie pożyczek pracownikom. Sąd Okręgowy nie zaak-

ceptował argumentów apelującego, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 222 § 1

k.c. Treścią przewidzianego w tym przepisie roszczenia windykacyjnego jest przy-

znane właścicielowi żądanie wydania oznaczonej rzeczy przez osobę, która włada

jego rzeczą. Jednakże w okolicznościach sprawy dopiero spłata zadłużenia powo-

duje wygaśnięcie zobowiązania i w tym momencie aktualizuje się prawo do zwrotu

weksla. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji dokonał trafnej i kompleksowej

oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego, a apelujący nie wykazał, aby istniały

podstawy do zmiany lub uchylenia zaskarżonego wyroku.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik powoda zaskarżył wyrok Sądu Okręgo-

wego w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, przez niewłaściwe

zastosowanie art. 221 § 1 k.c. oraz błędną wykładnię art. 6 k.c. oraz naruszenia

przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 k.p.c. w

związku z art. 328 § 2 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c. oraz 386 § 4 k.p.c.,

polegające na tym, że w następstwie niespełnienia przez Sąd Okręgowy funkcji pro-

cesowej (rozpoznawczej i kontrolnej) doszło do pominięcia części materiału zebra-

nego w postępowaniu oraz nierozpoznania istoty sprawy.

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w całości

oraz uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w całości i przekaza-

nie sprawy Sądowi Rejonowemu w Środzie Wielkopolskiej do ponownego jej rozpo-

znania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za wszystkie instancje.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że umowa o pracę przewidywała odpowie-

dzialność powoda za powierzone mienie - samochód. Powód nie zaciągnął pożyczki

od pozwanego. Wystawił weksel, jednakże nie podpisywał deklaracji wekslowej o

przedstawionej treści, a jedynie podpisał niezapisaną kartkę papieru, która miała być

wraz z wekslem zabezpieczeniem na wypadek powstania szkody w powierzonym

mieniu. Podpisanie weksla i kartki papieru in blanco było warunkiem pracy u pozwa-

nego.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 222 § 1 k.c. skarżący wskazał, że weksel

własny stanowi własność jego wystawcy, natomiast posiadacz weksla (pozwany) był

zobowiązany wykazać, że jest uprawniony do jego posiadania, czego nie uczynił.

Sądy nieprawidłowo zinterpretowały normę zawartą w wyżej wymienionym przepisie,

wychodząc z założenia, że powód powinien wykazać inne uprawnienia niż własność

weksla i nie zauważając, że to pozwany winien wykazać swoje uprawnienie do po-

6

siadania weksla. Dlatego w związku z rozwiązaniem umowy o pracę i rozliczeniem

się powoda z powierzonego mienia oraz brakiem innych zobowiązań, pozwany, po-

siadacz weksla, był zobowiązany zwrócić weksel wystawcy - powodowi.

W kwestii zarzutów procesowych skarżący podniósł, że Sąd Okręgowy, wyda-

jąc zaskarżone orzeczenie, zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania, tj. ist-

nienia umowy pożyczki, której zabezpieczeniem miałby być wystawiony weksel wraz

z deklaracją wekslową, co narusza art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Okręgowy, nie uzupełnia-

jąc materiału dowodowego w postępowaniu apelacyjnym i nie odnosząc się do mate-

riałów dowodowych podniesionych przez powoda w postępowaniu przed Sądem

pierwszej instancji na okoliczność nieistnienia umowy pożyczki pomiędzy powodem i

pozwanym posiadaczem weksla, uznał, że umowa pożyczki istniała i powództwo o

wydanie weksla byłoby uprawnione po spłacie zobowiązania w kwocie 12.500 zł

przyjmując, że umowa pożyczki istniała, bez rozważania zebranego materiału dowo-

dowego w tym zakresie i bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w postę-

powaniu apelacyjnym, Sąd naruszył art. 233 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c.

oraz art. 391 § 1 k.p.c. a także art. 382 k.p.c. W konsekwencji nie została rozpoznana

istota sprawy, co narusza art. 386 § 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak wynika z ustaleń przyjętych w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku

wystawienie przez powoda weksla in blanco miało na celu zabezpieczenie wierzytel-

ności pozwanego Sławomira F., pracodawcy powoda, wynikających z udzielonej mu

przez tę osobę pożyczki. Bezpodstawne są przedstawione w skardze kasacyjnej za-

rzuty naruszenia przepisów postępowania zmierzające do podważenia tego ustale-

nia. Niedopuszczalny, jako dotyczący ustalenia faktów i oceny dowodów jest w świe-

tle art. 3983

§ 3 k.p.c., zarzut naruszenia art. 233 w związku z art. 328 § 2 i art. 391 §

1 k.p.c. Z kolei, formułując zarzut naruszenia art. 382 k.p.c., skarżący nie wziął pod

uwagę, że zgodnie z ustalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, w dyspozycji tego

przepisu, stanowiącej, że sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebra-

nego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym, mie-

ści się zarówno przyjęcie przez sąd odwoławczy ustaleń faktycznych sądu pierwszej

instancji, jak i dokonanie własnych ustaleń na podstawie dowodów przeprowadzo-

nych w pierwszej instancji (zob. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyż-

7

szego z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999 nr 7-8, poz. 124 i wyroki

Sądu Najwyższego z: 18 kwietnia 2001 r., II UKN 339/00, OSNP 2003 nr 1, poz. 21;

8 lutego 2000 r., II UKN 385/99, OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 493; 16 listopada 2005

r., V CK 342/05, LEX nr 186755). W tej sytuacji Sąd Okręgowy był uprawniony do

dokonania ustalenia, że miało miejsce zawarcie umowy pożyczki, na której zabezpie-

czenie powód wystawił swojemu pracodawcy weksel, zwłaszcza, że nie jest to usta-

lenie odmienne od wniosków Sądu Rejonowego, lecz jedynie wyraźne i w pełni uar-

gumentowane ich dopełnienie. Warto też zauważyć, że skarżący, zarzucając Sądowi

Okręgowemu nieuzupełnienie materiału dowodowego oraz nieodniesienie się do

materiałów dowodowych przedstawionych przez powoda w postępowaniu przed Są-

dem pierwszej instancji, nie wskazał, do czego był zobowiązany, w jakim kierunku

miałoby nastąpić uzupełnienie dowodów, ani do jakich dowodów przedstawionych w

postępowaniu w pierwszej instancji Sąd Okręgowy się nie odniósł (por. np. wyrok

Sądu Najwyższego z 28 marca 2006 r., I UK 213/05, LEX nr 277891). Chybiony jest

także zarzut naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 386 § 4 k.p.c. W świetle treści

tego przepisu, nie wnikając w złożoną kwestię fakultatywności jego dyspozycji, jego

naruszenie może ewentualnie polegać na nieuchyleniu przez sąd drugiej instancji

wyroku sądu pierwszej instancji, który nie rozpoznał istoty sprawy albo, gdy wydanie

wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Tymcza-

sem skarżący, jak wynika z uzasadnienia tego zarzutu, nierozpoznanie istoty sprawy

zarzuca Sądowi drugiej instancji. Poza tym skarżący mylnie rozumie pojęcie nieroz-

poznania istoty sprawy i materialnej podstawy żądania, wiążąc je z niedokonaniem

przez Sąd zgodnego z jego oczekiwaniami ustalenia faktycznego, polegającego na

stwierdzeniu nieistnienia umowy pożyczki. Tymczasem, po pierwsze Sąd Okręgowy

dokonał w tym zakresie opisanego już wyżej ustalenia. Po drugie, oceny, czy sąd

pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się na podstawie analizy żądań

pozwu i przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie

zaś na podstawie ewentualnych wad postępowania wyjaśniającego. Niewyjaśnienie

okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie jest równoznaczne

z nierozpoznaniem istoty sprawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia

1999 r., II UKN 589/98, OSNAPiUS 2000 nr 12, poz. 483).

W świetle powyższych okoliczności faktycznych rozważenia w pierwszej kolej-

ności wymaga to, czy niniejsza sprawa ma charakter sprawy z zakresu prawa pracy,

czy też jest sprawą cywilną w ścisłym znaczeniu, tj. sprawą ze stosunków prawa cy-

8

wilnego. Kwestia ta ma zasadnicze znaczenie, ponieważ w niniejszej sprawie war-

tość przedmiotu zaskarżenia wynosi 12.500 zł., podczas gdy w sprawach cywilnych

w ścisłym znaczeniu skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa

majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt

tysięcy złotych (art. 3982

§ 1 k.p.c.).

Według art. 476 § 1 k.p.c., przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się

sprawy o: 1) roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane, 11

) ustalenie istnienia

stosunku pracy, jeżeli łączący strony stosunek prawny, wbrew zawartej między nimi

umowie, ma cechy stosunku pracy, 2) roszczenia z innych stosunków prawnych, do

których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy, 3) odszko-

dowania dochodzone od zakładu pracy na podstawie przepisów o świadczeniach z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W ocenie Sądu Najwyższego roz-

poznawana sprawa nie należy do żadnej z wymienionych kategorii spraw z zakresu

prawa pracy. Przede wszystkim, sprawa dotycząca zobowiązania wekslowego nie

może być uznana za sprawę o roszczenia ze stosunku pracy, tj. sprawę, w której ma-

terialnoprawną podstawą roszczenia jest stosunek pracy (por. pkt III.5. uchwały peł-

nego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 21

listopada 1975 r., V PZP 5/75, OSNCP 1976 nr 6, poz. 120), skoro podstawą i przy-

czyną tego zobowiązania jest złożenie przez wystawcę podpisu na wekslu. Możliwe

jest zatem jedynie kwalifikowanie tego rodzaju sprawy do spraw o roszczenia zwią-

zane ze stosunkiem pracy. W świetle orzecznictwa, abstrakcyjny charakter zobowią-

zania wekslowego nie wyklucza z kognicji sądów pracy spraw dotyczących tego ro-

dzaju zobowiązań, jeżeli mają one „pracownicze podłoże” (por. uzasadnienie wyroku

Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2011 r., II PK 159/10). Oznacza to, że przyczyną,

która doprowadziła do podpisania weksla, jest związek z zatrudnieniem zobowiąza-

nia pracownika, którego zabezpieczeniu weksel służy. W dotychczasowej praktyce

sądowej do takich spraw zaliczono sprawy dotyczące wekslowego zabezpieczenia

roszczeń pracodawcy związanych z odpowiedzialnością materialną pracownika (zob.

np. wyroki Sądu Najwyższego z: 3 czerwca 1969 r., III PRN 35/69, OSNCP 1970 nr

3, poz. 47; 21 maja 1981 r., IV PRN 6/81, OSNCP 1981 nr 11, poz. 225; 18 marca

1998 r., I PKN 436/97, OSNAPiUS 1999 nr 4, poz. 126; 26 stycznia 2011 r., II PK

159/10) lub jego odpowiedzialnością na podstawie weksla gwarancyjnego z tytułu

rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia (wyrok Sądu Naj-

wyższego z 19 marca 1998 r., I PKN 560/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 160). Prak-

9

tyka ta odpowiada ukształtowanemu w orzecznictwie i doktrynie rozumieniu pojęcia

roszczeń związanych ze stosunkiem pracy. Zgodnie z nim, do spraw o roszczenia

związane ze stosunkiem pracy zalicza się sprawy, które mają podstawę w stosunku

prawnym innym niż stosunek pracy, który jest warunkowany i uzależniony od istnie-

nia stosunku pracy. Dlatego do spraw o roszczenia związane ze stosunkiem pracy

zalicza się sprawy związane z nim pośrednio wtedy, gdy bez związania stron stosun-

kiem pracy uprawnienie, które jest przedmiotem roszczenia procesowego, nie po-

wstałoby. Decydujący jest aspekt przedmiotowy związku takiego roszczenia ze sto-

sunkiem pracy, odwołujący się do podstawy faktycznej roszczenia, w tym sensie, że

nie powstałoby ono gdyby nie istniał stosunek pracy (por. np.: postanowienie z dnia

20 maja 1988 r., I PZ 11/88, OSNCP 1990 nr 12, poz. 151; uchwałę z dnia 3 lutego

1989 r., III PZP 54/88, OSNCP 1990 nr 3, poz. 39; uchwałę z dnia 28 kwietnia 2004

r., III CZP 19/04, OSNC 2005 nr 6, poz. 105; uchwałę z dnia 3 sierpnia 2007 r., I PZP

7/07 (OSNP 2008 nr 5-6, poz. 55; uchwałę z dnia 9 kwietnia 2008 r., II PZP 4/08,

OSNP 2008 nr 19-20, poz. 280; wyrok z dnia 10 października 2008 r., II CSK 232/08,

LEX nr 497665; uchwałę z 11 maja 2010 r., II PZP 3/10). Podmiotowy aspekt tego

związku polega na tym, że roszczenie związane ze stosunkiem pracy jest zasadniczo

skierowane przeciwko podmiotowi, który jest szeroko rozumianym pracodawcą, np.

następcą prawnym pracodawcy. Jednakże również sprawa z powództwa cesjonariu-

sza, który nabył wierzytelność byłego pracodawcy wobec byłego pracownika, jest

sprawą ze stosunku pracy (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2008 r., II

PZP 4/08, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 280). Nie jest natomiast związane ze stosun-

kiem pracy, w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c., roszczenie powstałe tylko przy

okazji stosunku pracy. Spór o roszczenie powstałe „przy okazji stosunku pracy” cha-

rakteryzuje się tym, że między roszczeniem a stosunkiem pracy brak jest współza-

leżności w tym znaczeniu, że spór mógłby powstać również w sytuacji, gdyby między

stronami nie istniał stosunek pracy. Za tego rodzaju spór Sąd Najwyższy uznał np.

spór o zapłatę przez pracownika reszty ceny kupna za zakupione od zakładu pracy

materiały. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedmiotowe powiązanie tego sporu ze sto-

sunkiem pracy jest w gruncie rzeczy żadne, ponieważ spór ma charakter cywilno-

prawny i mógłby powstać między podmiotami, niepozostającymi w stosunku pracy.

Stosunek pracy stał się tylko „okazją” do zawarcia przez pracownika i zakład pracy

transakcji o charakterze czysto cywilnoprawnym i powstania w związku z tym sporu

10

(zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 sierpnia 1986 r., III PZP 48/86, OSNCP

1987 nr 7, poz. 94).

W ocenie Sądu Najwyższego, żądania powoda rozpoznane przez Sądy w ni-

niejszej sprawie mają właśnie charakter roszczeń powstałych „przy okazji stosunku

pracy”. Udzielenie przez pracodawcę pracownikowi pożyczki w celu sfinansowania

jego zadłużenia związanego z weselem córki nie wynika z żadnego obowiązku za-

wartego w treści stosunku pracy lub stosunku związanego ze stosunkiem pracy. Wo-

bec tego roszczenia te mają charakter roszczeń cywilnoprawnych w ścisłym znacze-

niu. W tym stanie rzeczy rozpoznawana sprawa jest sprawą o prawa majątkowe wy-

nikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego w rozumieniu art. 1 k.p.c., w której

skarga kasacyjna jest niedopuszczalna, jeśli wartość przedmiotu zaskarżenia jest

niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych. Sprawa ta powinna zostać przekazana do wy-

działu cywilnego do rozpoznania w postępowaniu „zwykłym” lub rozpoznana przez

sąd pracy z wyłączeniem przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakre-

su prawa pracy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2009 r., II PK 25/09 i

powołane tam orzecznictwo; zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9

czerwca 2009 r., II PZP 5/09, LEX nr 518051). Naruszenie tych wymagań nie spowo-

dowało jednak nieważności kontrolowanego postępowania, ponieważ nie wypełnia

ono żadnej z przesłanek nieważności wskazanych art. 379 k.p.c. W szczególności

zaskarżony wyrok został wydany w prawidłowym składzie (art. 367 § 3 k.p.c.). Po-

dobnie w prawidłowym składzie jednego sędziego został wydany wyrok Sądu pierw-

szej instancji (art. 47 § 1 k.p.c.). Poza tym, wskazane uchybienie nie naruszało inte-

resu skarżącego, skoro postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy jest oparte

na zasadzie ochrony interesów pracownika. Należy też uznać, że rozpoznanie w

drugiej instancji przez sąd pracy i na podstawie przepisów o postępowaniu w spra-

wach z zakresu prawa pracy sprawy o prawa majątkowe wynikające ze stosunków z

zakresu prawa cywilnego (sprawy cywilnej w ścisłym znaczeniu) nie daje podstaw jej

procesowej kwalifikacji w postępowaniu kasacyjnym jako sprawy z zakresu prawa

pracy. Przepis art. 3982

§ 1 k.p.c., ustanawiający ograniczenia dopuszczalności

skargi kasacyjnej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia nie pozwala sądowi

na odstępstwa od tych ograniczeń, poza zakresem dokładnie wskazanym w jego

zdaniu drugim. Wobec tego należy uznać, że skarga kasacyjna w sprawie o prawa

majątkowe wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego (sprawa cywilna w

ścisłym znaczeniu), rozpoznanej w pierwszej i drugiej instancji przez sądy pracy na

11

podstawie przepisów o postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy, jest niedo-

puszczalna, jeśli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy

złotych (art. 3982

§ 1 k.p.c.).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 3986

§ 3 w związku z art. 3982

§ 1 k.p.c.

========================================