II PK 5/11

Sygn. akt II PK 5/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa A. N.

przeciwko Satelitarnemu Centrum Operacji Regionalnych S.A.

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 sierpnia 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

Sądowi Okręgowemu .

2

Uzasadnienie

Wyrokiem zaocznym z 7 grudnia 2009 r. Sąd Rejonowy Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił powództwo A. N. przeciwko Satelitarnemu

Centrum Operacji Regionalnych S.A. o wynagrodzenie ze stosunku pracy – 48

409,09 zł. W sprawie ustalono, że powód został powołany 9 września 2008 r. na

członka rady nadzorczej pozwanej spółki przez Prezesa Agencji Mienia

Wojskowego. Powód był członkiem rady do 1 sierpnia 2009 r., nie zawierając z

pozwanym umowy o pracę. Powierzona funkcja polegała na uczestnictwie w

posiedzeniach rady nadzorczej pozwanej spółki w wymiarze jednego/dwóch dni w

miesiącu. Jednocześnie czasie powód pozostawał w stosunku pracy z Akademią

Wychowania Fizycznego, gdzie sprawował funkcję kanclerza.

Przedstawiony stan faktyczny Sąd I instancji ustalił na podstawie

dokumentów złożonych przez powoda. Sąd I instancji odmówił powodowi dania

wiary w zakresie, jakim twierdził, że powierzona funkcja członka rady nadzorczej

była funkcją odpłatną. Powód nie przedstawił żadnego dowodu na poparcie

twierdzeń w tym zakresie. Podkreślono, że Sąd nie jest zobowiązany do działania

za stronę w przedstawianiu dowodów, w szczególności, gdy jest ona

reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Sąd nie podzielił

przekonania powoda o pozostawaniu w stosunku pracy na podstawie powołania z

racji nieprzedstawienia dowodów w tym zakresie. Powołanie powoda na członka

rady nadzorczej doprowadziło jedynie do nawiązania stosunku organizacyjnego.

Zgodnie z art. 68 § 1 k.p. stosunek pracy na podstawie powołania nawiązuje się w

przypadkach określonych w odrębnych przepisach. Art. 385 § 1 k.s.h. nie jest takim

przepisem.

Apelację od wyroku zaocznego Sądu I instancji wniósł powód, zarzucając

naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania: art. 392

k.s.h., art. 230 k.p.c., art. 468 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie, art. 472 § 1

k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 339 § 2 k.p.c. przez ich błędną wykładnię, art. 233 § 1

k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i

nie wzięcie pod uwagę okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Powód wniósł też

o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – pisma Satelitarnego Centrum Operacji

3

Regionalnych S.A. z 21 lipca 2009 r. potwierdzającego otrzymanie wynagrodzenia

przez powoda jako członka rady nadzorczej. Wniesiono o zmianę zaskarżonego

wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego 48 409,09 zł wraz z ustawowymi

odsetkami od dnia wymagalności poszczególnych świadczeń do dnia zapłaty,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I

instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy Wydział Pracy wyrokiem z 26 sierpnia 2010 r. oddalił

apelację. W uzasadnieniu wyroku podniesiono przede wszystkim, że art. 339 § 2

k.p.c. pozwala przyjąć za prawdziwe twierdzenia powoda o okolicznościach

faktycznych przytoczonych w pozwie, jeśli nie budzą wątpliwości co do ich

zgodności z prawdziwym stanem rzeczy lub nie są ze sobą sprzeczne. W tym

wypadku Sąd Rejonowy słusznie powziął wątpliwość co do okoliczności

faktycznych podniesionych przez powoda dotyczących dochodzonego

wynagrodzenia. Powód swoje roszczenie oparł wyłącznie na twierdzeniach

przedstawionych we wniesionym pozwie. Twierdzeń tych nie poparł jednak poprzez

złożenie dokumentów w szczególności potwierdzających otrzymanie jakiejkolwiek

kwoty tytułem wynagrodzenia. Uczynił to dopiero pełnomocnik powoda na

rozprawie apelacyjnej, składając uchwałę Nr 3 z 28 stycznia 2004 r.

Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy pozwanej. Uchwała

ustalała wynagrodzenie członków rady nadzorczej w wysokości 5 000 zł

miesięcznie. Sąd Okręgowy oddalił powyższy wniosek pełnomocnika powoda na

podstawie art. 381 k.p.c. Podkreślono, że powód (co sam przyznał) był w

posiadaniu powyższego dokumentu już 5 sierpnia 2009 r. Rozprawa przed Sądem

Rejonowym odbyła się później, t.j. 29 listopada 2009 r. W cenie Sądu Okręgowego

dla rozstrzygnięcia sporu, bez większego znaczenia była kwestia niewypłaconego

powodowi wynagrodzenia przez pozwaną, jako powołanemu członkowi rady

nadzorczej. Nie był to bowiem stosunek pracy na podstawie powołania z k.p., a

jedynie powołanie wynikające ze stosunku organizacyjnego z k.s.h. Sąd pracy nie

był właściwy do zasądzenia ewentualnego wynagrodzenia niewypłaconego

powodowi przez stronę pozwaną, a wynikającego ze stosunku członkostwa w

radzie.

4

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego złożył powód. Zaskarżył

wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

1) art. 217 § 1 k.p.c., art. 227 k.p.c., art. 381 k.p.c. w związku z art. 232

k.p.c., art. 236 k.p.c., art. 241 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. przez oddalenie i

nie przeprowadzenie przez Sąd zgłoszonych przez powoda wniosków dowodowych

dla wyjaśnienia faktu przysługiwania powodowi wynagrodzenia z tytułu piastowania

funkcji członka rady nadzorczej, które znajdują się w aktach sprawy i mają istotny

wpływ na wynik tej sprawy;

2) art. 217 § 1 k.p.c., art. 227 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c. w związku z

art. 468 § 1 i 2 k.p.c., art. 473 k.p.c. przez brak podjęcia przez Sądy I i II instancji

czynności wyjaśniających, w tym brak przeprowadzenia z urzędu dowodów przez

Sądy I i II instancji,

3) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez brak

ustosunkowania się przez Sąd II instancji do niektórych zarzutów apelacji, w

szczególności do wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentu — pisma

Satelitarnego Centrum Operacji Regionalnych S.A. z 21 lipca 2009 r., które zostało

odebrane przez pełnomocnika powoda w 5 sierpnia 2009 r., tj. po wniesieniu

powództwa i nie mogło zostać zgłoszone wcześniej. Ani pozwany, ani Sąd nie

podnosili w toku procesu, że sporna jest kwestia otrzymywania przez powoda

wynagrodzenia jako członka rady nadzorczej. Pismo z 21 lipca 2009 r. jest

dowodem uznania części długu i przyznaniem przez pozwanego, że powód miał

otrzymywać miesięczne wynagrodzenie w kwocie 5 000 zł,

4) art. 235 k.p.c. w związku z art. 224 § 1 k.p.c. przez nie przeprowadzenie

wyczerpującego postępowania dowodowego, nie uwzględnienie zgłoszonego w

postępowaniu apelacyjnym wniosku dowodowego mającego istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy,

5) art. 6 k.c. oraz art. 3 k.p.c. i art. 232 k.p.c. przez oddalenie przez Sądy I i II

instancji wniosków dowodowych i dowodów przedłożonych przez powoda przy

braku jakiejkolwiek aktywności dowodowej pozwanego.

Zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 392 § 1 k.s.h.

Wniesiono o uchylenie wyroku Sadu Okręgowego z 26 sierpnia 2010 r. w całości i

5

przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się mieć uzasadnione podstawy.

Skarżący zarzucił naruszenie wielu, wskazanych przepisów prawa

procesowego oraz art. 392 § 1 k.s.h. Podniósł także potrzebę wykładni przepisu art.

39 § 1 k.s.h. oraz to, że skarga jest oczywiście uzasadniona.

W pierwszej kolejności należy mieć na uwadze, że powód domagał się

zasądzenia wynagrodzenia ze stosunku pracy. Natomiast sądy obu instancji

przyjęły, że powoda nie łączył ze spółką stosunek pracy z powołania. Z tego

powodu została też oddalona apelacja. Sąd Okręgowy stwierdził, że tym samym

sąd pracy nie jest właściwy do zasądzenia niewypłaconego powodowi

wynagrodzenia wynikającego ze stosunku członkostwa w radzie nadzorczej.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 392 § 1

k.s.h. nie jest uzasadniony. Przepis ten stanowi bowiem, że członkom rady

nadzorczej może zostać przyznane wynagrodzenie określone przez statut lub

uchwałę walnego zgromadzenia.

Zarzuty naruszenia wielu (wskazanych w skardze) przepisów procesowych

nie mają zasadniczego znaczenia. Dotyczą one bowiem kwestii istnienia stosunku

pracy. Sąd Okręgowy nie zajmował się natomiast zasadnością roszczenia o

wynagrodzenie powoda, które mogło wynikać z innej podstawy (pełnienia funkcji

członka rady nadzorczej). Jest oczywiste, że wynagrodzenie to nie musi wynikać

jedynie z nawiązania stosunku pracy. Sądy obu instancji skupiły swoją uwagę na

rozstrzygnięciu istnienia stosunku pracy, a nie na tym, czy powód zasadnie

domagał się wynagrodzenia.

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia miało w tej sytuacji to, że Sąd

Okręgowy rozstrzygnął w zaskarżonym wyroku o wynagrodzeniu powoda za

wykonaną pracę. W związku z powyższym konieczne było rozważenie

dopuszczalności tegoż rozstrzygnięcia. Możliwość taką daje podniesienie zarzutu

oczywistej zasadności skargi i wyrażony w jej uzasadnieniu zarzut naruszenia art.

6

464 § 1 k.p.c. Skarżący podnosi także, że już Sąd pierwszej instancji wyraził w tej

kwestii wątpliwości. Skarżący ma więc rację, że Sąd ten powinien przekazać

sprawę sądowi właściwemu. W tej sytuacji Sąd Najwyższy był upoważniony do

rozważenia, czy nie doszło w tym przypadku do naruszenia art. 366 k.p.c., choć w

skardze nie zarzucono wprost jego naruszenia.

Należy stwierdzić, że oddalenie apelacji powoda od wyroku oddalającego

powództwo o zasądzenie wynagrodzenia za pracę jedynie z tego powodu, że praca

była świadczona poza stosunkiem pracy narusza art. 366 k.p.c. Wyrok ten zamyka

bowiem powodowi możliwość wystąpienia z tym samym roszczeniem przeciwko

temu samemu pozwanemu w postępowaniu przed sądem cywilnym. Można w tym

miejscu jedynie zauważyć, że roszczenie powoda o wynagrodzenie z tytułu

pełnienia funkcji nie było bezpodstawne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony został pogląd, że sąd pracy

nie może oddalić powództwa o wynagrodzenie za faktycznie wykonaną pracę

jedynie z tej przyczyny, że nie była ona świadczona w ramach stosunku pracy.

Roszczenia o charakterze cywilnoprawnym nie mogą więc być oddalone przez sąd

pracy, a powinny być przekazane do rozpoznania w postępowaniu („zwykłym”)

cywilnym (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 7 marca 2006 r., I PK 146/05, OSNP

2007 nr 5-6, poz. 67, z 21 stycznia 2003 r., I PK 21/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 226,

z 9 września 2004 r., I PK 659/03, OSNP 2005 nr 10, poz. 139).

Tak więc sąd pracy może oddalić powództwo, gdy przesłanką takiego

rozstrzygnięcia jest cywilnoprawny charakter stosunku łączącego powoda z

pozwanym jedynie w przypadku roszczeń, które mogą być wywodzone jedynie ze

stosunku pracy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2006 r., I PK 98/06,

OSNP 2007 nr 21-22, poz. 309).

Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 187 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. pozew

powinien zawierać dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie okoliczności

faktycznych uzasadniających żądanie. Pozew nie musi natomiast określać

podstawy prawnej żądania, której ocena należy do sądu. Sąd powinien więc ocenić

zasadność roszczeń powoda. W tym przypadku ocena ta powinna dotyczyć więc

zasadności roszczenia o wynagrodzenie z tytułu sprawowanej funkcji członka rady

nadzorczej. Wynika z tego, że powództwo nie powinno być oddalone jedynie z tej

7

przyczyny, że stron nie łączył stosunek pracy. W wyroku z 23 lipca 2009 r., II PK

25/09, (OSNP 2011 nr 5-6, poz. 76) Sąd Najwyższy stwierdził wprost, że sąd pracy

nie może oddalić powództwa o wynagrodzenie za pracę faktycznie wykonaną tylko

z tej przyczyny, że zawarta przez strony umowa nie była umową o pracę, lecz

umową prawa cywilnego. W takiej sytuacji sąd pracy przekazuje sprawę do

rozpoznania w „zwykłym” postępowaniu cywilnym. Jak powinien w tej sytuacji

postąpić sąd pracy rozstrzygano w wyroku Sądu Najwyższego z 25 listopada 2004

r., I PK 42/04 (OSNP 2005 nr 14, poz. 209).

Tak więc ustalenie, że stosunek prawny, z którego zostało wywiedzione

roszczenie nie jest stosunkiem pracy nie jest równoznaczne z bezzasadnością

powództwa o wynagrodzenie. Oznacza to, że tylko na tej podstawie nie może ono

być oddalone. Także w niniejszej sprawie jest oczywiste, że dochodzone

wynagrodzenie nie jest wyłącznie uzależnione od ustalenia, że strony sporu łączył

stosunek pracy. Natomiast oddalenie powództwa tylko z tej przyczyny rodzi powagę

rzeczy osądzonej dla sprawy, która mogłaby być rozpoznawana przez sąd cywilny.

Z tych względów, na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c., orzeczono jak w

sentencji.