III CSK 338/10

Sygn. akt III CSK 338/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa Antoniego U., Henryka U., Ewy L. i Anny U.

przeciwko Skarbowi Państwa Parkowi Narodowemu w Z.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 30 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda Antoniego U.

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 24 czerwca 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 16 marca 2010 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo

Antoniego U., Henryka U., Ewy L. i Anny U. przeciwko Skarbowi Państwa Parkowi

Narodowemu w Z. o uzgodnienie treści księgi wieczystej Kw nr [...] prowadzonej

przez Sąd Rejonowy z rzeczywistym stanem prawnym przez wpisanie powodów

(Antoniego U. i Ewy L. w udziałach po 1/6 części, Henryka U. i Anny U. w udziałach

po 1/3 części) jako właścicieli w miejsce Skarbu Państwa Parku Narodowego.

Powodowie twierdzili, że nieruchomość – obejmująca działki ewidencyjne nr 119

i 120/11 wraz ze znajdującymi się na niej budynkami - nie podlegała przepisom

dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność

Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82, zwanego dalej: - „dekretem PKWN”), wobec czego

nie stała się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa.

Sąd Rejonowy ustalił, że nieruchomość objęta postępowaniem obejmuje

dwie działki ewidencyjne nr 119 oraz 120/11 powstałe z dawnych parcel

gruntowych: 1539/1, 1539/2, 1539/3, 1539/4, 1539/5, 1539/6, 1540/2 i 1540/3,

objętych wykazem hipotecznym lwh nr [...], jako dobra tabularne gminy katastralnej

M. Parcele wchodziły w skład kompleksu leśnego „J.” zwanego dawnej „Lasy Dóbr

S.”, o łącznej powierzchni 2.131,62 ha. Jego wyłącznym właścicielem, do 1945 r.,

był Jerzy U. W spisie parcelowym, określającym rodzaj uprawy oraz sposób

użytkowania, parcele opisano odpowiednio jako: las, rola, łąka i pastwisko. Działka

ewidencyjna nr 119 zabudowana była dwoma drewnianymi budynkami (o nazwie

„R. W.”, składająca się z 6 pokoi i 2 kuchni i „R. M.”, składająca się z 2 pokoi

i kuchni) oraz budynkami gospodarczymi. Budynki te stanowiły zabudowania

dworskie, w których mieszkały osoby związane z obsługą majątku hrabiego U.

W dniu 12 czerwca 1945 r. na mocy przepisów dekretu PKWN, majątek

Jerzego U. został przejęty pod bezpośrednią administrację Nadleśnictwa

Państwowego Z. Wraz z lasami i gruntami leśnymi przejęte zostały wszelkie

śródleśne grunty, łąki i wody, grunty deputatowe administracji i straży leśnej oraz

wszelkie nieruchomości i ruchomości położone na terenie obiektu leśnego. Na

wniosek Parku Narodowego z dnia 22 lutego 1967 r. zostało wpisane w księdze

wieczystej lwh [...] prawo własności na rzecz Skarbu Państwa Parku Narodowego w

Z.

3

W ocenie Sądu Rejonowego, powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie,

gdyż powodowie nie wykazali, by działki, objęte pozwem, podlegały wyłączeniu

spod działania przepisów dekretu PKWN, w tym by znajdowały się poza zwartym

obszarem leśnym, a usytuowane na nich budynki służyły innym celom, niż jako

pomieszczenia dla pracowników obsługujących ten majątek.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 24 czerwca 2010 r. oddalił apelacje

powodów Antoniego U. i Ewy L. wniesione od wyroku Sądu Rejonowego. Uznał za

prawidłowe ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. Sąd

Okręgowy uznał za prawidłową, przyjętą przez Sąd Rejonowy, definicję „obiektu

leśnego” jako kompleksu leśnego. Obiekt leśny mógł obejmować także grunty

(polany), na których znajdowały się zabudowania otoczone lasem, jeżeli stanowiły

wraz z nim zwarty kompleks leśny. Ze spisu parcelowego wynika, że nie były to

parcele budowlane, mimo iż na niektórych z nich były posadowione zabudowania.

Powodowie nie wykazali, aby na nieruchomościach znajdowały się – jak podnosili –

hotele, restauracje, czy baseny termalne. Nie można też uznać, że decydujące

znaczenia dla określenia charakteru nieruchomości, jako leśnej lub nieleśnej, ma

fakt zaliczenia aktem normatywnym określonego terenu do gruntów miejskich. Nie

było bowiem przeszkód, aby nieruchomość taka usytuowana na terenie zabudowy

mieszkaniowej, ale na działkach leśnych, mogła być wykorzystywana jako leśna i

należeć do kompleksu leśnego. Dotyczyło to w szczególności jednej z największych

parcel pgr 1539/1, stanowiącej obecnie część działki ew. nr 120/11, która

figurowała w wykazie hipotecznym lwh 665 jako las i była pokryta roślinnością

leśną. Poza tym dekret dotyczył również i tych nieruchomości, które znajdowały się

poza obiektem leśnym, ale były funkcjonalnie związane – obok prowadzonej

działalności komercyjnej – z gospodarstwem leśnym. Nieruchomości te, w tym

budynki, były położone pomiędzy zwartym lasem, a gruntami, które nie miały

takiego charakteru. Powodowie nie udowodnili, że zamieszkujący w tych

budynkach pracownicy ich właściciela, zajmowali się wyłącznie obsługą działalności

niezwiązanej z gospodarką leśną, a tylko wówczas możnaby przyjąć, iż brak było

przesłanek do zastosowania art. 1 (2) pkt d dekretu PKWN. W tej sytuacji nie miało

znaczenia czy wszystkie parcele, czy też niektóre z nich, wchodzące obecnie w

skład działek ewidencyjnych nr 119 i 120/11, zostały przejęte na podstawie art. 1

4

(2) pkt c, jako położone na terenie obiektu leśnego, czy też na podstawie art. 1 (2)

pkt d, jako nieruchomości służące do prowadzenia gospodarstwa leśnego,

niezależnie od swego położenia.

Przeciwko uwzględnieniu żądania – przy hipotetycznym założeniu, że było

ono uzasadnione co do części nieruchomości zabudowanych budynkami –

przemawiał także art. 321 § 1 k.p.c. W sprawie o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, sąd jest związany treścią zgłoszonego

żądania, zatem powództwo mogłoby zostać uwzględnione jedynie w razie przyjęcia,

że wszystkie parcele nie nadawały się do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł powód Antoni U., który

zaskarżył go w całości. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.

zarzucił naruszenie:

- art. 1 ust. 1 i 2 dekretu PKWN w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 i 64 ust. 1 i 2

Konstytucji, jak również art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r.

protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie polegające na dokonaniu nieuprawnionej wykładni

rozszerzającej art. 1 ust. 1 i 2 dekretu i zastosowaniu tego przepisu, mimo

braku ku temu przesłanek, w ustalonym stanie faktycznym;

- art. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1923 r. w przedmiocie dokonywania zmian

granic miejskich na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerii wraz Wielkim

Księstwem Krakowskim (Dz.U. Nr 92, poz. 129) poprzez jego niezastosowanie

w ustalonym stanie faktycznym.

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. zarzucił

naruszenie art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez przyjęcie, że obowiązkiem

powoda, w przypadku wykazania, że nieruchomości budynkowe stanowiły

mieszkanie, a działki były położone w granicach administracyjnych miasta, było

dowieść, że osoby zamieszkujące w budynkach zajmowały się wyłącznie obsługą

działalności innej niż leśna, a nieruchomość włączona do miasta, nie była

wykorzystywana jako las, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów

prowadzi do wniosku, że powód w takim wypadku wywodzi skutki prawne

5

z wykazania, że nieruchomość była przeznaczona na inne cele, niż gospodarska

leśna, a pozwany wywodzi skutki prawne z wykazania, że mimo to miała

funkcjonalny związek z gospodarką leśną i to pozwanego obciąża ciężar dowodu,

że nieruchomości były związane z gospodarką leśną. Powód wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy dekretu PKWN przewidywały przejęcie przez Skarb Państwa

z mocy prawa, z chwilą jego wejścia w życie (dnia 27 grudnia 1944 r.), własności

lasów i gruntów leśnych, jak również innych praw majątkowych, szczegółowo

wymienionych w art. 1 i 2 dekretu. Przepisy tego aktu prawnego, w odróżnieniu od

innych przepisów nacjonalizacyjnych np. dekretu PKWN o przeprowadzeniu

reformy rolnej, nie przewidywały specjalnego postępowania administracyjnego,

w ramach którego następowało ustalenie deklaratoryjną decyzją administracyjną,

które nieruchomości (bądź inne składniki majątkowe) przeszły na własność Skarbu

Państwa na podstawie przepisu tego dekretu. Ujawnienie w księdze hipotecznej

(gruntowej) nabycia przez Skarb Państwa prawa własności do nieruchomości

podlegającej przepisom dekretu PKWN następowało na podstawie wniosku

właściwej dyrekcji Lasów Państwowych, do którego wystarczyło załączyć protokół,

o którym mowa w § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia

20 stycznia 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia

Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność

Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 4, poz. 16), sporządzony przez właściwą dyrekcję

Lasów Państwowych w obecności właściciela lub jego pełnomocnika oraz dwóch

świadków, w którym wymieniano składniki majątkowe przejęte przez Skarb

Państwa. Był to jedyny niezbędny dowód na potwierdzenie, że dana nieruchomość

przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu PKWN

(por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 50/94, OSNCP

1994, nr 11, poz. 212, z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94, OSNCP 1994,

nr 11, poz. 215 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r., II CK

653/04, OSNC 2006, nr 3, poz. 56). Zasadność dokonanego wpisu prawa

własności Skarbu Państwa w stosunku do nieruchomości znacjonalizowanej na

6

podstawie przepisów dekretu PKWN, może być badana w procesie o usunięcie

niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze

wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (por. uchwała Sądu Najwyższego

z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94). Jeżeli wpis do księgi wieczystej prawa

własności Skarbu Państwa nabytego na podstawie przepisów dekretu PKWN

nastąpił na podstawie wymienionego protokołu sporządzonego na podstawie

przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia

1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego

z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu

Państwa, wówczas ciężar dowodu, że dana nieruchomość nie podlegała przejęciu

przez Skarb Państwa na podstawie przepisów dekretu PKWN spoczywa na osobie

kwestionującej nabycie własności przez Skarb Państwa (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 lutego 2010 r., IV CSK 402/09, Lex Polonica nr 2447029).

Rozpoznanie powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym umożliwia sprawdzenie istnienia podstaw,

przewidzianych w przepisach dekretu PKWN, przejęcia ex lege przez Skarb

Państwa danej nieruchomości. Z tej przyczyny obowiązkiem Sądu jest dokładne

określenie podstawy prawnej – zawartej w przepisach dekretu PKWN –

uzasadniającej przejęcie przez Skarb Państwa określonej nieruchomości.

Uwzględniając ten aspekt, zasadnie podniesiono w skardze kasacyjnej, że Sąd

drugiej instancji nie określił jednoznacznie, które przepisy dekretu PKWN,

a mianowicie, art. 1 ust. 1, art. 1 ust. 2 pkt a, c, czy też art. 1 ust. 2 pkt d tego

dekretu, stanowiły podstawę przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości, której

dotyczy powództwo. Wprawdzie Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu

pierwszej instancji, że przejęciu na rzecz Skarbu Państwa podlegał „obiekt leśny

J.”, ale nie określił konkretnej podstawy przejęcia tej nieruchomości,

w szczególności czy nieruchomość ta stanowiła las, grunt leśny, czy śródleśny

grunt lub łąkę, czy też nieruchomość położoną na terenie obiektu leśnego. Ponadto

w dalszej części uzasadnienia Sąd Okręgowy ocenił spełnienie przez przejętą

nieruchomość także przesłanek określonych w art. 1 ust. 2 pkt d dekretu PKWN,

który dotyczył nieruchomości położonych poza terenem obiektu leśnego.

7

Ocena, że określona nieruchomość podlegała przejęciu na własność Skarbu

Państwa na podstawie określonej podstawy przewidzianej w przepisach dekretu

PKWN wymagała dokonania w pierwszej kolejności wykładni mających

zastosowanie przepisów tego dekretu, w tym wyjaśnienia pojęcia „obiektu leśnego”,

użytego w art. 1 ust. 2 pkt c dekretu. Sąd Okręgowy uznał za prawidłową przyjętą

przez Sąd Rejonowy definicję obiektu leśnego jako kompleksu leśnego.

Tymczasem Sąd Rejonowy w ogóle nie dokonał wykładni pojęcia „obiektu leśnego”,

a jedynie ustalił na podstawie protokołu przejęcia z dnia 12 czerwca 1945 r.,

że przejęciu podlegał „obiekt leśny J.”. Takim zapisem zawartym w protokole

przejęcia – w którym zresztą posługiwano się również pojęciem „majątku leśnego” –

nie były związane sądy orzekające w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym. Nie jest także prawidłowe stanowisko Sądu

Okręgowego, że „obiekt leśny” to kompleks leśny. Taka wykładnia pojęcia „obiektu

leśnego”, oderwana od treści przepisów dekretu PKWN, niczego bliżej nie wyjaśnia.

Należy przy tym mieć na uwadze, że pojęcie „kompleksu leśnego” występowało w

przepisach z okresu międzywojennego dotyczących lasów obowiązujących w chwili

wejścia w życie przepisów dekretu PKWN, dla przykładu w art. 9 rozporządzenia

Prezydenta RP z dnia 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów, niestanowiących

własności Państwa (Dz.U. Nr 11, poz. 932) oraz w art. 1 ust. 1 rozporządzenia

Prezydenta RP z dnia 24 lutego 1928 r. o wyłączeniu gruntów na cele

gospodarstwa leśnego (Dz.U. Nr 23, poz. 203). Brak było więc podstaw, bez

wcześniejszego wyjaśnienia pojęcia „kompleksu leśnego”, do utożsamiania tego

terminu z pojęciem „obiektu leśnego”, użytym w dekrecie. Trafnie natomiast uznał

Sąd Okręgowy, że obiekt leśny mógł obejmować nie tylko lasy i grunty leśne,

wymienione w art. 1 ust. 1 dekretu, ale również wszelkie śródleśne grunty, łąki i

wody oraz grunty deputatowe administracji i straży leśnej, o których mowa w art. 1

ust. 2 a-b dekretu. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 dekretu, na własność Skarbu

Państwa przeszły, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub

prawnych, lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha. Według natomiast art. 1 ust.

2 pkt a-c, wraz z lasami i gruntami leśnymi przechodziły na własność Skarbu

Państwa, o ile stanowią własność lub współwłasność tej samej osoby, wszelkie

śródleśne grunty, łąki i wody (art. 1 ust. 2 pkt a), grunty deputatowe administracji i

8

straży leśnej (art. 1 ust. 2 pkt b), wszelkie nieruchomości i ruchomości położone na

terenie obiektu leśnego, przechodzącego na własność Skarbu Państwa,

niezależnie od swego przeznaczenia (art. 1 ust. 2 pkt c). Uwzględniając powyższe

pojęcie „obiektu leśnego”, użyte w art. 1 ust. 2 pkt c dekretu, odnosi się do

składników mienia przechodzących na własność Skarbu Państwa wymienionych

wcześniej w art. 1 ust. 1 oraz art. 1 ust. 2 pkt a-b dekretu.

Wykładnia pojęcia obiektu leśnego wymaga również wyjaśnienia, czego

zaniechał Sąd Okręgowy, pojęć: lasu, gruntu leśnego, śródleśnych gruntów, łąk

i wód. Z tej przyczyny za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 1 i 2

dekretu PKWN wskutek uznania przez Sąd Okręgowy, bez dokonania

wcześniejszej wykładni pojęć składników „obiektu leśnego”, że przejęte parcele

gruntowe stanowiły „obiekt leśny”, gdyż tworzyły „zwarty kompleks leśny”. Przepisy

dekretu nie zawierały definicji użytych w nim pojęć: lasu, gruntu leśnego,

śródleśnych gruntów i łąk. Wykładni pojęć: „lasu” i „gruntu leśnego” należy dokonać

przy uwzględnieniu obowiązujących w chwili wejścia w życie przepisów dekretu

PKWN przepisów odnoszących się do tego rodzaju nieruchomości. Po odzyskaniu

niepodległości w odniesieniu do lasów i gruntów leśnych obowiązywały przepisy

państw zaborczych regulujących ochronę lasów i gruntów leśnych.

W szczególności na obszarze byłego zaboru austriackiego (z wyjątkiem Spisza

i Orawy) obowiązywała ustawa austriacka lasowa z dnia 3 grudnia 1852 r. (Dz.U.

p. austr. Nr 250). Przepisy te – poza nielicznymi wyjątkami – zostały uchylone

z dniem 1 lipca 1927 r. w związku z wejściem w życie rozporządzenia Prezydenta

RP z dnia 24 czerwca 1927 r. o zagospodarowaniu lasów nie stanowiących

własności państwa (Dz.U. Nr 57, poz. 504). Rozporządzenie to dotyczyło

wszystkich lasów i gruntów leśnych nie stanowiących własności Państwa.

Nie zawierało jednak definicji lasu ani gruntów leśnych. Wobec tego należy przyjąć,

że zachowały aktualność definicje lasu i gruntu leśnego zawarte we wcześniej

obowiązujących przepisach obowiązujących na obszarze poszczególnych byłych

zaborów.

Wykładnia określenia „śródleśny” musi uwzględniać znaczenie tego wyrazu.

Wyrazy złożone z członem: „śród” oznaczają środek, wnętrze lub położenie

centralne tego czego dotyczy druga część tak złożonego wyrazu. Z tej przyczyny

9

przez grunty i łąki „śródleśne” należy rozumieć te z nich, które są otoczone

w całości albo w przeważającej części przez las lub grunty leśne, tworząc z nimi

zorganizowaną całość gospodarczą obejmującą gospodarkę leśną. To ostatnie

kryterium wywieść należy z tego, że śródleśne grunty i łąki miały być częścią

obiektu leśnego, a tym samym nie mogły stanowić elementu mienia właściciela albo

współwłaściciela obiektu leśnego, niezwiązanego z gospodarką leśną. Ponadto dla

oceny, czy określony grunt lub łąka ma charakter śródleśny istotne jest także

porównanie obszaru takiego gruntu lub łąki z obszarem przyległego lasu

lub gruntów leśnych. O śródleśnym gruncie lub łące można mówić wtedy, gdy ich

obszar jest wielokrotnie mniejszy od obszaru lasu i gruntów leśnych do nich

przyległych. Uwzględniając, że przepisy dekretu PKWN mają charakter

nacjonalizacyjny ze względu na nieostrość kryteriów pozwalających ustalić,

czy dany grunt lub łąka ma charakter „śródleśny” należy stosować wykładnię ścisłą

tego pojęcia. W konsekwencji w sytuacjach wątpliwych należy ocenić, czy

nieruchomości te podpadają pod zastosowanie art. 1 ust. 2 pkt d dekretu.

Zgodnie z powołanym wyżej przepisem wraz z lasami i gruntami leśnymi,

wymienionymi w art. 1 ust. 1 dekretu, przechodziły na własność Skarbu Państwa

wszelkie nieruchomości i ruchomości, służące do prowadzenia gospodarstwa

leśnego (zabudowania, urządzenia techniczne, transportowe, komunikacyjne itp.)

niezależnie od swego położenia. W przepisie tym chodzi o nieruchomości, których

dominującą funkcją było wykorzystywanie do prowadzenia gospodarstwa leśnego

np. tartak lub osada pracowników leśnych. Hipotezą tego przepisu nie była objęta

nieruchomość wykorzystywana przynajmniej w równym stopniu na inne cele niż

związane z gospodarstwem leśnym. Z tej przyczyny za uzasadniony należy uznać

zarzut naruszenia art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. przez przyjęcie przez Sąd

Okręgowy, że powodów obciążał ciężar dowodu, iż osoby zamieszkałe

w budynkach znajdujących się na spornej nieruchomości zajmowały się wyłącznie

obsługą działalności innej niż leśna w celu wykazania, iż przejęta przez Skarb

Państwa nieruchomość nie była nieruchomością, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt d

dekretu PKWN.

O zaliczeniu konkretnej nieruchomości do lasu, gruntu leśnego, czy innej

nieruchomości wymienionej w art. 1 ust. 2 pkt a-d dekretu PKWN, decyduje

10

sposób jej użytkowania w chwili wejścia w życie przepisów dekretu.

Według obowiązującego wówczas stanu prawnego dotyczącego ochrony lasów

możliwość zmiany rodzaju użytkowania nieruchomości wykorzystywanej na cele

leśne podlegała prawnym ograniczeniom zawartym w rozporządzeniu Prezydenta

RP z dnia 24 czerwca 1927 r. o zagospodarowaniu lasów nie stanowiących

własności państwa. Zgodnie z art. 2 rozporządzenia, zmiana uprawy leśnej na inny

rodzaj użytkowania mogła nastąpić jedynie w lasach nie uznawanych za ochronne

na podstawie zezwolenia właściwej władzy. Jedynie w art. 50 tego rozporządzenia

przewidywano, że grunty, pozbawione drzewostanów, na których po

wykarczowaniu pni została dokonana przed dniem 1 stycznia 1927 zmiana uprawy

leśnej na inny trwały rodzaj użytkowania, nie będą uważane za grunty leśne

w rozumieniu tego rozporządzenia. Przepis ten nie miał jednak zastosowania do

lasów ochronnych oraz lasów obciążonych służebnościami. Nie było więc

uzasadnione stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej, że o zmianie sposobu

użytkowania spornej nieruchomości na „nieleśny” przesądzała okoliczność,

że parcele tworzące tę nieruchomość, zostały włączone w granice administracyjne

miasta Z. rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 lutego 1934 r. o

zmianie granic miasta Z. w powiecie nowotarskim, województwie krakowskim

(Dz.U. Nr 16, poz. 129) wydanym na podstawie ustawy z dnia 1 sierpnia 1923 r. w

przedmiocie dokonywania zmian granic miejskich na obszarze b. Królestwa Galicji i

Lodomerji wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim (Dz.U. Nr 92, poz. 719). Jak

stanowi art. 2 tej ustawy, zmiany mogą być dokonane przez przyłączenie gmin

podmiejskich lub ich części, graniczących bezpośrednio z miastami, o charakterze

przeważnie miejskim, względnie gospodarczo ściśle z miastami związanych.

Włączenie określonych parcel w granice administracyjne miasta nie powodowało

automatycznej zmiany sposobu ich użytkowania. Parcele te mogły być nadal

wykorzystywane w dotychczasowy sposób, w tym więc zachować status lasu,

gruntu leśnego, czy też śródleśnego gruntu lub łąki w rozumieniu późniejszych

przepisów dekretu PKWN. Tym bardziej, gdy uwzględni się specyfikę gminy

miejskiej Zakopane związanej z terenami leśnymi. Przekonują o tym także przepisy

dotyczące ochrony lasów i gruntów leśnych, które mają zastosowanie do tego

rodzaju nieruchomości bez względu na ich miejsce położenia. W art. 24 pkt 5

11

rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 czerwca 1927 r. o zagospodarowaniu

lasów nie stanowiących własności państwa w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia

13 lipca 1939 r. zmieniającą to rozporządzenie (Dz.U. Nr 64, poz. 429) wprost jest

mowa o lasach i gruntach leśnych leżących w granicach administracyjnych miast.

O tym, że na terenie gminy miejskiej mógł być usytuowany las albo grunt leśny

przekonują również przepisy podatkowe obowiązujące w okresie międzywojennym.

Od sposobu użytkowania nieruchomości zależał bowiem rodzaj płaconego podatku:

gruntowego, należnego od gruntów rolnych i leśnych, albo od nieruchomości,

należnego od innych nieruchomości położonych w gminach miejskich. Zgodnie

z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku

gruntowego (Dz.U. Nr 27, poz. 203), klasyfikacji gruntów nie podlegały grunty

w miastach, podlegające państwowemu podatkowi od nieruchomości. A contrario

w miastach podlegały kwalifikacji gruntów według przepisów tej ustawy te grunty,

które nie podlegały państwowemu podatkowi od nieruchomości. Grunty te,

w zależności od rodzajów użytkowania, mogły stanowić m.in. grunty pod lasami

(art. 3 ust. 1 lit. e ustawy), za które uważało się ziemie, służące do produkcji

drewna i wikliny (art. 3 ust. 2 ustawy). Natomiast z art. 1 ust. 1 A dekretu

Prezydenta RP z dnia 14 stycznia 1936 r. o podatku od nieruchomości (Dz.U.

Nr 31, poz. 14) wynika, że podatkowi od nieruchomości podlegają w gminach

miejskich wszelkiego rodzaju nieruchomości z wyłączeniem m.in. gruntów

znajdujących się pod lasami. Również więc z tej regulacji wynika, że ustawodawca

przewidywał, iż w miastach mogą znajdować się grunty pod lasami. Uwzględniając

powyższe nie był uzasadniony zarzut naruszenia art. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia

1923 r. w przedmiocie dokonywania zmian granic miejskich na obszarze

b. Królestwa Galicji i Lodomerii wraz Wielkim Księstwem Krakowskim (Dz.U. Nr 92,

poz. 129) oraz art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. przez przyjęcie, że wykazanie przez

powodów, iż sporna nieruchomość została włączona w granice administracyjne

miasta Z. nie zmieniało ciężaru dowodu, że nieruchomość nie podlegała przepisom

dekretu PKWN.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

12

Okręgowemu, pozostawiając temu Sądowi, na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art.

39821

k.p.c., rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.