III SK 1/11

Sygn. akt III SK 1/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa Wyższej Szkoły Społeczno Przyrodniczej […] przeciwko

Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od postanowienia Sądu Apelacyjnego w W,

z dnia 12 sierpnia 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyjnego w W, i

uchyla postanowienie Sądu Okręgowego w W, z dnia 1 kwietnia

2010 r09.

UZASADNIENIE

2

Zarządzeniem Przewodniczącego XVII Wydziału Sądu Okręgowego w W, z

dnia 3 grudnia 2009 r. Wyższa Szkoły Społeczno-Przyrodnicza (powód) została

wezwana do usunięcia braków formalnych odwołania od decyzji Prezesa Urzędu

Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 9 listopada 2009 r., RLU 24/2009 poprzez

przedstawienie odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego (dalej jako KRS)

potwierdzającego, że osoba podpisana pod odwołaniem jest uprawniona do

reprezentowania powoda oraz do uiszczenia kwoty 1.000 zł tytułem opłaty od

odwołania (karta 15).

Wykonując powyższe zarządzenie powód przedstawił polecenie przelewu

opłaty sądowej, kserokopię aktu powołania na stanowisko rektora osoby

podpisanej pod odwołaniem, kserokopię decyzji MEN o wpisie do rejestru

niepaństwowych uczelni zawodowych oraz kserokopię odpisu aktualnego z

rejestru uczelni niepublicznych. Wyjaśnił również, że jako uczelnia wyższa nie

podlega wpisowi do KRS.

Sąd Okręgowy w W, – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów odrzucił

postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2010 r., odwołanie powoda od decyzji Prezesa

Urzędu z powodu nieusunięcia w wyznaczonym terminie braków formalnych

odwołania.

Powód zaskarżył postanowienie o odrzuceniu odwołania zażaleniem w

całości i wniósł o jego uchylenie.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2010 r., oddalił zażalenie

powoda uznając rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego za prawidłowe, ponieważ

zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6

marca 2007 r. w sprawie sposobu prowadzenia rejestru uczelni niepublicznych i

związków uczelni niepublicznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 52, poz. 348, dalej jako

rozporządzenie) w przedmiotowym rejestrze znajduje się rubryka piąta,

zawierająca imię i nazwisko osoby pełniącej funkcję rektora. Powód został

wpisany do rejestru niepaństwowych uczelnie na podstawie przepisów ustawy z

dnia 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach zawodowych. Stosownie do § 8 ust.

1 rozporządzenia, uczelnie wpisane do rejestru prowadzonego przed dniem

wejścia w życie przedmiotowego rozporządzenia mają obowiązek uzupełnić dane,

3

o których mowa w § 3 pkt 5 rozporządzenia, a zatem dane dotyczące osoby

pełniącej funkcję rektora, w terminie miesiąca od wejścia w życie rozporządzenia.

Na tej podstawie Sąd Apelacyjny uznał, że wbrew zarzutom zażalenia,

uprawnienie do reprezentacji uczelni powinno wynikać z treści odpisu z aktualnego

rejestru uczelni niepublicznych.

Powód zaskarżył powyższe postanowienie skargą kasacyjną w całości i

wniósł o jego uchylenie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa

materialnego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu przepisu § 3

rozporządzenia poprzez przyjęcie, że powód nie wykazał we właściwy sposób, że

osoba podpisana pod odwołaniem od decyzji Prezesa Urzędu jest uprawniona do

reprezentowania powoda, ponieważ nie była uwidoczniona w złożonym przez

powoda odpisie z rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelnie

niepublicznych. Do skargi kasacyjnej powód dołączył pismo Zastępcy Dyrektora

Departamentu Nadzoru i Organizacji Szkolnictwa Wyższego z 13 października

2010 r. Wynika z niego, że rejestr prowadzony na podstawie przepisów

rozporządzenia nie został jeszcze zaktualizowany, w odniesieniu do szkół

utworzonych przed wejściem w życie tego aktu prawnego, o dane w rubryce

dotyczącej osoby pełniącej funkcję rektora. Ponadto, z przedmiotowego pisma

wynika, że według sprawozdania z działalności za rok akademicki 2009/2010

rektorem powoda jest prof. dr hab. W, K., a zatem osoba, która podpisała się pod

odwołaniem powoda.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powoda ma uzasadnioną podstawę.

Powód jest niepubliczną uczelnią zawodową, utworzoną na podstawie

przepisów nieobowiązującej już ustawy z 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach

zawodowych (Dz. U. Nr 96 ze zm.). Przepisy tej ustawy zostały zastąpione przez

postanowienia ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr

164, poz. 1365, dalej jako ustawa). Ustawa ta znajduje zastosowanie do

publicznych i niepublicznych szkół wyższych (art. 1 ust. 1). Stosownie do art. 12

ustawy uczelnie mają osobowość prawną. Zasady reprezentacji uczelni wyższych,

4

zarówno publicznych jak i niepublicznych, określa art. 66 ust. 1 ustawy. Z przepisu

tego wynika wprost, że uczelnię niepubliczną reprezentuje na zewnątrz rektor.

Prawo do reprezentowania uczelni przysługuje rektorowi z mocy ustawy. Osoba

pełniąca funkcję rektora ma zatem prawo do dokonywania w imieniu uczelni

czynności procesowych w postępowaniu sądowym (art. 67 § 1 k.p.c.).

Do rozstrzygnięcia pozostaje, czy w niniejszej sprawie wykazano zgodnie z

wymogami art. 68 k.p.c., że osoba podpisana pod odwołaniem od decyzji Prezesa

Urzędu jest uprawniona do reprezentowania powoda. Z akt sprawy wynika, że w

tym celu powód przedłożył następujące dokumenty: 1) kserokopię odpisu

aktualnego z rejestru uczelni niepublicznych; 2) kserokopię decyzji MEN o wpisie

do rejestru niepaństwowych uczelni zawodowych oraz 3) kserokopię aktu

powołania na stanowisko rektora osoby podpisanej pod odwołaniem.

Zaskarżone rozpoznawaną skargą kasacyjną orzeczenie Sądu Apelacyjnego

opiera się na założeniu interpretacyjnym (wynikającym z całości argumentacji

zawartej w uzasadnieniu), zgodnie z którym jedynym sposobem uczynienia

zadość wymogowi wynikającemu z art. 68 k.p.c., jest przedstawienie odpisu z

rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych, prowadzonego

na podstawie art. 29 ust. 3 i 7 ustawy. Ponadto odpis ten ma zawierać informację

o osobie zajmującej stanowisko rektora danej uczelni, zgodnie z treścią § 3 pkt 5

rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 marca 2007 r. w

sprawie sposobu prowadzenia rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni

niepublicznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 52, poz. 348, dalej jako rozporządzenie). W

konsekwencji, jeżeli strona postępowania będąca uczelnią niepubliczną nie

przedstawi odpisu z przedmiotowego rejestru, a ponadto jeżeli w odpisie tym nie

zostanie ujawniona osoba pełniąca funkcję rektora, uczelnia taka nie może

skutecznie zainicjować postępowania sądowego celem podważanie decyzji

Prezesa Urzędu, ponieważ wniesione przez nią pismo procesowe dotknięte jest

brakiem formalnym, który może zostać usunięty jedynie w przedstawiony powyżej

sposób.

Zdaniem Sądu Najwyższego powyższe założenie interpretacyjne jest

wadliwe. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie nakładają na strony

postępowania będące osobami prawnymi obowiązku wykazania umocowania

5

piastunów organów tych osób do działania w ich imieniu poprzez przedstawienie

odpisu z KRS lub innego rejestru. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego, które obecny skład w pełni podziela, przepis art. 68 k.p.c. mówi

jedynie o wykazaniu posiadanego umocowania za pomocą stosownego

dokumentu, bez bliższego określenia, jakiego rodzaju dokument i o jakiej treści

stanowi dostateczny dowód w kwestii umocowania do reprezentowania osoby

prawnej (uchwała SN z 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt III CZP 20/08, OSNC 2009, Nr

5, poz. 68). Niewątpliwie dokument będący odpisem z rejestru uczelni

niepublicznych ma szczególny charakter, jako posiadający walor dokumentu

urzędowego. Nie oznacza to jednak, że przedstawienie takiego odpisu, który

dodatkowo uwidaczniać będzie osobę pełniącą funkcję rektora, jest jedynym

dopuszczalnym dokumentem przy pomocy którego można uczynić zadość

obowiązkowi wynikającemu z art. 68 k.p.c. Dotychczasowe orzecznictwo Sądu

Najwyższego dopuszcza jednoznacznie wykazywanie umocowania do

reprezentowania osoby prawnej za pomocą innego rodzaju dokumentów (zob.

postanowienie SN z 12 lipca 2006 r., sygn. akt V CZ 55/06, niepubl.; uchwała SN z

17 stycznia 2008 r., sygn. akt III CZP 126/07, OSNC 2009, Nr 1, poz. 7; uchwała

SN z 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt III CZP 20/08).

Ponadto, prowadzony na podstawie art. 29 ust. 3 i 7 ustawy nowy rejestr nie

jest jednolity. Składa się de facto z dwóch części. Jedna z nich obejmuje uczelnie

niepubliczne wpisane po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Nauki i

Szkolnictwa Wyższego w sprawie sposobu prowadzenia rejestru uczelni

niepublicznych i związków uczelni niepublicznych (Dz. U. Nr 52, poz. 348) oraz

uczelnie, których dane zostały przeniesione z rejestru prowadzonego na

podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 stycznia 1991 r. w

sprawie sposobu prowadzenia rejestru uczelni niepaństwowych (Dz. U. Nr 12, poz.

53) i ujawnione w formacie odpowiadającym kształtowi nadanemu nowemu

rejestrowi na mocy rozporządzenia. Druga część rejestru uczelni niepublicznych i

związków uczelni niepublicznych obejmuje zaś uczelnie niepubliczne i ich związki,

których dane zostały przeniesione do nowego rejestru ale nie zostały

zaktualizowane w taki sposób, by w wydawanych odpisach zawarte były wszystkie

informacje, o których mowa w § 3 rozporządzenia. Wynika to wprost z § 8 ust. 2

6

rozporządzenia, zgodnie z którym „do czasu przeniesienia do rejestru danych

zawartych w rejestrze uczelni niepaństwowych, prowadzonym przed dniem

wejścia w życie rozporządzenia, do prowadzenia tego rejestru stosuje się przepisy

dotychczasowe”. Jak wynika to z dołączonego do skargi kasacyjnej pisma

Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, dane powoda nie zostały do tej pory

przeniesione do nowego rejestru. Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, powód

nie mógł zatem przedstawić - na etapie składania odwołania od decyzji Prezesa

Urzędu - odpisu z przedmiotowego rejestru, w którym to odpisie uwidocznione

byłoby imię i nazwisko osoby pełniącej funkcję rektora. Powód, wykonując

nałożony na niego obowiązek, przedstawił odpis z rejestru o takiej treści, w jakiej

został on sporządzony przez podmiot prowadzący rejestr. Powód nie może

ponosić negatywnych konsekwencji wadliwości działania podmiotu prowadzącego

rejestr, zaś powołany przez Sąd Apelacyjny § 8 rozporządzenia nie jest

przepisem, który nakładałby na powoda jakikolwiek obowiązek, którego

ewentualne niedopełnienie mogłoby skutkować odrzuceniem środka zaskarżenia

decyzji Prezesa Urzędu.

Tym samym, skoro głównym motywem oddalenia zażalenia powoda było

zakwestionowane powyżej założenie interpretacyjne, zgodnie z którym jedynym

sposobem wykazania umocowania osoby podpisanej pod odwołaniem do

reprezentowania powoda jest przedstawienie odpisu z rejestru uczelni

niepublicznych i związków uczelni niepublicznych zawierającego imię i nazwisko

osoby pełniącej funkcję rektora, zaskarżone postanowienie narusza § 3

rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 marca 2007 r. w

sprawie sposobu prowadzenia rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni

niepublicznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 52, poz. 348, dalej jako rozporządzenie).

Sąd Najwyższy zwraca również uwagę, że nieprecyzyjne wezwanie do

uzupełnienia braków formalnych pisma procesowego powoduje, że nie może

nastąpić jego odrzucenie wskutek niewykonania tego wezwania (wyrok SN z 30

stycznia 2008 r., sygn akt III CSK 235/07, Lex nr 487540). W tym zakresie należy

zaś zauważyć, że uczelnia niepubliczna nie podlega wpisowi do KRS, a status

przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów

zawdzięczać może jedynie rozszerzonej definicji jej zakresu podmiotowego (wyrok

7

SN z 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt III SK 22/04, OSNP 2005, Nr 3, poz. 46). Tym

samym wezwanie powoda przez Sąd Okręgowy do usunięcia braków formalnych

odwołania poprzez przedstawienie odpisu z KRS nie mogło wywołać negatywnego

skutku w postaci odrzucenia odwołania, gdyż było nieprawidłowe. Powód nie mógł

bowiem wykonać wezwania do uzupełnienia stwierdzonych przez Sąd Okręgowy

braków formalnych odwołania poprzez przedstawienie przedmiotowego odpisu,

skoro wpisowi do tego rejestru nie podlega.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia na podstawie odpowiednio zastosowanego art. 39816

k.p.c. w

związku z art. 3941

§ 3 k.p.c.