I CSK 75/11

Sygn. akt I CSK 75/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „P.” w W.

o stwierdzenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 lipca 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 grudnia 2009 r.,

1) oddala skargę kasacyjną i nie obciąża powoda

obowiązkiem zwrotu pozwanej kosztów postępowania

kasacyjnego;

2) oddala wniosek adw. W. P. o przyznanie kosztów pomocy

prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu

kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Powód J. B. wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały nr 24 podjętej w

dniu 20 sierpnia 2007 r. przez zarząd pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej P. w W.,

dotyczącej określenia przedmiotu własności lokali w nieruchomości położonej w W.

przy ulicach T.[…] i innych – jako nieruchomości wielobudynkowej.

Wyrokiem z dnia 6 lipca 2009 roku Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Sąd

ten ustalił, że w spornej uchwale zarząd pozwanej określił przedmiot odrębnej

własności lokali przyjmując za podstawę nieruchomość wielobudynkową składającą

się z 13 działek ewidencyjnych. Powodowi przysługują prawa do lokalu

mieszkalnego w budynku przy ul. Z.[…], który nie jest budynkiem wolnostojącym

lecz stanowiącym część zabudowy połączoną z sąsiednimi budynkami. Nie jest

możliwe wyznaczenie jednobudynkowej nieruchomości zabudowanej tym

budynkiem. W związku z tym Sąd uznał, że oznaczenie w uchwale nieruchomości

wielobudynkowej nie stanowi naruszenia art. 42 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 15

grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r., Nr

119, poz. 1116 - dalej powoływana jako „u.s.m.”). Przepis ten uznaje wprawdzie za

podstawową nieruchomość ewidencyjną przy określaniu przedmiotu odrębnej

własności lokali nieruchomość obejmującą budynek wraz z gruntem przynależnym

do tego budynku, jednak dopuszcza w pewnych okolicznościach utworzenie

nieruchomości wielobudynkowej. Jest to możliwe wówczas, gdy budynki są

posadowione w sposób uniemożliwiający ich rozdzielenie lub działka, na której

posadowiony jest budynek pozbawiona jest dostępu do drogi publicznej lub

wewnętrznej. Według Sądu w rozpatrywanym wypadku posadowienie budynku

uniemożliwia jego rozdzielenie od innych budynków pozwanej. Ponadto powód nie

wykazał także co do pozostałych budynków ujętych w uchwale, że mogą być

rozmieszczone na jednobudynkowych nieruchomościach.

Powód kwestionował ponadto zgodność z prawem § 3 uchwały, w którym

określono prawo właścicieli poszczególnych lokali do korzystania z piwnic

i schowków na dotychczasowych warunkach. Jego zdaniem, postanowienie to jest

niezgodne z wymaganiami art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m. Sąd Okręgowy uznał jednak,

3

że art. 42 ust. 6 i 7 u.s.m. uprawnia zarząd do podejmowania decyzji

o przynależności piwnic i pomieszczeń gospodarczych do lokalu, jako części

składowych oraz do ustalenia metody określenia powierzchni użytkowej lokali oraz

wskazanych pomieszczeń. W ramach tego uprawnienia zarząd może zaliczyć

piwnice i pomieszczenia gospodarcze do części wspólnych nieruchomości.

W konsekwencji Sąd uznał treść § 3 uchwały za realizację upoważnienia

ustawowego przyznanego zarządowi.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 grudnia 2009 r. oddalił apelację powoda

od powyższego wyroku. Podzielił pogląd, że powód nie wykazał okoliczności

uzasadniających swoje żądanie, gdyż nie dowiódł, że każdy z trzynastu budynków

wchodzących w skład nieruchomości wielobudynkowej, której dotyczy uchwała

stanowi samodzielny, wolnostojący budynek posadowiony na działce z dostępem

do drogi publicznej lub wewnętrznej, ewentualnie, że stanowią one zdolny do

samodzielnego funkcjonowania kompleks budynków. Już więc z tej przyczyny

środki dowodowe wnioskowane przez powoda nie nadawały się do wykazania

zasadności stanowiska o możliwości wyodrębnienia przy ul. Z. […] nieruchomości

jednobudynkowej.

Sąd stwierdził ponadto, że układ funkcjonalny zabudowy istniejącej na

terenie osiedla „L." uniemożliwia także wyodrębnienie budynku przy ul. Z. […] jako

samodzielnej nieruchomości obejmującej ten budynek wraz z gruntem

przynależnym, ponieważ nie jest to budynek wolnostojący, lecz część ciągłej

zabudowy pierzei po północnej stronie ul. Z., połączonej pionami A i B,

stanowiącymi balkony budynków sąsiednich, które dotykają do bloku nr […].

Ponadto infrastruktura osiedlowa (śmietniki, miejsca parkingowe, place zabaw,

drogi wewnętrzne, ogrodzenie osiedla, oświetlenie terenu, stacja trafo, węzeł

cieplny) jest wspólna dla wszystkich budynków pozwanej, bez możliwości

wyodrębnienia jej dla poszczególnych budynków. O samodzielności bloku przy

ul. Z. […]

nie może przesądzać to, że był zaprojektowany jako odrębny obiekt, ma

oddzielne fundamenty i podłączenie do mediów, ponieważ z punktu widzenia art.

4

42 ust. 3 pkt 1 u.s.m. istotne znaczenie ma to, czy budynki posadowione są w

sposób umożliwiający ich rozdzielenie, a więc czy są wolnostojące.

Sąd odwoławczy zakwestionował również koncepcję powoda o możliwości

wydzielenia nieruchomości jednobudynkowej z działką po obrysie budynku i licu

ścian granicznych oraz pozostawienia reszty terenu jako współwłasności

wszystkich współwłaścicieli nieruchomości budynkowych. Wskazał, że wymagałoby

to kosztownego podziału geodezyjnego oraz wprowadzenia skomplikowanej

administracji tego terenu. Powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego

wyrażone w uchwale z dnia 20 listopada 2009 r. (III CZP 95/09, OSNC 2010/5/73)

Sąd Apelacyjny uznał taki sposób uregulowania stosunków własnościowych za

niedopuszczalny, ponieważ składnikiem nieruchomości wspólnej, o którym mowa

w art. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz.U.

z 2000 r., Nr 80, poz. 903 ze zm.) nie może być udział we współwłasności

nieruchomości sąsiedniej.

W konsekwencji Sąd drugiej instancji za nieuzasadniony uznał zarzut błędnej

wykładni art. 42 ust. 3 pkt 1 u.s.m. oraz niewłaściwej oceny stanu faktycznego

w zakresie możliwości wydzielenia gruntu i budynku przy ul. Z. […] jako

nieruchomości jednobudynkowej.

Sąd Apelacyjny odmówił też uwzględnienia zarzutu dotyczącego

sprzecznego z prawem niezaliczenia do wyodrębnianych lokali mieszkalnych piwnic

jako pomieszczeń przynależnych i potraktowania ich jako części składowych

nieruchomości wspólnej. Sąd ten nie zgodził się wprawdzie ze stanowiskiem Sądu

Okręgowego, że zarząd spółdzielni ma w tym zakresie swobodę decyzji. Zwrócił

uwagę, że aktualnie obowiązujący art. 43 ust. 3 pkt 2 i pkt 7 u.s.m., zgodnie

z przyjętą w orzecznictwie jego wykładnią, wyłącza dowolność. Jeżeli spełnione są

wskazane w nim przesłanki - przyporządkowanie piwnic lub pomieszczeń

gospodarczych danemu lokalowi i faktyczne ich użytkowanie - nie można piwnic lub

pomieszczeń gospodarczych uznać za część wspólną nieruchomości, lecz należy

je zaliczyć do poszczególnych lokali mieszkalnych jako pomieszczenia

przynależne, o których mowa w art. 2 ust. 4 ustawy o własności lokali. Sąd

Apelacyjny stwierdził jednak, że powód nie przedstawił w postępowaniu

5

pierwszoinstancyjnym dowodów mających wykazać, że piwnice i pomieszczenia

gospodarcze spełniają wymagania z art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m. Dowody takie zgłosił

dopiero w apelacji i jej uzupełnieniu lecz Sąd Apelacyjny pominął je powołując się

na art. 381 k.p.c. W rezultacie powód nie udowodnił, że piwnice przyporządkowane

były do poszczególnych lokali oraz faktycznie użytkowane przez osoby władające

tymi lokalami, co pozbawiło podstaw zarzut naruszenia przez zaskarżoną uchwałę

art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m.

Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, który

zaskarżył w całości. Podstawę skargi stanowi naruszenie prawa materialnego

sprecyzowane w zarzutach:

- niewłaściwego zastosowania art. 42 ust. 3 pkt 1 u.s.m. przez ustalenie, że

zostały spełnione wszelkie wymogi prawne co do ustanowienia nieruchomości

wielobudynkowej;

- niewłaściwego zastosowania art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m. w zw. z art. 2 ust. 4

ustawy o własności lokali przez uznanie, że zaskarżona uchwała odpowiada

prawu i zawiera wszystkie obligatoryjne elementy wskazane w treści tego

przepisu, w szczególności, że rozstrzyga o przynależności do lokalu

pomieszczeń przynależnych;

- niewłaściwego zastosowania art. 42 ust. 7 u.s.m przez przyjęcie, że zarządowi

spółdzielni przysługuje uprawnienie do swobodnego decydowania

o przynależności piwnic (pomieszczeń gospodarczych) do lokali jako ich części

składowych z pominięciem postanowień art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m.;

- błędnej interpretacji art. 43 ust. 5 u.s.m w zw. z art. 58 § 1 k.c., polegającej na

nie wydaniu przez Sąd Apelacyjny wyroku stwierdzającego nieważność

kwestionowanej uchwały mimo niedochowania wymogów, o których mowa art.

42 ust.3 pkt 2 u.s.m.

We wnioskach skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku

w całości i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnego do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania; ewentualnie uchylenia tego wyroku

i orzeczenia co do istoty sprawy.

6

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powód oparł swoją skargę wyłącznie na podstawie naruszenia prawa

materialnego, co oznacza, że ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę

rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego są zespołem faktów wiążących Sąd Najwyższy

(art. 39813

§ 2 k.p.c.).

W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy z ustaleń tych wynika, że

budynek przy ul. Z. […] usytuowany jest w sposób, który uniemożliwia jego

wydzielenie jako obiektu związanego z działką jednobudynkową, która spełniałaby

wymagania nieruchomości wspólnej, a zatem odpowiadała kryteriom niezbędnym

do uznania jej za działkę budowlaną w rozumieniu art. 4 ust. 3 a ustawy z dnia 27

sierpnia 1997 r. o gospodarcze nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r., Nr

102, poz. 651) w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 32 a ustawy o własności lokali. Wynika to z

powiązania tego budynku z sąsiednią zabudową. Zgodnie z wykładnią art. 42 ust. 3

pkt 1 u.s.m., tego rodzaju wydzielenie byłoby możliwe jedynie wówczas, gdyby

budynek, w którym mieszka powód był wolnostojący. Ponadto Sąd Apelacyjny

ustalił, że piwnice w budynkach na nieruchomości objętej uchwałą nie zostały

przyporządkowane do poszczególnych lokali i nie są użytkowane przez osoby,

które władają tymi lokalami. Tak bowiem należy odczytać stwierdzenie, że powód

nie wykazał aby tego rodzaju stan zachodził.

W tym kontekście faktycznym rozważyć należy zarzuty podniesione przez

powoda w skardze kasacyjnej.

Pierwszy zarzut odnosi się do niewłaściwego zastosowania art. 42 ust. 3 pkt

1 u.s.m., które, zdaniem skarżącego, polegało na błędnym przyjęciu, ze

o możliwości wydzielenia nieruchomości jednobudynkowej decyduje to, czy

budynek jest wolnostojący. Tymczasem tak sformułowane uzasadnienie zarzutu nie

wiąże się z niewłaściwym zastosowaniem, lecz z błędną wykładnią przepisu.

Powód zarzuca bowiem, że Sąd Apelacyjny wadliwie zinterpretował zawarte w art.

42 ust. 3 pkt 1 u.s.m. pojęcie budynku posadowionego w sposób uniemożliwiający

rozdzielenie. Ponieważ jednak Sąd Najwyższy związany jest podstawami skargi

(art. 39813

§ 1 k.p.c.), w tym wskazaną przez skarżącego formą naruszenia

przepisów prawa materialnego, nie może badać prawidłowości procesu wykładni,

7

kiedy zarzut odnosi się do niewłaściwego stosowania przepisu. W tym zaś zakresie

nie można przypisać Sądowi Apelacyjnemu żadnych nieprawidłowości, gdyż – po

ustaleniu, że budynek przy ul. Z. […] nie jest wolnostojący uznał, że nie spełnia on

wymagań do stworzenia na podstawie art. 42 ust. 3 pkt 1 u.s.m. jednobudynkowej

nieruchomości, na której by się znajdował.

Kolejny zarzut dotyczy naruszenia art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m. Jednak i on nie

jest zasadny. Sąd Apelacyjny uznał, że przepis ten zobowiązywał zarząd

spółdzielni do ujęcia w uchwale piwnic i pomieszczeń gospodarczych jako

pomieszczeń przynależnych do poszczególnych lokali jedynie wówczas, gdyby były

one przyporządkowane danemu lokalowi a władający lokalem faktycznie by je

użytkował. Taki stan faktyczny nie został jednak wykazany, wobec czego odrębne

podanie w uchwale powierzchni piwnic i pomieszczeń gospodarczych nie było

konieczne, zarząd mógł bowiem (i tak uczynił, korzystając z uprawnień

przewidzianych w art. 42 ust. 6 i 7 u.s.m.) włączyć te pomieszczenia do części

wspólnych nieruchomości. Sąd Apelacyjny zastosował zatem powołany przepis

zgodnie z dokonaną przez siebie jego interpretacją.

Powód nie ma również racji podnosząc, że niewłaściwie zastosowano art. 42

ust. 7 u.s.m. Przytoczona przez skarżącego argumentacja nie przystaje do

stanowiska zajętego przez Sąd odwoławczy, który przyjął, odwołując się do

poglądów Sądu Najwyższego wyrażonych w orzeczeniach zacytowanych

w uzasadnieniu, że swoboda decyzji zarządu spółdzielni mieszkaniowej w zakresie

włączenia piwnic i pomieszczeń gospodarczych do powierzchni lokali bądź

zaliczenia ich do powierzchni wspólnych nie jest absolutna. Ograniczają ją

postanowienia art. 42 ust. 3 pkt 2 u.s.m. W wypadku, kiedy pomieszczenia te

zostały przyporządkowane poszczególnym lokalom i są użytkowane przez

władających tymi lokalami – zarząd musi wliczyć je do powierzchni lokali. Sąd

przyjął zatem pogląd, za którym opowiada się skarżący. Nie znalazł jednak podstaw

faktycznych do przypisania zarządowi obowiązku zastosowania art. 42 ust. 3 pkt 2

u.s.m. w uchwale, której dotyczy sprawa.

Wreszcie nie można uwzględnić także ostatniego zarzutu podniesionego

przez powoda, upatrującego błędnej wykładni art. 43 ust. 5 u.s.m. w zw. z art. 58

8

§ 1 k.c. Powód tym razem zarzuca nieprawidłową interpretację, tymczasem motywy

zarzutu wiążą się z niezastosowaniem tych przepisów z urzędu. Skarżący wychodzi

przy tym z błędnego założenia, że stwierdzenie nieważności czynności prawnej

może nastąpić w oderwaniu od ustaleń faktycznych, które wskazywałyby na

wystąpienie przyczyn uzasadniających nieważność. Tymczasem podstawą

wszelkich rozstrzygnięć sądowych są ustalone fakty poddane ocenie prawnej

w procesie subsumcji. Skoro więc, co przyznaje także skarżący, ustalone

okoliczności nie obejmują faktów, które uzasadniałyby stwierdzenie nieważności

uchwały – nie można skutecznie postawić sądowi zarzutu, że uchybił art. 43 ust. 5

u.s.m w zw. z art. 58 § 1 k.c.

Z przytoczonych względów skarga kasacyjna została oddalona (art. 39814

k.p.c.).

Sąd Najwyższy oddalił także wniosek pełnomocnika z urzędu skarżącego

o przyznanie mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu,

ponieważ w postępowaniu kasacyjnym występował on jako pełnomocnik powoda

z wyboru. Pełnomocnictwo udzielone zostało mu w dniu 10 lutego 2011 r. (k. 500).

Natomiast orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia

art. 102 k.p.c. Powód jest osobą utrzymującą się wraz z żoną z niewysokich

świadczeń emerytalnych, jego żona choruje i ponosi koszty leczenia, co

usprawiedliwia zastosowanie powyższego przepisu.