I PK 15/11

Sygn. akt I PK 15/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Bożeny M.

przeciwko Zespołowi Szkół

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 lipca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 23 września 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Powódka Bożena M. domagała się przywrócenia do pracy u pozwanego - w

Zespole Szkół w związku z nieuzasadnionym wypowiedzeniem umowy o pracę

2

przez pracodawcę. Powódka podnosiła w szczególności, że korzystała z ochrony

przedemerytalnej na zasadzie art. 39 k.p.

Sąd Rejonowy wyrokiem z 25 lutego 2010 r., oddalił powództwo. Sąd uznał

co prawda za zasadny zarzut naruszenia art. 39 k.p. Powódka spełniała bowiem

warunki uzyskania prawa do emerytury na zasadzie art. 184 ustawy z 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z

2009 r., Nr 153 poz. 1227 ze zm.) i miała ukończone 54 lata . Sąd ocenił jednak, że

roszczenie to nie może zostać uwzględnione na zasadzie art. 4771

k.p.c. w zw. z

art. 8 k.p. Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że zachowanie powódki w pozwanej

szkole, wadliwość prowadzonego procesu dydaktycznego, konflikty, w jakie

popadała z innymi nauczycielami i rodzicami uzasadniają uwzględnienie tej normy i

oddalenie powództwa. Apelację od tego orzeczenia wywiodła strona powodowa.

Wyrokiem z 23 września 2010 r., Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone

orzeczenie i przywrócił powódkę do pracy. Sąd ocenił, że nie budził wątpliwości fakt

ochrony przedemerytalnej powódki, wynikający z art. 39 k.p. Jednocześnie

wskazał, że negatywna ocena postępowania powódki nie stanowi istoty sporu,

wypowiedzenie uzasadniono bowiem przede wszystkim zmniejszeniem liczby

oddziałów i niemożnością z tego powodu dalszego zatrudnienia powódki, co

okazało się przyczyną nieprawdziwą.

Zastosowanie art. 8 k.p., jak wskazał Sąd, powinno mieć charakter

wyjątkowy. Ocenił w związku z tym, że podnoszenie zarzutów niewłaściwego

postępowania przez powódkę dopiero w niespełna rok przed uzyskaniem prawa do

emerytury (przy braku jakichkolwiek działań z tym związanych wcześniej) stanowi

wyraźne naruszenie jej praw.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wywiódł pełnomocnik pozwanego,

zarzucając naruszenie art. 39 k.p. przez przyjęcie, że można zastosować ochronę

przedemerytalną do osoby w wieku emerytalnym, które posiadają uprawnienia

emerytalne a także art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tj. Dz.

U. z 2006 r., Nr 97 poz. 674 ze zm.) przez jego niezastosowanie – a na podstawie

tego właśnie przepisu powódka dysponowała prawem do emerytury. Zdaniem

skarżącego naruszono także art. 8 k.p. przez jego wadliwe zastosowanie wskutek

oceny, że pozwany do momentu rozwiązania stosunku pracy nie podejmował

3

stanowczych działań wobec negatywnej oceny pracy powódki, choć w świetle

obowiązujących regulacji nie musiał jednak tego czynić.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajdowała uzasadnionych podstaw, co przesądziło o

jej oddaleniu.

Rozpatrując na wstępie zarzut naruszenia art. 8 k.p. warto zauważyć, że

ocena przez Sąd Najwyższy sposobu zastosowania klauzul generalnych przez

sądy powszechne ma charakter wyjątkowy. Jak wskazano w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 9 lutego 2007 r., sygn. I BP 15/06 (tak również w wyroku z dnia

12 maja 2010 r., sygn. I PK 10/10) – w odniesieniu wprawdzie do skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jednak pogląd ten

znajduje zastosowanie i w niniejszej sprawie – jedynie szczególnie rażące i

oczywiste naruszenie art. 8 k.p. może uzasadniać interwencję Sądu Najwyższego.

Ani rażącego, ani oczywistego naruszenia tego unormowania Sąd Najwyższy w

niniejszej sprawie się nie dopatruje.

W zakresie naruszenia art. 39 k.p. oraz art. 88 Karty Nauczyciela skarżący

prezentował potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego, a

mianowicie odpowiedzi na pytanie, czy nauczycielka podlega ochronie

przedemerytalnej jedynie przed osiągnięciem 60 roku życia, czy też ochrona taka

przysługuje jej w związku z uprawnieniem emerytalnym wynikającym z art. 88 Karty

Nauczyciela. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu nauczyciele mający trzydziestoletni

okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze,

zaś nauczyciele szkół, placówek, zakładów specjalnych oraz zakładów

poprawczych i schronisk dla nieletnich - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w

tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie

specjalnym, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na

emeryturę. Zdaniem skarżącego po osiągnięciu odpowiednio stażu 16 lat lub 21 lat

dla nauczycieli rozpoczyna się ochrona wynikająca z art. 39 k.p. Ponieważ okres

ten upłynął w odniesieniu do powódki, z uwagi na treść art. 88 Karty Nauczyciela,

nie podlega ona już ochronie przedemerytalnej.

4

Przedstawiona w skardze kasacyjnej interpretacja art.88 Karty Nauczyciela i

art. 39 k.p., a także wzajemna korelacja tych przepisów, jest wadliwa. Po pierwsze

sam fakt dysponowania stażem uprawniającym do nabycia emerytury nie wyłącza

ochrony na podstawie art. 39 k.p. (por. L. Florek w: Kodeks pracy. Komentarz pod

red. Autora, Warszawa 2011, komentarz do art. 39, pkt 5). Oceny wymaga tu

przede wszystkim charakter świadczenia emerytalnego, do którego pracownik

uzyskuje uprawnienie. W piśmiennictwie rozróżnia się prawo do emerytury w

niższym wieku oraz prawo do emerytury wcześniejszej. W pierwszym przypadku

prawo do emerytury powstaje po osiągnięciu konkretnego wieku, niższego jednak

niż wiek powszechny. Natomiast prawo do emerytury wcześniejszej wiąże się z

wnioskiem uprawnionego o jej przyznanie. Wniosek ten stanowi jeden z elementów

nabycia prawa do takiego świadczenia, podczas gdy w przypadku innych emerytury

prawo powstaje z mocy samego prawa (powyższe za I. Jędrasik-Jankowska,

Ubezpieczenie emerytalne. Trzy filary, Warszawa 2001, str. 142). Powołana

autorka wprost wskazuje, że uprawnienie do wcześniejszej emerytury nie stanowi

podstawy ochrony przedemerytalnej w rozumieniu art. 39 k.p.

Na kanwie podobnej regulacji prawa o szkolnictwie wyższym, w której także

do rozwiązania stosunku pracy dochodzi na wniosek pracownika, Sąd Najwyższy

wskazuje, że wiek, w którym pracownik może skorzystać z tego uprawnienia, nie

stanowi wieku uprawniającego do ochrony na zasadzie art. 39 k.p. (wyrok z dnia 11

lipca 2007 r., sygn. III PK 19/07).

Reasumując dotychczasowe rozważania można i należy stwierdzić, że

uprawnienie wynikające z art. 88 Karty Nauczyciela nie stanowi podstawy do

udzielenia ochrony na zasadzie art. 39 k.p. Byłoby to niemożliwe nie tylko z uwagi

na wnioskowy charakter świadczenia ale także, co wypada podkreślić, brak

przesłanki wieku w tej regulacji. Nauczyciel ma bowiem prawo do emerytury

wyłącznie po wypracowaniu określonego stażu, bez względu na wiek. Przepisu art.

39 k.p. nie dałoby się zastosować w tej sytuacji zatem ze względów funkcjonalnych.

Mówi on przecież o ochronie poprzedzającej określony wiek a nie tylko o stażu

uprawniającym do emerytury.

5

Wielokrotnie Sąd Najwyższy stwierdzał natomiast, że inaczej traktuje się

prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym

charakterze. Ubezpieczony nabywa w tych przypadkach prawo do emerytury w

wieku obniżonym, a zatem ten właśnie wiek stanowi wiek emerytalny w ujęciu art.

39 k.p. Tę właśnie regulację wypada przywołać, albowiem sądy powszechne

wywodziły prawo powódki do wcześniejszej emerytury z regulacji art. 184 ustawy

emerytalnej, a zatem regulacji gwarantującej prawo do emerytury z tytułu pracy w

szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Nieadekwatnie zatem w

skardze kasacyjnej ukazano możliwość oceny wywodzenia ochrony

przedemerytalnej z art. 88 Karty Nauczyciela lub z regulacji powszechnego wieku

emerytalnego.

Przepis art. 184 ustawy emerytalnej przewiduje bowiem prawo do emerytury

na zasadach wynikających m. in. z art. 32 tej ustawy osób, które w dniu wejścia w

życie ustawy (tj. 1 stycznia 1999 r.) spełniały stażową przesłankę nabycia prawa do

emerytury. W odniesieniu do nauczycieli przesłanki te określa § 15 w zw. z § 4

Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego

pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym

charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43 ze zm.). Zgodnie z tymi regulacjami prawo kobiety

– nauczycielki do przejścia na emeryturę warunkowane jest 15 letnim

nauczycielskim stażem pracy. Przesłanki te, jak ustaliły sądy powszechne w

niniejszej sprawie, powódka spełniała. Podlegała zatem ochronie przedemerytalnej

na tej właśnie podstawie w okresie 4 lat przed osiągnięciem obniżonego wieku

emerytalnego, tj. 55 rokiem życia. Powódka w momencie dokonania

wypowiedzenia miała ukończone 54 lata, a zatem wypowiedzenia dokonano bez

wątpienia w okresie ochronnym, co skutkowało jego wadliwością.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.