II CSK 635/10

Sygn. akt II CSK 635/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Iwona Koper

w sprawie z powództwa X. F. w Polsce Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

L. przeciwko Skarbowi Państwa - Nadleśniczemu Nadleśnictwa w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 7 lipca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 czerwca 2010 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części uwzględniającej

apelację powódki (pkt 1) oraz orzekającej o kosztach

postępowania odwoławczego (pkt 3) i oddala apelację

powódki oraz znosi wzajemnie pomiędzy stronami

koszty postępowania za drugą instancję;

2. zasądza od powódki na rzecz Skarbu Państwa -

Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2.700

(dwa tysiące siedemset) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 5 lutego 2010 r. zasądził od pozwanego

Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa S. na rzecz powódki X. F. w Polsce

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kwotę 257.264 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku, oddalił powództwo w pozostałej

części i orzekł o kosztach procesu.

Sąd ten ustalił, że powódka w dniach 23 października 2006 r. oraz

20 listopada 2006 r. zgłosiła pozwanemu szkodę w prowadzonych przez siebie

uprawach trawnika rolowanego na działkach nr 192/11, 370/10 i 372, wyrządzoną

przez dziki i jelenie, a następnie pismem z dnia 3 stycznia 2008 r. wezwała

pozwanego do zapłaty odszkodowania w kwocie 772.758 zł. Pozwany nie wypłacił

powódce odszkodowania, w związku z czym wystąpiła ona z powództwem

o zapłatę kwoty 443.718,40 zł. Łączna wysokość tej szkody wyniosła - według opinii

biegłego sądowego prof. Kazimierza G. - 257.264 zł. Sąd Okręgowy, uznając tę

wycenę za prawidłową, uwzględnił powództwo na podstawie art. 46 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r.

Nr 127, poz. 1066 ze zm.) jedynie w zakresie powyższej kwoty wraz z ustawowymi

odsetkami od daty uprawomocnienia się wyroku.

Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji obu stron, wyrokiem zaskarżonym

skargą kasacyjną zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że początkowy

termin płatności odsetek ustawowych do zasądzonej sumy 257.264 zł określił na

dzień 11 stycznia 2008 r., oddalił apelację pozwanego i orzekł o kosztach procesu

za instancje odwoławczą. Uwzględniając apelację powódki Sąd Apelacyjny

wskazał, że pozwany - stosownie do art. 455 k.c. - powinien zapłacić powódce

odszkodowanie niezwłocznie po otrzymaniu wezwania do spełnienia tego

świadczenia. Skoro wezwanie takie z zakreślonym trzydniowym terminem płatności

otrzymała najpóźniej 9 stycznia 2009 r., to - zgodnie z art. 481 § 1 k.c. -

usprawiedliwione jest żądanie zasądzenia odsetek ustawowych od dnia 11 stycznia

2009 r.

W skardze kasacyjnej opartej na podstawie naruszenia prawa materialnego

(art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) pozwany zarzucił naruszenie art. 481 § w związku z art.

3

363 § 2 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że odsetki od

świadczenia odszkodowawczego należą się od daty wcześniejszej, niż data

ustalenia wysokości odszkodowania. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie

wyroku Sądu Apelacyjnego, w części rozstrzygającej o odsetkach oraz kosztach

postępowania za druga instancję i wydanie orzeczenia oddalającego apelację

powódki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa zapatrywanie, aprobowane

przez skład orzekający, zgodnie z którym przysługujące wierzycielowi, zgodnie

z art. 481 k.c., odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego

stanowią ryczałtowo ujętą, minimalną rekompensatę doznanego uszczerbku

wskutek pozbawienia go możliwości czerpania korzyści z należnego świadczenia

pieniężnego. Odsetki te niewątpliwie zatem pełnią funkcję odszkodowawczą

(zob. m.in. wyroki z dnia: 15 stycznia 2004 r., II CSK 352/02, niepubl.; z dnia 9 maja

2008 r., III CSK 17/08, niepubl. oraz z dnia 16 kwietnia 2009 r., I CSK 524/08,

OSNC-ZD 2009, nr 4, poz. 106).

Dłużnik obowiązany do zapłaty odszkodowania pieniężnego popada

w opóźnienie, jeżeli nie zapłaci odszkodowania w terminie płatności. Z reguły

odszkodowanie pieniężne jest płatne niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela

(art. 455 in fine k.c.). W przypadku nieotrzymania odszkodowania pieniężnego

w terminie płatności wierzyciel może żądać od dłużnika, zgodnie z art. 481 § 1 k.c.,

zapłaty odsetek za opóźnienie liczonych od upływu tego terminu. Może on żądać

skutecznie ich zapłaty wtedy, gdy odszkodowanie w takiej wysokości rzeczywiście

mu się w tym terminie należy. Nie zawsze zatem wymagalność roszczenia jest

równoznaczna ze stanem opóźnienia dłużnika, gdyż o opóźnieniu tym można

mówić wtedy, gdy dłużnik nie spełnia świadczenia niespornego co do zasady

i wysokości, niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 30 marca 1998 r., III CKN 330/97, niepubl; z dnia 15 stycznia

2004 r., II CSK 352/02, niepubl. oraz z dnia 10 lutego 2010 r., V CSK 269/09,

OSNC 2010, nr 5, poz. 13).

4

W świetle powyższych uwag wyłania się kwestia, czy w razie

bezskutecznego wezwania dłużnika przez wierzyciela do zapłaty oznaczonej kwoty

odszkodowania ze skutkiem określonym w art. 455 in fine k.c., sąd ma obowiązek

zasądzić odsetki za opóźnienie od tej kwoty, licząc od upływu terminu jej płatności,

wynikającego z powołanego przepisu, jeżeli ona rzeczywiście mu się w tej

wysokości w tym terminie należała. Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że na tak

postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Zapatrywanie to budzi

jednak istotne zastrzeżenia.

Zgodnie z art. 363 § 2 k.c., jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić

w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty

ustalenia odszkodowania, przy czym odstępstwo od tej reguły jest możliwe tylko

wtedy, gdy szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen

istniejących w innej chwili. Przyjęcie takiego rozwiązania służy zapewnieniu

pełnego odszkodowania; chroni poszkodowanego przed skutkami spadku wartości

pieniądza między dniem wyrządzenia szkody, a chwilą wyrokowania.

W przypadku, gdy ustalenie odszkodowania nastąpiło według cen z chwili

wyrokowania, trzeba uznać, że należy się ono w tej wysokości, jeżeli ceny te były

wyższe od występujących wcześniej, dopiero od tej chwili. Zatem od chwili

ustalenia odszkodowania można mówić o opóźnieniu się dłużnika w zapłacie

odszkodowania ustalonego według tych cen i w konsekwencji dopiero od tej chwili

można zasądzić od niego odsetki za opóźnienie (por. uchwałę Sądu Najwyższego

z dnia 6 września 1994 r., III CZP 105/94, OSNC 1995, nr 2, poz. 26 oraz wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 29 maja 2000 r., II CKN 823/98, niepubl.; z dnia

19 października 2000 r., III CKN 251/00, niepubl.; 22 lutego 2001 r., II CKN 404/00

niepubl. oraz – powołane wcześniej – z dnia 15 stycznia 2004 r., II CSK 352/02,

niepubl.; z dnia 9 maja 2008 r., III CSK 17/08, niepubl. i z dnia 16 kwietnia 2009 r.,

I CSK 524/08, OSNC-ZD 2009, nr 4, poz. 106). Nie można więc odmówić racji

skarżącemu, że Sąd Apelacyjny, wychodząc z odmiennych założeń, naruszył

wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego.

Skoro wysokość zasądzonego na rzecz powódki odszkodowania, ustalonego

na dzień wyrokowania przez Sąd drugiej instancji, uwzględnia wszystkie

5

niekorzystne dla niej zmiany siły nabywczej pieniądza, które nastąpiły od powstania

zdarzenia wywołującego obowiązek jego naprawienia, to nieuzasadnione było

przyznanie odsetek ustawowych od tej sumy od daty wcześniejszej.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

k.p.c. orzekł, jak

w sentencji, rozstrzygając o kosztach procesu za drugą instancję na podstawie art.

100 w związku z art. 108 § 1 i art. 39821

k.p.c., a w pozostałym zakresie - zgodnie

z art. 98 w związku z art. 108 § 1 i art. 39821

k.p.c.

jz