I PK 17/11

Wyrok z dnia 13 lipca 2011 r.

I PK 17/11

Działacze związkowi, objęci ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy

w okresie po ustaniu kadencji, nie są wliczani do limitu osób chronionych, o

których mowa w art. 32 ust. 3 lub 4 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.).

Przewodniczący SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Maciej Pacuda.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lipca

2011 r. sprawy z powództwa Krystiana O. przeciwko C.-Ś. Przedsiębiorstwu Wodo-

ciągów i Kanalizacji Spółce z o.o. w C. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi

kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach z dnia 14 września 2010 r.

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Powód Krystian O. domagał się przywrócenia do pracy w pozwanym C.-Ś.

Przedsiębiorstwie Wodociągów i Kanalizacji Spółce z o.o. w C. w związku z wypo-

wiedzeniem umowy o pracę z powodu naruszenia zasad szczególnej ochrony przed

rozwiązaniem stosunku pracy.

Sąd Rejonowy w Chorzowie wyrokiem z 12 marca 2010 r. […] uznał wypowie-

dzenie za bezskuteczne na podstawie następujących ustaleń faktycznych. Powód był

zatrudniony u pozwanego od 1983 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokre-

ślony, ostatnio jako kierownik działu transportu. Powód przynależy do organizacji

zakładowej OPZZ Konfederacji Pracy działającej w pozwanej Spółce. W okresie od

listopada 2005 r. do października 2009 r. pełnił funkcję wiceprzewodniczącego orga-

nizacji. W piśmie z 15 listopada 2005 r. organizacja wskazała pracodawcy imienną

listę osób podlegających szczególnej ochronie, na której znajdował się powód. Okres

2

ochronny ustalono na czas trwania kadencji oraz rok po jej zakończeniu. Pismem z 2

października 2009 r. ta sama organizacja związkowa wskazała kolejną listę osób

szczególnie chronionych, na której nie znajdował się powód. W uchwale ustalono

okres ochronny na czas trwania kadencji i rok po jej zakończeniu. Wypowiedzeniem

z dnia 4 stycznia 2010 r. pozwany rozwiązał z powodem stosunek pracy. Wcześniej,

29 grudnia 2009 r. zwrócił się do organizacji reprezentującej powoda z wnioskiem o

wyrażenie opinii w sprawie rozwiązania za wypowiedzeniem. Organizacja odmówiła

wyrażenia opinii argumentując, że powód korzysta z ochrony szczególnej i konieczna

jest zgoda organizacji na rozwiązanie stosunku pracy.

Sąd Rejonowy uznał, że pracodawca rozwiązał stosunek pracy z naruszeniem

art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 79 poz. 854, zwana dalej „u.z.z.”). Zdaniem Sądu pierwszej instan-

cji, ochrona ustanowiona uchwałą z 15 listopada 2009 r. obejmowała czas do paź-

dziernika 2010 r.

Rozpatrujący sprawę na skutek apelacji Sąd Okręgowy w Katowicach wyro-

kiem z 14 września 2010 r. […] oddalił apelację pozwanego. Sąd drugiej instancji nie

zgodził się z poglądem skarżącego, że uchwała z 2 października 2009 r. zniosła

ochronę wynikającą z uchwały z 15 listopada 2005 r. Skoro nie podjęto nowej

uchwały w przedmiocie skrócenia lub wyłączenia ochrony, to zdaniem Sądu Okręgo-

wego w Katowicach powód ochronie podlegał na podstawie uchwały z 2005 r. W

motywach wyroku Sąd drugiej instancji wskazał także, że w liczbie pracowników

podlegających ochronie, wynikającej z art. 32 ust. 3 i 4 u.z.z., wliczani są pracownicy

korzystający z ochrony po zakończeniu kadencji, w tych ramach związek zawodowy

wskazuje bowiem pracowników objętych konkretną uchwałą.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł pełnomocnik pozwanego, zarzuca-

jąc przede wszystkim naruszenie art. 32 ust. 1, 2 i 4 u.z.z.: - przez przyjęcie, że po-

wód był osobą podlegającą szczególnej ochronie; - przez przyjęcie, że późniejsza

aktywność związku zawodowego w postaci uchwały o objęciu ochroną nowych osób

nie miała wpływu na ochronę powoda oraz - przez przyjęcie (w związku z § 2 ust. 2

rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 czerwca

2003 r. w sprawie powiadamiania przez pracodawcę zarządu zakładowej organizacji

związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę kierowniczą w zakładzie pracy oraz

wskazywania przez zarząd oraz komitet założycielski zakładowej organizacji związ-

kowej pracowników, których stosunek pracy podlega ochronie, a także dokonywania

3

zmian w takim wskazaniu - Dz.U. Nr 108 poz. 1013), że kolejna uchwała związku

zawodowego o osobach podlegających ochronie przed zwolnieniem pozostaje bez

wpływu na poprzednią uchwałę i dokonane zgłoszenie. Ponadto w skardze zarzuco-

no naruszenie przez wyrok Sądu drugiej instancji art. 227 k.p.c., przez nierozpozna-

nie wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona i wymaga oddalenia. Argumenty za-

warte w skardze były jednak na tyle istotne, że wymagały rozważenia zagadnienia

prawnego, sprowadzającego się do pytania, czy pracownicy podlegający ochronie na

zasadzie art. 32 ust. 2 in fine u.z.z., tj. za okres po ustaniu kadencji w zarządzie za-

kładowej organizacji związkowej, wliczani są do liczby pracowników podlegających

ochronie wynikającej z art. 32 ust. 3 lub ust. 4 u.z.z. Ocena ta rzutowała na rozstrzy-

gnięcie całego sporu, pozwalała bowiem na stwierdzenie, czy powód podlegał

szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy. Jak bowiem wskazał Sąd

Najwyższy w wyroku z 2 czerwca 2010 r., II PK 367/09 (OSNP 2011 nr 21-22, poz.

274), wskazanie większej, niż wynikająca z art. 32 ust. 3 lub 4 u.z.z liczby osób pod-

legających ochronie oznacza, że wskazania takiego w ogóle nie dokonano w rozu-

mieniu art. 32 ust. 8 u.z.z.

W pierwszej kolejności należy przywołać brzmienie art. 32 ust. 2 u.z.z. Z prze-

pisu tego wynika, że ochrona, o której mowa w art. 32 ust. 1, przysługuje przez okres

określony uchwałą zarządu, a po jego upływie - dodatkowo przez czas odpowiada-

jący połowie okresu określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po jego upływie.

Dla rozstrzygnięcia przedstawionego problemu prawnego konieczne jest udzielenie

odpowiedzi na pytanie, czy ochrona po zakończeniu okresu wynikającego z uchwały

ma źródło w tej uchwale, czy też wynika wprost z ustawy. Treść przepisu wyraźnie

wskazuje, że źródłem ochrony w tym przypadku pozostaje nie tyle uchwała, ile

ustawa. Ochrona po ustaniu okresu wynikającego z uchwały przysługuje bowiem z

mocy prawa przez czas odpowiadający połowie okresu określonego uchwałą, nie

dłużej niż przez rok. Wprawdzie w stanie faktycznym sprawy w uchwale powtórzono

tę regulację ustawową, jednak zdaniem Sądu Najwyższego nie było to konieczne.

Ochrona taka przysługuje bowiem na podstawie art. 32 ust. 2 in fine u.z.z. bez

względu na to, czy zarząd organizacji związkowej w uchwale określił, czy nie określił

4

tej kwestii. Ewentualne wskazanie dłuższego, a nawet krótszego okresu nie rodziłoby

bowiem skutku; ochrona przysługuje ściśle w czasie stanowiącym połowę okresu

wynikającego z uchwały, nie dłużej niż przez rok.

Sąd Najwyższy, rozpoznający sprawę w niniejszym składzie godzi się w pełni

z ujętym w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2009 r., II PK

122/08, stwierdzeniem, że „nie do przyjęcia jest takie stanowisko, zgodnie z którym

statutowy organ związkowy na mocy art. 32 ust. 2 ustawy pozbawiony byłby prawa

do swobodnej decyzji o momencie wygaśnięcia ochrony określonej w ust. 1 powoła-

nego przepisu”. Nie prowadzi to jednak do przyjętego w tym orzeczeniu wniosku, że

„art. 32 ust. 2 odnosi się w szczególności do sytuacji kiedy zarząd zakładowej orga-

nizacji na skutek bezczynności po upływie okresu ochrony określonego w uchwale,

nie podejmuje nowej uchwały w tym zakresie. Wtedy właśnie dochodzi do wydłużenia

ochrony, na dalszy okres, nie dłuższy jednak niż rok. Z kolei powyższa regulacja nie

może i nie ma zastosowania do sytuacji, gdy uprawniony do tego organ - zarząd za-

kładowej organizacji - podejmuje w formie uchwały decyzję o skróceniu okresu takiej

ochrony bądź w ogóle nie obejmowaniu pracownika taką ochroną”. Zdaniem Sądu

Najwyższego, zarząd organizacji związkowej może oczywiście odebrać ochronę

określonemu pracownikowi lub pracownikom w tym znaczeniu, że wyznaczy inną

grupę osób podlegających szczególnej ochronie i zgłosi ten fakt pracodawcy. Zmieni

to jednak tylko gremium osób podlegających ochronie w okresie wynikającym z

uchwały, natomiast nie wpłynie na odebranie ochrony za czas przypadający po za-

kończeniu ochrony, tj. za okres wynikający z art. 32 ust. 2 in fine u.z.z.

Po pierwsze bowiem, ochrona ta wynika, jak to już wywiedziono, z ustawy a

nie z uchwały. Uchwała jako oświadczenie woli nie może zmodyfikować bezwzględ-

nie obowiązującej normy ustawowej, a za taką uznaje Sąd Najwyższy normę wyni-

kającą z art. 32 ust. 2 in fine u.z.z.

Po wtóre, przemawia za tym ratio uregulowania. Sąd Najwyższy upatruje w

tym unormowaniu chęci udzielenia ochrony przed ewentualnymi reperkusjami praco-

dawcy osobie, która zakończyła swoją aktywność w reprezentowaniu związku w

stosunku do pracodawcy. Działalność taka może rodzić niechęć pracodawcy do ta-

kiego pracownika. Wydłużenie ochrony za czas po ustaniu funkcji zabezpiecza przed

niezwłocznym rewanżem pracodawcy. Ograniczenie tej ochrony do roku rodzi na-

dzieję, że przez ten czas antagonizm pracodawcy względem byłego działacza wyga-

śnie, ale z drugiej strony ustanie funkcji reprezentacyjnej nie może zapewniać

5

ochrony w nieskończoność. Stąd jej ograniczenie do połowy okresu wynikającego z

uchwały, nie więcej niż jednego roku.

W tym kontekście wypada jednak ocenić negatywnie pogląd, jakoby osoby

chronione za okres po ustaniu kadencji wliczały się do limitu osób chronionych okre-

ślanego na podstawie art. 32 ust. 3 lub 4 u.z.z.

Z obu tych regulacji wynika bowiem, że zarząd organizacji wskazuje pracowni-

ków chronionych w określonej liczbie. Odnosi się to zatem do wskazania określonej

grupy w ramach uchwały, a zatem do osób chronionych w okresie objętym uchwałą.

Nie dotyczy natomiast i nie może dotyczyć osób chronionych w okresie przypadają-

cym później, chronionych na podstawie ustawy. Innymi słowy art. 32 ust. 3 odnosi do

uchwały o wskazaniu osób podlegających ochronie, a nie do osób objętych dodatko-

wą ochroną z art. 32 ust. 3 ustawy o z.z.

W innym wypadku zarówno „aktualnie” jak i „uprzednio” chronieni pracownicy

wliczani byliby do jednego limitu. Takiej wykładni nie da się zaakceptować. W istocie

prowadziłaby ona do zmniejszenia liczby chronionych osób aktualnie reprezentują-

cych związek zawodowy kosztem tych, których kadencja w zarządzie lub uprawnie-

nie do reprezentacji już nie obowiązuje, a zatem tych, którzy nie są narażeni na

większe (niż byli reprezentanci) ryzyko reperkusji ze strony pracodawcy.

W konsekwencji zaprezentowanej argumentacji Sąd Najwyższy staje na sta-

nowisku, że ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy działacza związkowego

przypadającej po okresie ujętym w uchwale związek zawodowy, kolejną uchwałą,

wyłączyć nie może. Jak bowiem wskazano ochrona tych osób nie ogranicza w ni-

czym prawa związku zawodowego do objęcia ochroną grupy nowych osób, w pełni

zgodnie z limitami wynikającymi z art. 32 ust. 3 lub 4 u.z.z. Zdaniem Sądu Najwyż-

szego, w niczym nie narusza to autonomii działania związku zawodowego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================