II UK 2/11

Sygn. akt II UK 2/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku J. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w E.

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lipca 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 29 czerwca 2010 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2010 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawczyni J. G. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w E. z dnia 21 października 2009 r. w sprawie przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w E. o emeryturę, wskazując w

uzasadnieniu, że wnioskodawczyni nie spełniła wszystkich koniecznych przesłanek

2

do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury określonych w art. 184 ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

W stanie faktycznym sprawy, wnioskodawczyni (ur. w dniu 11 kwietnia 1954

r.), osiągnęła wiek 55 lat. W okresie od 2 maja 1972 r. do 9 marca 1991 r.

pracowała w „Społem" Powszechnej Spółdzielni Spożywców w S. na stanowiskach:

sprzedawcy agencyjnego, robotnika niewykwalifikowanego przy pracach lekkich,

pomocy ciastkarza, ciastkarza, ciastkarza dekoratora oraz samodzielnego referenta

ds. odbioru jakościowego towaru. W dniu 6 maja 2009 r. złożyła wniosek o

emeryturę wraz z zaświadczeniem pracodawcy o wykonywaniu pracy w

szczególnych warunkach, określonych w przepisach rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr

8, poz. 43 ze zm.), stwierdzające, że w okresie od dnia 1 stycznia 1981 r. do dnia

15 czerwca 1988 r. wykonywała prace w pełnym wymiarze czasu pracy na

stanowisku ciastkarz-dekorant, ciastkarz – wymienionych w dziale X poz. 11

wykazu A stanowiącego załącznik do uchwał Zarządu Głównego CZSR z dnia 25

lipca 1983 r. w sprawie pracy wykonywanej w szczególnych warunkach w zakładzie

pracy spółdzielczości rolno-spożywczej (wykaz A załącznika do wskazanego

rozporządzenia, określający prace w szczególnych warunkach, których

wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego – w dziale X poz. 11

wymienia jedynie prace przy wypieku pieczywa).

Decyzją z dnia 26 maja 2009 r. pozwany organ rentowy odmówił

wnioskodawczyni prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 7 lutego 1983 r. Odwołanie wnioskodawczyni od powyższej decyzji, oddalił

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w E. wyrokiem z dnia 21

października 2009 r., stwierdzając, że ustalenia poczynione w sprawie nie

pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawczyni legitymuje się okresem 15 lat pracy w

warunkach szczególnych, wymaganym dla przyznania dochodzonego świadczenia.

Kwestią sporną było wykonywanie przez wnioskodawczynię w okresie od dnia 2

kwietnia 1973 r. do dnia 15 czerwca 1988 r. pracy w szczególnych warunkach

3

uprawniającej do przyznania dochodzonego świadczenia. W ocenie Sądu pierwszej

instancji istotną okolicznością jest nie tylko to czy stanowisko pracy zostało

wymienione w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983

r., lecz równie istotny jest charakter tej pracy, oraz stwierdzenie czy była ona

wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym

stanowisku. Z poczynionych ustaleń wynikało, że wnioskodawczyni pracowała w

systemie dwuzmianowym w ciastkarni. Do jej obowiązków należało rozpalenie w

piecu oraz przygotowywanie tzw. rozczynu (co zajmowało około 2 godzin). Do

momentu osiągnięcia przez piec odpowiedniej temperatury robiono bezy lub inne

ciastka, po ogrzaniu pieca drożdżówki, pączki i bułki. Po wyrośnięciu rozczynu

wyrabiała ciasto, co zajmowało około 1 godziny, następnie porcjowała i formowała

ciasto (od 3 do 4 godzin). Początkowo prace wykonywano ręcznie, następnie

piekarnia została wyposażona w mieszadło do ciasta. Mycie blach i przenoszenie

produktów wykonywano w czasie gdy rosło ciasto. Wnioskodawczyni zajmowała się

również dekorowaniem pieczywa. Zdaniem Sądu Okręgowego, przyjmując taki

obraz czynności wnioskodawczyni jako mający potwierdzenie w zeznaniach

świadków należało stwierdzić, że w żadnym razie opisane czynności nie pozwalają

na przyjęcie, że wnioskodawczyni stale i w pełnym wymiarze (8 godzin dziennie)

pracowała przy wypieku pieczywa, a tylko te prace określone zostały jako praca w

szczególnych warunkach, której wykonywanie uprawnia do niższego wieku

emerytalnego. Także z faktu wypłacania pracownikowi tzw. dodatku „szkodliwego"

(co potwierdzają od 1981 r. akta osobowe wnioskodawczyni), nie można –

wysnuwać wniosku, że w okresie od 1 stycznia 1981 r. do 15 czerwca 1988 r.

wnioskodawczyni wykonywała pracę w szczególnych warunkach. Stanowisko to w

pełni podzielił Sąd Apelacyjny, uznając że pracy wnioskodawczyni nie można uznać

za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, gdyż nie można uwzględnić

okresu zatrudnienia, w którym pracownik wykonuje taką pracę w niepełnym czasie

pracy.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości, pełnomocnik

wnioskodawczyni zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 32 ust. 1

i 2, art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, oraz § 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7

4

lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w związku z wykazem A

dział X poz. 11 załącznika do rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i przyjęcie,

że prace wykonywane przez wnioskodawczynię w okresie od dnia 3 kwietnia 1973

r. do dnia 9 marca 1991 r. nie były pracą w szczególnych warunkach, oraz

naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy – art. 385

k.p.c. poprzez oddalenie apelacji w sytuacji, gdy w istniały przesłanki do

uwzględnienia żądania wnioskodawczyni, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i uwzględnienie żądania wnioskodawczyni, ewentualnie uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi drugiej instancji wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje;

Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli - tak jak w rozpoznawanej sprawie -

skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania (jedyny zarzut

skargi odnoszący się do naruszenia przepisów postępowania dotyczy naruszenia

art. 385 § k.p.c., który mówi o oddaleniu przez Sąd drugiej instancji apelacji, gdy

jest ona bezzasadna). Tym samym Sąd Najwyższy był związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, a więc i ustaleniem,

że poza pieczeniem ciasta, wnioskodawczyni rozpalała w piecu oraz

przygotowywała ciasto (rozczyn) nadto wyrabiała, porcjowała i formowała ciasto (co

zajmowało od 3 do 4 godzin), zajmując się także dekorowaniem pieczywa. Już z

tego „zestawienia” obowiązków wnioskodawczyni, wynika niewątpliwie, że opisane

czynności nie pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawczyni stale i w pełnym

wymiarze (8 godzin dziennie) pracowała przy wypieku pieczywa, co trafnie przyjął

Sąd Apelacyjny, wskazując nadto, że z faktu wypłacania pracownikowi dodatku z

tytułu pracy w warunkach szkodliwych, nie można wysnuwać wniosku, że w

przytoczonych wyżej okresach wykonywała pracę w szczególnych warunkach „stale

i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy” - §

2 rozporządzenia.

5

Niewątpliwe było również, że wnioskodawczyni przedstawiła świadectwo pracy

o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach jedynie w okresie od dnia 1

stycznia 1981 r. do dnia 15 czerwca 1988 r., co wprawdzie nie stanowi przeszkody

w udowodnieniu takiego charakteru zatrudnienia w dłuższym okresie przy pomocy

innych środków dowodowych, tyle że ocenione w granicach dyspozycji określonych

w art. 233 § 1 k.p.c. zeznania świadków nie pozwoliły na takie ustalenia. Wszystko

to doprowadziło Sąd drugiej instancji do wyrażenia uprawnionej konkluzji, że praca

wnioskodawczyni w warunkach szczególnych nie obejmowała pełnego wymiaru

czasu pracy na zajmowanym stanowisku pracy, a tym samym nie spełniła ona

przesłanek określonych w art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Tym

ustaleniom i dokonanej przez Sąd Apelacyjny ocenie zebranego w sprawie

materiału dowodowego, skarżąca w istocie przeciwstawiła w skardze kasacyjnej

polemiczne jedynie twierdzenia co do czasu i zakresu pracy w szczególnych

warunkach, które nie znajdują uzasadnienia w przytoczonym materiale do-

wodowym, czyniąc wiążącymi Sąd Najwyższy poczynione ustalenia faktyczne.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07,

(OSNP 2009 nr 21-22, poz. 290), nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów

pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej

stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do

emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych

prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na

organizm pracownika. Z tego względu wykonywanie takiej pracy, jak w ustalonym

stanie faktycznym, nie uprawnia do uzyskania emerytury na podstawie art. 32 ust. 1

i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z przywileju przejścia na emeryturę w

niższym wieku emerytalnym, przysługującego pracownikom zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, mogą bowiem korzystać

wyłącznie pracownicy, którzy byli rzeczywiście zatrudnieni stale i w pełnym

wymiarze czasu pracy w szkodliwych warunkach pracy (art. 32 ustawy o

emeryturach i rentach w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.).

Ustanowiony w tych przepisach warunek szczególnego charakteru zatrudnienia,

zwłaszcza przy ubieganiu się o prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym,

nie może budzić żadnych wątpliwości (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6

6

marca 2007, I UK 287/06, wskazujący, że przepisy prawa ubezpieczeń społecznych

mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących, co oznacza także, że określo-

na w ustawie o emeryturach i rentach, instytucja tzw. „wcześniejszej emerytury”

musi podlegać ścisłej wykładni).

Gdy więc przytoczone w skardze podstawy okazały się nieuzasadnione, Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814

k.p.c.

/tp/