II UK 382/10

Wyrok z dnia 12 lipca 2011 r.

II UK 382/10

Pracownikiem w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jedno-

lity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest również ubezpieczony

podlegający na zasadach dobrowolności ubezpieczeniom emerytalnemu i ren-

towym z tytułu pozostawania w stosunku pracy (art. 7 pkt 3 w związku z art. 8

ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz-

nych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera,

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca

2011 r. sprawy z wniosku Ryszarda T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w G. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2010 r. […]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą

w Gdyni wyrokiem z dnia 5 listopada 2009 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w G. z dnia 16 czerwca 2009 r. i przyznał Ryszardowi T.

prawo do emerytury od dnia 1 kwietnia 2009 r. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły

następujące ustalenia.

Wnioskodawca (urodzony 1 stycznia 1947 r.) złożył w dniu 2 kwietnia 2009 r.

wniosek o emeryturę. Organ rentowy uznał za wykazane łącznie 42 lata, 11 miesięcy

i 28 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym okresy zatrudnienia na pod-

stawie stosunku pracy w rozmiarze 34 lat, 8 miesięcy i 9 dni. Do tych ostatnich nie

zaliczono natomiast okresu podlegania wnioskodawcy dobrowolnemu ubezpieczeniu

2

społecznemu od 26 listopada 2007 r. do 31 marca 2009 r. z tytułu wykazanego świa-

dectwem pracy zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku projek-

tanta w firmie zagranicznej M.T. Ltd w Monako na podstawie umowy o pracę w okre-

sie od 1 listopada 2007 r. do 31 marca 2009 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca

spełnia warunki określone w art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 53,

poz. 1227 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa emerytalna), gdyż ukończył 60 lat,

legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym w łącznym rozmiarze powyżej

35 lat, a przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę przez okres ponad 6 miesięcy był

pracownikiem w firmie zagranicznej i podlegał z tego tytułu ubezpieczeniom społecz-

nym na podstawie art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.,

powoływanej dalej jako ustawa systemowa). Sąd Okręgowy wskazał, że przepisy art.

29 ustawy emerytalnej nie uzależniają prawa do wcześniejszej emerytury od wyko-

nywania pracy na terytorium Polski, a jedynie od pozostawania w stosunku pracy.

Opłacanie składek na ubezpieczenie dobrowolne jest immanentnie związane - o

czym stanowi art. 7 pkt 3 ustawy systemowej - z wykonywaniem pracy za granicą.

Ten ostatni okres został przez wnioskodawcę wykazany niezakwestionowanym przez

organ rentowy świadectwem pracy z dnia 31 marca 2009 r.

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apela-

cję organu rentowego, podzielając ustalenia i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpie-

czeniu społecznemu wnioskodawca pozostawał w stosunku pracy co najmniej przez

6 miesięcy (ostatnio przed zgłoszeniem wniosku był pracownikiem) i z tego tytułu

podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 7 pkt 3

ustawy systemowej. Przepis art. 29 ust. 2 ustawy emerytalnej nie uzależnia prawa do

emerytury od podlegania obowiązkowemu lub dobrowolnemu ubezpieczeniu spo-

łecznemu, lecz od pozostawania przez określony nim okres w stosunku pracy. Rów-

nież z art. 4 pkt 13 tej ustawy wynika, że za ubezpieczonego uznaje się osobę podle-

gającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6-10 ustawy

systemowej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił narusze-

nie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 29

3

ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 7 pkt 3, art. 8 ust. 1

ustawy systemowej, poprzez przyjęcie, że wnioskodawca nabył prawo do emerytury

w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 ustawy emerytalnej.

Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego roz-

poznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcie co do istoty

sprawy.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dokonywanie wpłaty składek w

ramach dobrowolnego ubezpieczenia z tytułu pracy wykonywanej za granicą nie jest

tożsame z wykonywaniem pracy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy oraz ustawy

systemowej. Oznacza to, iż uznanie - jak uczyniły to Sądy obu instancji - opłacania

takich składek za potwierdzenie istnienia stosunku pracy jest nieuprawnione. Wnio-

skodawca nie udowodnił, że w okresie opłacania składek pozostawał w stosunku

pracy w rozumieniu art. 22 k.p. i nie wiadomo, na jakich dowodach oparł się w tym

zakresie Sąd drugiej instancji. Skarżący wskazał, że w myśl przepisów ustawy sys-

temowej za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy (art. 8 ust.

1), która ubezpieczeniom społecznym podlega obowiązkowo (art. 6 ust. 1 pkt 1). Nie

ma zatem podstaw, aby praca wnioskodawcy została uznana za pracę w rozumieniu

wskazanych przepisów tylko dlatego, że opłacił on składki na dobrowolne ubezpie-

czenie społeczne. W ocenie skarżącego, to ostatnie stanowi inny tytuł podlegania

ubezpieczeniu społecznemu niż ubezpieczenie w ramach stosunku pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna. Stosownie do art. 29 ust. 1 i 2 ustawy eme-

rytalnej, emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 przysługuje wy-

łącznie ubezpieczonym, którzy po pierwsze - ostatnio przed zgłoszeniem o nią wnio-

sku byli pracownikami oraz po drugie - w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania

ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozo-

stawali w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy. Powołany przepis jedno-

znacznie dotyczy więc tylko ubezpieczonych będących pracownikami, a contrario -

spod jego działania wyłączeni są ubezpieczeni objęci ubezpieczeniem innym niż pra-

cownicze. Inaczej rzecz ujmując, prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie

art. 29 ustawy emerytalnej - jako pochodne od pracowniczego ubezpieczenia spo-

4

łecznego - przysługuje wyłącznie ubezpieczonym z tytułu pozostawania w stosunku

pracy. Skarżący w pierwszym rzędzie kwestionuje pracowniczy charakter zatrudnie-

nia wnioskodawcy w podmiocie zagranicznym, a w dalszej kolejności - podleganie

wnioskodawcy z tytułu takiego zatrudnienia pracowniczym ubezpieczeniom społecz-

nym, przez które rozumie jedynie ubezpieczenia obowiązkowe, o jakich stanowi art. 6

ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej.

Nietrafnie skarżący podnosi, że Sąd drugiej instancji uznał fakt opłacania

przez wnioskodawcę składek na ubezpieczenia dobrowolne za równoznaczny z po-

zostawaniem przez niego w stosunku pracy. Zgodnie z art. 7 pkt 3 ustawy systemo-

wej prawo do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przy-

sługuje, między innymi, obywatelom polskim wykonującym pracę za granicą w pod-

miotach zagranicznych. Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem podmiotu za-

granicznego wskazuje, że prawo do objęcia dobrowolnymi ubezpieczeniami emery-

talnym i rentowymi przysługuje osobom określonym w art. 7 pkt 3 ustawy systemowej

wykonującym zatrudnienie na różnych podstawach, w tym również stosunku pracy.

Sąd Apelacyjny przyjął za Sądem pierwszej instancji, że zatrudnienie wnioskodawcy

w podmiocie zagranicznym miało pracowniczy charakter. Podstawę takiej oceny sta-

nowiły niekwestionowane przez skarżącego w postępowaniu przed Sądami obu in-

stancji okoliczności wynikające z przedłożonego przez wnioskodawcę świadectwa

pracy. W tej sytuacji Sąd Najwyższy, z mocy art. 39813

§ 2 k.p.c., związany jest

ustaleniem, że wnioskodawca, ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o wcześniejszą

emeryturę, wykonywał zatrudnienie o cechach określonych w art. 22 § 1 k.p., a w

konsekwencji posiadał status pracownika, a więc osoby pozostającej w stosunku

pracy, o której stanowi art. 8 ust. 1 ustawy systemowej.

Wbrew stanowisku skarżącego, ani art. 29 ustawy emerytalnej, ani żaden inny

przepis prawa ubezpieczeń społecznych nie wyłącza możliwości uznania za pracow-

nika osoby wykonującej za granicą w podmiocie zagranicznym zatrudnienie na pod-

stawie stosunku pracy, jak również nie ogranicza prawa takiego pracownika do

wcześniejszej emerytury z tej tylko przyczyny, że podlegał ubezpieczeniom emery-

talnemu i rentowym na zasadach dobrowolności. Zagadnienie to zostało rozstrzy-

gnięte w judykaturze Sądu Najwyższego w odniesieniu do okresów zatrudnienia w

rozumieniu art. 32 ustawy emerytalnej (por. wyroki z dnia 21 stycznia 2010 r., II UK

162/09, LEX nr 583806; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 286/09, LEX nr 602705; z

dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 5/10, LEX nr 589882, w którym wprost stwierdzono, że

5

okresy wykonywania pracy za granicą w szczególnych warunkach lub w szczegól-

nym charakterze na podstawie umów o pracę zawartych bezpośrednio z pracodaw-

cami zagranicznymi mogą być uznane za okresy zatrudnienia w rozumieniu art. 32

ust. 1, 2 i 4 ustawy emerytalnej pod warunkiem opłacenia w Polsce składek również

na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chyba że na podstawie umów o

zatrudnieniu lub umów międzynarodowych pracownik został objęty ubezpieczeniem

w trybie i na zasadach obowiązujących w państwie zatrudnienia lub określonych w

umowach międzynarodowych).

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej został zaprezentowany pogląd, że ubez-

pieczenia dobrowolne stanowią samoistny tytuł ubezpieczeń społecznych, inny od

ubezpieczeń obowiązkowych, których podstawą jest, między innymi, stosunek pracy,

a w konsekwencji osoba podlegająca takim ubezpieczeniom nie może być uznana za

pracownika w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej. Taki wniosek skar-

żący wyprowadza z treści art. 7 pkt 3 ustawy systemowej, stanowiącego o prawie do

dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi obywateli polskich

wykonujących za granicą pracę w podmiotach zagranicznych oraz z art. 8 ust. 1 w

związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, uznających - w ocenie skarżącego - za pra-

cownika wyłącznie osobę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z

tytułu pozostawania w stosunku pracy. Tymczasem występujące obok ubezpieczeń

obowiązkowych ubezpieczenia dobrowolne nie są tytułem ubezpieczeń. Te ostatnie

określone zostały odpowiednio w art. 6 i 7 ustawy systemowej, których treść, w po-

wiązaniu z art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy (zgodnie z którym określa ona zasady podle-

gania ubezpieczeniom społecznym) oraz art. 4 pkt 13 ustawy emerytalnej (w myśl

którego ubezpieczonym w rozumieniu jej przepisów jest, między innymi, osoba pod-

legająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o

systemie ubezpieczeń społecznych), nie powinna pozostawiać wątpliwości, że stosu-

nek pracy może stanowić tytuł podlegania ubezpieczeniom zarówno obowiązkowym

(dla osób będących pracownikami na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej - art. 6 ust.

1 pkt 1 ustawy systemowej), jak i dobrowolnym (między innymi dla obywateli polskich

wykonujących za granicą zatrudnienie o pracowniczym charakterze w podmiotach

zagranicznych - art. 7 pkt 3 tej ustawy). W tym ostatnim przypadku dobrowolne pod-

leganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jest następstwem realizacji przez

pracownika - poprzez zgłoszenie stosownego wniosku (art. 14 ust. 1 ustawy syste-

mowej) - prawa do objęcia tymi ubezpieczeniami.

6

Błędny jest prezentowany przez skarżącego pogląd, że z przepisów art. 6 ust.

1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy systemowej wynika, iż za pracownika w rozumieniu

art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej uznaje się wyłącznie osobę podlegającą obo-

wiązkowo pracowniczym ubezpieczeniom społecznym. Wymienione wyżej przepisy

ustawy systemowej regulują różne kwestie. O ile art. 8 ust. 1 zawiera definicję pra-

cownika dla potrzeb ustalenia tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym (za-

równo obowiązkowym, jak i dobrowolnym), o tyle art. 6 ust. 1 pkt 1 ustanawia jedynie

zasadę obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób

będących pracownikami na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast osoby

wykonujące zatrudnienie na podstawie stosunku pracy w okolicznościach określo-

nych w art. 7 pkt 3 ustawy systemowej posiadają prawo do dobrowolnego objęcia

tymi ubezpieczeniami i podlegania im. W konkluzji należy stwierdzić, że pracowni-

kiem w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej jest nie tylko ubezpieczony

podlegający obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pozo-

stawania w stosunku pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy syste-

mowej), ale również ubezpieczony podlegający z tego tytułu ubezpieczeniom eme-

rytalnemu i rentowym na zasadach dobrowolności (art. 7 pkt 3 w związku z art. 8 ust.

1 tej ustawy).

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.

========================================