III CZP 37/11

Uchwała z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 37/11

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk

Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku P.-M. Banku

Spółdzielczego w Z. przeciwko dłużnikowi Cezaremu C. o egzekucję świadczenia

pieniężnego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 13

lipca 2011 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w

Olsztynie postanowieniem z dnia 25 marca 2011 r.:

"Czy komornik sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne uprawniony

jest do prowadzenia egzekucji w zakresie kosztów postępowania egzekucyjnego,

gdy nie ma postanowienia komornika o ustaleniu wysokości tych kosztów?"

podjął uchwałę:

Egzekucja kosztów niezbędnych do celowego przeprowadzenia

egzekucji jest dopuszczalna po wydaniu postanowienia o ich ustaleniu.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Piszu postanowieniem z dnia 17 września 2010 r. oddalił

skargi dłużnika Cezarego C. na czynności komornika sądowego stanowiące

wezwanie do zapłaty należności w części dotyczącej prowadzenia egzekucji

kosztów postępowania egzekucyjnego oraz zajęcie wierzytelności przysługującej

dłużnikowi, a ponadto oddalił jego wniosek o umorzenie postępowania w części

dotyczącej prowadzenia egzekucji kosztów postępowania egzekucyjnego.

Dłużnik zaskarżył to postanowienie zażaleniem w części dotyczącej egzekucji

kosztów postępowania egzekucyjnego, zarzucając, że prowadzenie egzekucji

kosztów postępowania egzekucyjnego jest niedopuszczalne, nie zostało bowiem

wydane postanowienie o ich ustaleniu.

Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Olsztynie powziął poważne

wątpliwości, które przedstawił w zagadnieniu prawnym przytoczonym na wstępie.

Podniósł, że w przepisach dotyczących postępowania egzekucyjnego nie ma

wyraźnego uregulowania, czy ustalenie kosztów egzekucji przez komornika

następuje przy zawiadomieniu dłużnika o wszczęciu egzekucji, czy przy

dokonywaniu zajęcia. Zdaniem Sądu, postanowienie w tym przedmiocie wydawane

na podstawie art. 770 k.p.c. powinno zapaść w końcowej fazie egzekucji, dopiero

bowiem wówczas znane są ostateczne koszty tego postępowania. Nie jest

natomiast jasne, czy wstępne ustalenie przez komornika kosztów, które podlegają

ściągnięciu razem z dochodzonym roszczeniem, powinno mieć formę

postanowienia oraz czy w ogóle możliwa jest egzekucja kosztów postępowania

egzekucyjnego w sytuacji, w której nie ma postanowienia o ustaleniu wysokości

tych kosztów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 770 k.p.c., koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia

egzekucji obciążają dłużnika. Koszty te ściąga się wraz z egzekwowanym

roszczeniem, a koszt egzekucji ustala postanowieniem komornik, jeśli

przeprowadzenie egzekucji należy do niego. Z art. 7701

k.p.c. wynika natomiast, że

prawomocne postanowienie komornika w przedmiocie kosztów podlega

uprawomocnieniu się bez potrzeby zaopatrywania go w klauzulę wykonalności.

Zestawienie tych przepisów jednoznacznie wskazuje, że egzekucja kosztów

niezbędnych do celowego przeprowadzenia egzekucji jest dopuszczalna po

wydaniu postanowienia o ich ustaleniu. Stanowisko takie zajął zresztą Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 4 października 1990 r., III CZP 51/90 (OSP 1991, nr 5,

poz. 111).

Trafnie Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że ustalenie kosztów postępowania

egzekucyjnego może nastąpić w zasadzie dopiero po zakończeniu egzekucji,

dopiero bowiem wówczas wiadomo, jakie koszty zostały poniesione. Nie można co

prawda wykluczyć sytuacji, że możliwe jest wcześniejsze częściowe ustalenie

kosztu pewnego etapu postępowania egzekucyjnego, jednak całkowity koszt

egzekucji można ustalić dopiero po jej zakończeniu (por. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 29 grudnia 1995 r., III CZP 182/95, OSNC 1996, nr 6, poz. 76).

Tymczasem, jak wskazał Sąd Okręgowy, powołując się na znaną z urzędu praktykę

komorników, już w zawiadomieniu o zajęciu dłużnicy wzywani są do zapłaty

kosztów, które ściągane są bez wydawania postanowienia o ich ustaleniu. Należy

jednak zaznaczyć, że w art. 770 i 7701

k.p.c. występuje istotna różnica

terminologiczna; w art. 770 chodzi o „ściągnięcie kosztów” wraz z dochodzonym

roszczeniem, a w art. 7701

o wykonanie postanowienia komornika w przedmiocie

kosztów, stanowiącego podstawę do ich wyegzekwowania.

Koszty wskazywane w zawiadomieniu o wszczęciu egzekucji ściąga się wraz

z dochodzonym roszczeniem, nie podlegają one zaś egzekucji. Ściągnięcie kosztów

jest czynnością faktyczną, a jej dokonanie wynika z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997

r. o komornikach sądowych i egzekucji (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 167, poz.

1191 – dalej: "u.k.s.e."). Ustawa ta określa wysokość opłaty egzekucyjnej, nie

pozostawiając komornikowi swobody także co do samego faktu jej pobrania. Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 22 października 2002 r., III CZP 65/02 (OSNC 2003, nr

7-8, poz. 100) wskazał, że opłata egzekucyjna jest należnością przymusową, a

żądanie jej uiszczenia jest realizacją uprawnienia o charakterze publicznoprawnym.

Pobieranie zatem takiej opłaty, ściąganej wraz z dochodzonym roszczeniem,

następuje bez potrzeby wydawania postanowienia o ustaleniu kosztów i

prowadzenia osobnej egzekucji w celu ich ściągnięcia. Takie stanowisko

prezentowane jest także w doktrynie.

Brak potrzeby wydawania postanowienia o ściągnięciu opłaty egzekucyjnej

wynika a contrario z art. 49 ust. 3 i 4 u.k.s.e. Przepisy te określają wyraźnie

wypadki, w których pobranie opłaty wymaga wydania postanowienia wzywającego

wierzyciela lub dłużnika do ich uiszczenia należności z tego tytułu. Postanowienia te

po uprawomocnieniu się podlegają wykonaniu w drodze egzekucji bez

zaopatrywania w klauzulę wykonalności. W innych zatem wypadkach do ściągnięcia

opłat egzekucyjnych postanowienie komornika nie jest potrzebne.

Na koszt egzekucji, oprócz opłaty egzekucyjnej, składają się także zaliczki na

pokrycie wydatków (art. 39 i 40 u.k.s.e.) oraz należności pełnomocnika strony lub

strony działającej bez pełnomocnika. Wypadki, w których komornik wydaje

postanowienie w związku z pobraniem zaliczki określają art. 41 oraz 42 w związku z

art. 49 ust. 3 u.k.s.e. W innych zatem wypadkach należności z tego tytułu podlegają

ściągnięciu wraz z dochodzonym roszczeniem. Te same zasady dotyczą

ściągnięcia opłat za czynności adwokatów i radców prawnych za czynności w

postępowaniu egzekucyjnym, ostateczne zaś rozliczenie kosztu egzekucji

następuje w postanowieniu określonym w art. 770 k.p.c.

Z tych względów rozstrzygnięto zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390

k.p.c.).