II UK 287/10

Sygn. akt II UK 287/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z wniosku R. Ż.

przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 sierpnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 21 kwietnia 2010 r.,

oddala skargę.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2010 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy R. Ż. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 2 września 2009 r., którym oddalono jego odwołanie od decyzji

Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia 16 stycznia 2009 r., odmawiającej

2

ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytalnych po dniu 1 stycznia 1999

r. i wypłaty wraz z odsetkami kwot wynikających z różnicy między świadczeniami w

wysokości żądanej, a ustalonej prawomocnymi decyzjami waloryzacyjnymi z dnia 5

czerwca 2002 r., 6 marca 2003 r., 8 marca 2004 r., 1 marca 2006 r., 1 marca 2008

r.

Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył odwołanie domagając się jej

uchylenia, a także stwierdzenia nieważności wszystkich prawomocnych decyzji

waloryzacyjnych wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. oraz zobligowania organu

emerytalnego do ponownego ustalenia wysokości emerytury, wypłaty wyrównania

świadczenia i odsetek.

Sąd pierwszej instancji, oddalając wyrokiem z dnia 2 września 2009 r.

odwołanie wnioskodawcy, ustalił następujący stan faktyczny; wnioskodawca ma

ustalone prawo do emerytury wojskowej od dnia 16 kwietnia 2002 r. Wojskowy

organ emerytalny dokonywał waloryzacji świadczenia odwołującego się na

podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r.

Nr 8, poz. 66 ze zm.). Wskazany przepis stanowił, iż emerytury i renty podlegają

waloryzacji w takim samym stopniu i terminie, w jakim następuje wzrost uposażenia

zasadniczego żołnierzy zawodowych pozostających w służbie i zajmujących

analogiczne stanowiska. Treść powołanego przepisu uległa zmianie z dniem

wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst; Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz.

1227 ze zm.), o czym stanowił art. 159 pkt 1 tej ustawy. Od dnia 1 stycznia 1999 r.

do waloryzacji emerytur i rent żołnierzy zawodowych stosuje się zasady

przewidziane przez przepisy ustawy o emeryturach rentach z FUS. W dniu 29

grudnia 2008 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne ustalenie wysokości jego

świadczeń emerytalnych wypłacanych przez wojskowy organ emerytalny po dniu 1

stycznia 1999 r. oraz wypłacenie wraz z odsetkami kwot, które wynikają z różnicy

między wysokością przysługujących mu – w jego ocenie - świadczeń a wysokością

świadczeń wypłaconych. Ponadto domagał się stwierdzenia nieważności

prawomocnych decyzji waloryzacyjnych wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r.

3

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego, pełnomocnik

wnioskodawcy zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną

wykładnię art. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy oraz ich rodzin i przyjęcie, że przepis ten w brzmieniu nadanym przez art.

159 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma

zastosowanie do osób, które uzyskały prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia

1999 r., oraz błędną wykładnię art. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy oraz ich rodzin w związku z art. 2, art. 32,

Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a także przepisów postępowania – art. 379

k.p.c. z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej w związku z art. 199 k.p.c.,

mające istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na nieuwzględnienie przez Sąd

Apelacyjny nieważności postępowania wynikającej z niedopuszczalności drogi

sądowej przed sądem powszechnym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji

waloryzacyjnych, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

rozpoznania Sądowi drugiej instancji, wraz z orzeczeniem o kosztach zastępstwa

procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Oceniając na wstępie kwestię podniesionej nieważności postępowania,

przede wszystkim, trzeba przypomnieć, że stosownie do art. 32 ust. 2 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin decyzje

ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą

być z urzędu przez wojskowy organ emerytalny zmienione, uchylone lub

unieważnione, na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca

1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Na tle tego przepisu Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 7 kwietnia 2010 r., II UZP 3/10 (OSNP 2010 nr 17-18,

poz. 217), przyjął, że w sprawie z odwołania od decyzji Wojskowego Biura

Emerytalnego odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji tego Biura podjętej

po 1 stycznia 1999 r., droga sądowa przed sądem powszechnym jest

niedopuszczalna. Stanowisko to jednak nie zostało w orzecznictwie

zaakceptowane. Sąd Najwyższy w składzie powiększonym podjął w dniu 23 marca

4

2011 r., uchwałę I UZP 3/10, (dotąd niepublikowana), której nadano moc zasady

prawnej, według której od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu

rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr

205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie

do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Uchwała ta mimo, że odnosi

się do powołanego w niej przepisu ustawy systemowej, będzie oczywiście miała

zastosowanie także do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o art. 32 ust. 2

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy oraz ich rodzin, co – w

okolicznościach sprawy oznacza, że podniesiony w skardze zarzut nieważności

postępowania, ze względu na orzekanie przez sądy powszechne w sprawie, która

nie należy do ich kompetencji, nie jest uzasadniony. Innymi słowy uznanie przez

Sąd Apelacyjny, że brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji

waloryzacyjnych wydanych po dniu 1 stycznia 1999 r. jest procesowo w pełni

uprawnione.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, prezentowanych

w skardze kasacyjnej, trzeba stwierdzić, że podnoszona w skardze kwestia została

rozstrzygnięta w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r., K

4/99 (OTK 1999 nr 7, poz. 65). W powołanym orzeczeniu Trybunał stwierdził, że

art. 159 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach, zrównujący w art. 6 ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych zasady waloryzacji świadczeń

wojskowych z zasadami waloryzacji przewidzianymi w przepisach ustawy o

emeryturach i rentach, nie narusza wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady

ochrony praw nabytych. Wskazane orzeczenie jednoznacznie odnosi się przede

wszystkim do osób, którym przed dniem 1 stycznia 1999 r. przysługiwało prawo

podmiotowe do świadczenia z zaopatrzenia wojskowego nabyte albo na podstawie

indywidualnego aktu organu władzy, albo wprost na podstawie ustawy. W

uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że poprzez zmianę metody

waloryzacji przysługujących świadczeń (ich podwyższania) nie doszło do

pozbawienia prawa do świadczeń ani ich waloryzacji, natomiast naruszenie

oczekiwań określonej grupy świadczeniobiorców co do przewidywanego poziomu

przyszłych świadczeń nie stanowi samo przez się naruszenia prawa do waloryzacji,

5

a w konsekwencji - niezgodnego z ustawą zasadniczą arbitralnego ograniczenia

zasady ochrony praw nabytych. Nie budzi wątpliwości, że ustawa o emeryturach i

rentach nie zmodyfikowała sposobu waloryzacji wojskowych świadczeń

emerytalno-rentowych z mocą wsteczną, ale na przyszłość, a sam mechanizm

(metoda) podwyższania ustalonych już świadczeń nie jest równoznaczny z prawem

do waloryzacji i nie jest jego istotą, o czym wyżej była mowa. Nie jest również trafny

pogląd skarżącego, że prawo do świadczenia emerytalno-rentowego obejmuje

prawo do konkretnego sposobu zarówno jego obliczania jak i waloryzowania. Czym

innym jest bowiem ukształtowane prawo podmiotowe do świadczenia emerytalno-

rentowego i sposobu ustalenia podstawy wymiaru jego wysokości, a czym innym

sposób waloryzowania (podwyższania) na przyszłość ustalonego już świadczenia.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 1 września 2010 r., II UK 97/10 (dotąd

niepublikowany), Sąd Najwyższy wskazał m.in., powołując się na stanowisko

wyrażone w wskazanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, że „przy

wprowadzonej kompleksowej i gruntownej zmianie systemu ubezpieczeń

społecznych zasada równości uzasadnia modyfikację sfery dotychczasowych

uprawnień, chyba że miałyby one uzasadnienie w treści obowiązujących przepisów

konstytucyjnych, co jednak nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie”. W ocenie

Trybunału, „istotna podmiotowo różnica (podstawa zróżnicowania statusu

prawnego) ma tu miejsce do czasu pozostawania w służbie (…), natomiast później

osoba taka staje się przede wszystkim emerytem i winna zasadniczo podlegać

ogólnym regulacjom dotyczącym tej grupy osób.”. Należy więc przyjąć, że

dostosowanie po dniu 1 stycznia 1999 r. mechanizmów waloryzacji emerytur

wojskowych do powszechnych, jednolitych i równych dla wszystkich

ubezpieczonych reguł waloryzowania świadczeń emerytalno-rentowych nastąpiło w

drodze uprawnionej ingerencji ustawodawcy, który nie naruszył tzw. ekspektatyw

maksymalnie ukształtowanych, do jakich nie zalicza się stosowania na przyszłość

mechanizmów waloryzowania tych świadczeń. Tego typu mechanizmy mogą być

zatem legislacyjnie modyfikowane z mocą ex nunc. Ustawodawca nie tylko był

legitymowany, ale nawet zobowiązany do realizacji zawartej w art. 32 ust. 1

Konstytucji RP zasady równości wobec prawa wszystkich obywateli znajdujących

się w podobnej sytuacji prawnej (tu: posiadających status emeryta), a w

6

szczególności do zapewnienia zasady równości wszystkich ubezpieczonych

niezależnie od systemu ubezpieczeń społecznych (zaopatrzeniowego lub

powszechnego), któremu podlegają. W takim postrzeganiu normatywnym,

określona data zakończenia służby wojskowej i uzyskanie uprawnień z wojskowego

zaopatrzenia emerytalnego nie jest usprawiedliwionym kryterium zróżnicowania

wojskowych uprawnień zaopatrzeniowych dla utrzymania korzystniejszego

mechanizmu waloryzacji „starszych” emerytur wojskowych w porównaniu do tego

samego typu świadczeń, które uprawnieni nabywają po dniu 1 stycznia 1999 r. i

które następnie miałyby podlegać mniej korzystnym sposobom waloryzacji (...)”.

Tym samym zarzuty skargi nie mogą zostać uznane za usprawiedliwione.

Z tych wszystkich względów na podstawie art. 39814

k.p.c. Sąd Najwyższy

oddalił skargę kasacyjną.