III KRS 10/11

Sygn. akt III KRS 10/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie z odwołania D. P. R.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr …/2011 z dnia 10 lutego 2011r.,

w sprawie nieprzedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego ,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 5 sierpnia 2011 r.,

uchyla zaskarżoną uchwałę i przekazuje sprawę Krajowej

Radzie Sądownictwa do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Dariusz P. R. zgłosił swoją kandydaturę na wolne stanowisko sędziowskie w

Sądzie Rejonowym w […], obwieszczone w Monitorze Polskim z dnia 26 lipca 2010

2

r., Nr 51, poz. 683. Ostatecznie, po uprzednim umorzeniu przez Krajową Radę

Sądownictwa postępowań wobec pięciu osób ubiegających się o to stanowisko,

wyborem zostało objętych szesnastu kandydatów.

Uchwałą z dnia 10 lutego 2011 r. Krajowa Rada Sądownictwa postanowiła,

że asystent sędziego Pan D. P.R. nie zostanie przedstawiony Prezydentowi

Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego Sądu Rejonowego w […]. W uzasadnieniu tej uchwały

Krajowa Rada Sądownictwa stwierdziła między innymi, że kandydat urodził się w

dniu 4 kwietnia 1979 r. W 2003 r. ukończył wyższe studia prawnicze na Wydziale

Prawa i Administracji Uniwersytetu […], uzyskując tytuł magistra prawa z ogólną

oceną bardzo dobrą, a po odbyciu aplikacji sądowej, w dniach 1, 5 i 21 września

2006 r. złożył egzamin sędziowski, uzyskując ocenę dostateczną plus. W okresie

od dnia 1 czerwca 2004 r. do dnia 31 maja 2005 r. skarżący był zatrudniony w

sądzie okręgowym na stanowisku referenta – stażysty, wykonując jednak w tym

czasie obowiązki asystenta sędziego, a od 1 czerwca 2005 r. jest zatrudniony w

wymienionym sądzie na stanowisku asystenta sędziego. Od dnia 23 października

2006 r. pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy, natomiast wcześniej pracował w

wymiarze 1/2 etatu. Obowiązki wykonuje w wydziale gospodarczym. Jego

dotychczasowa praca na stanowisku asystenta sędziego została oceniona bardzo

dobrze przez zwierzchników służbowych, z którymi współpracował, co wynikało z

załączonych do wniosku opinii Prezesa Sądu Okręgowego w […], Przewodniczącej

Wydziały Gospodarczego tego sądu oraz opinii ośmiu sędziów. Kolegium Sądu

Okręgowego w […] na posiedzeniu w dniu 27 września 2010 r. jednogłośnie

postanowiło przedstawić kandydaturę D. P. R. właściwemu Zgromadzeniu

Ogólnemu z opinią pozytywną. Ponadto właśnie temu kandydatowi jako jedynemu

udzieliło swojej rekomendacji na stanowisko objęte przedmiotowym

postępowaniem. Na posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego Przedstawicieli Sędziów

okręgu […] odbytym w dniu 4 października 2010 r. na kandydata oddano 75 głosów

„za”, 8 „przeciw” oraz 7 „wstrzymujących się”, głosów nieważnych nie oddano.

Zgromadzenie liczyło 123 członków, przy czym obecnych było 90 osób (wymagane

quorum wynosiło 82 osoby), z których wszystkie uczestniczyły w głosowaniu, co w

konsekwencji oznaczało, iż kandydat uzyskał wymaganą większość głosów „za”.

3

Krajowa Rada Sądownictwa postanowiła nie przedstawić kandydatury D. P.

R., ponieważ za najlepszą z grona ocenianych kandydatur uznała kandydaturę M.

G., która uzyskała wyższą niż D. P. R. ocenę z egzaminu sędziowskiego (dobrą

plus), a ponadto zaprezentowała się najlepiej przed zespołem członków Rady

przeprowadzającym rozmowy z kandydatami i uzyskała jego poparcie. Została przy

tym oceniona zdecydowanie wyżej niż D. P. R. Rada podkreśliła równocześnie, iż

zasadnicze kryterium wyboru w niniejszym postępowaniu stanowiły właśnie wyniki

rozmów z zespołem członków Rady, które umożliwiły bezpośredni kontakt z

osobami ubiegającymi się o urząd sędziego i dzięki temu pozwoliły na ocenę

sposobu ich autoprezentacji. Było to bardzo ważne kryterium w sytuacji, w której o

wolne stanowisko sędziowskie ubiegało się wielu dobrych i bardzo dobrych

kandydatów. Natomiast wyniki głosowania Zgromadzenia Ogólnego nie stanowiły

wiodącego kryterium wyboru kandydata w tym postępowaniu, gdyż, jak wyjaśniła

Krajowa Rada Sądownictwa, wskazywały one, iż Zgromadzenie Ogólne podczas

głosowania nie tylko oceniło kwalifikacje poszczególnych osób, ale także – i przede

wszystkim – starało się wskazać Radzie, którą z nich preferuje (lecz do

określonego sądu), do którego to wyboru, w świetle ustawy – Prawo o ustroju

sądów powszechnych, kompetencje tego organu wydają się być raczej wątpliwe.

Dlatego w niniejszej sprawie nie należy przeceniać znaczenia wyników głosowania

Zgromadzenia Ogólnego i nie mogą one stanowić wiodącego kryterium wyboru

kandydatów do powołania na urząd sędziego, choć zazwyczaj poparcie udzielone

kandydatowi przez Zgromadzenie jest bardzo ważną okolicznością uwzględnianą

podczas oceny kandydatur przez Radę. Jednak w niniejszym postępowaniu

konkursowym Rada, rozważywszy je i po dokonaniu oceny wszystkich kandydatów

pod względem merytorycznym, uwzględniła ich doświadczenie zawodowe, opinie

osób bezpośrednio z nimi współpracujących i sposób zaprezentowania się podczas

rozmowy z zespołem członków Rady, a w efekcie doszła do wniosku, że

najlepszym kandydatem do przedstawienia z wnioskiem o powołanie na stanowisko

sędziowskie w Sądzie Rejonowym w […] jest M. G. , mimo braku poparcia

Zgromadzenia, a także mimo braku rekomendacji Kolegium i Prezesa Sądu

Okręgowego w […]. Te okoliczności spowodowały zaś, iż w trakcie posiedzenia

Krajowej Rady Sądownictwa w dniu 10 lutego 2011 r. na D. P. R. nie oddano

4

głosów „za”, natomiast oddano 1 głos „przeciw” i 18 „wstrzymujących się”. Tym

samym jego kandydatura nie uzyskała wymaganej bezwzględnej większości

głosów.

Powyższą Uchwałę Krajowej Rady Sądownictwa zaskarżył odwołaniem do

Sądu Najwyższego D. P. R., zarzucając:

1. naruszenie prawa procesowego -

a) art. 60 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 20 ust. 1 rozporządzenia

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie

szczegółowego trybu działania Krajowej Rady Sądownictwa oraz

postępowania przed Radą (Dz.U. Nr 219, poz. 1623 ze zm.) poprzez

zaniechanie w postępowaniu przednominacyjmym stosowania przez

Krajową Radę Sądownictwa przy ocenie kandydatów na stanowisko

sędziego sądu powszechnego wyłącznie jednolitych, obiektywnych,

przejrzystych i weryfikowalnych kryteriów (takich jak: staż pracy,

doświadczenie zawodowe, poziom wykonywania dotychczasowych

obowiązków, opinie Kolegium Sądu, Zgromadzenia Ogólnego i

przełożonych) i w to miejsce posłużenie się kryteriami arbitralnymi,

dowolnymi i niewymiernymi (jak wrażenie, jakie na zespole członków Rady

wywarła autoprezentacja kandydata, szczególnie iż rozmowa ta nie odbyła

się na posiedzeniu plenarnym Rady),

b) § 19 ust. 1 i 2 powołanego wyżej rozporządzenia w związku z jego § 20 ust.

1 poprzez zaniechanie zadania skarżącemu pytań, które zespół członków

Rady zadał Pani M. G.,

c) § 20 ust. 1 rozporządzenia poprzez zaniechanie wszechstronnego

rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, przez:

- ograniczenie się do wyjaśnień Pani M. G. i zaniechanie oparcia się na

udostępnionej dokumentacji w zakresie pracy kandydatki w Sądzie

Rejonowym […] przez okres około 7 lat, podczas gdy z samych jej

wyjaśnień wynika, że w sądzie tym, nawet jeśli uwzględnić aplikację sądową,

pracowała krócej niż 6,5 roku,

- pominięcie takich okoliczności, jak predyspozycje osobowościowe

kandydatów, a zwłaszcza doświadczenie zawodowe poparte praktyką w

5

wydziałach odpowiadających wydziałom, do których jest zapotrzebowanie na

urząd sędziego, a więc w niniejszej sprawie pominięcie również

zapotrzebowania kadrowego w Sądzie Rejonowym w […],

- rażąco dowolne przyjęcie, za wyjaśnieniami Pani M. G. przed zespołem

członków Rady, że określony wynik głosowania Zgromadzenia Ogólnego

Przedstawicieli Sędziów okręgu […] (ale i Kolegium Sądu Okręgowego w

[…]) mógł być uzależniony od tego, że kandydaci nie byli znani w środowisku

sędziów Sądu Okręgowego w […], podczas gdy kandydaci, a w

szczególności skarżący i Pani M. G. byli znani w tym środowisku, o czym

najlepiej świadczy fakt, że w innych głosowaniach niż dotyczące stanowiska

sędziego w Sądzie Rejonowym w […] Pani M. G. osiągała poparcie

dochodzące do 7 głosów „za” na Zgromadzeniu Ogólnym Przedstawicieli

Sędziów okręgu […], a na przedmiotowe stanowisko uzyskała jednomyślnie

pozytywną opinię Kolegium Sądu Okręgowego w […],

- zaniechanie odniesienia się do wyjaśnień skarżącego złożonych podczas

rozmowy z zespołem członków Rady w zakresie okoliczności związanych z

trudną sytuacją osobistą i rodzinną, a które mogły mieć wpływ na wynik z

egzaminu sędziowskiego,

- zaniechanie odniesienia się do faktu powiązania skarżącego ze […],

- rażąco dowolne wyciągnięcie dla skarżącego negatywnych wniosków z

faktu nieuzyskania przez niego poparcia Zgromadzenia Ogólnego

Przedstawicieli Sędziów okręgu […] na inne niż stanowisko sędziego w

Sądzie Rejonowym w […] stanowiska sędziów w sądach rejonowych okręgu

Sądu Okręgowego w […], podczas gdy wynikało to z rekomendacji

skarżącego przez Kolegium Sądu Okręgowego w […] na stanowisko

sędziego w Sądzie Rejonowym, a nie z negatywnej oceny kandydatury

skarżącego,

- przyznanie jednemu z kryteriów oceny kandydatów (wrażenia zespołu

członków Rady po rozmowie z kandydatami) decydującego znaczenia i

niedokonanie całościowej oceny wynikającej z łącznego zastosowania

wszystkich kryteriów,

6

d) § 21 ust. 2 i 3 rozporządzenia poprzez niesporządzenie uzasadnienia

zaskarżonej uchwały w sposób umożliwiający kontrolę przez Sąd Najwyższy

zaskarżonej uchwały w zakresie stosowanych przez KRS kryteriów oceny

kandydatów, w szczególności z jakich względów prezentacja Pani M. G.

podczas rozmowy z zespołem członków Rady została oceniona wyżej niż

skarżącego,

e) ust. 2 i 3 uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr …/2010 z dnia 4 listopada

2010 r. w sprawie sposobu i trybu zapraszania kandydatów do

przeprowadzenia przez zespół rozmów indywidualnych z kandydatami do

pełnienia urzędu sędziego poprzez zaniechanie wystąpienia przez zespół

członków Rady z wnioskiem do KRS o przeprowadzenie rozmów

indywidualnych z kandydatami i poprzez zaniechanie przez Radę podjęcia

uchwały w przedmiocie zapraszania kandydatów w celu odbycia rozmowy,

które to naruszenia procedury mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy –

wynik głosowania Krajowej Rady Sądownictwa nad kandydaturą w

przedmiotowym postępowaniu przednominacyjmym;

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie:

a) art. 60 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 20 ust. 1

rozporządzenia poprzez podjęcie zaskarżonej uchwały w oparciu o

arbitralne, dowolne i niewymierne, a także przypadkowe kryteria w postaci

zaprezentowania się kandydata na stanowisko sędziego sądu

powszechnego przed zespołem członków Rady, przy pominięciu

całościowej oceny wynikającej z łącznego zastosowania wszystkich

kryteriów (takich jak: staż pracy, doświadczenie zawodowe, poziom

wykonywania dotychczasowych obowiązków, opinie Kolegium Sądu,

Zgromadzenia Ogólnego i przełożonych) i w konsekwencji podjęcie

uchwały merytorycznie niezgodnej z wynikami postępowania

kwalifikacyjnego;

b) § 24 ust. 2 zd. 1 rozporządzenia oraz art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca

2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (j.t. Dz.U. z 2010 r., Nr 11, poz. 67

ze zm.) w związku z § 10 ust. 2 rozporządzenia poprzez niepodjęcie

7

zaskarżonej uchwały w sprawie nieprzedstawienia wniosku o powołanie do

pełnienia urzędu sędziego bezwzględną większością głosów.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa w całości i przekazanie sprawy Radzie do

ponownego rozpoznania na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nie może budzić wątpliwości fakt, iż kognicja Sądu Najwyższego do oceny

uchwał Krajowej Rady Sądownictwa obejmuje – zgodnie z treścią art. 13 ust. 2

ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (j.t Dz.U. z 2010 r.,

Nr 11, poz. 67 ze zm.) – wyłącznie badanie, czy uchwała nie pozostaje w

sprzeczności z prawem. Oznacza to, że Sąd Najwyższy nie ma kompetencji do

merytorycznego rozpatrywania kwalifikacji kandydata na sędziego (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 20 października 2009 r., III KRS 13/09, ZNSA 2011 nr 1, poz.

93). Jak wyjaśnił z kolei Trybunał Konstytucyjny w pkt 5 uzasadnienia wyroku z

dnia 27 maja 2008 r., SK 5706 (OTK – A 2008, Nr 4, poz. 63), przy ocenie

zgodności uchwały Rady z prawem merytoryczna ingerencja Sądu w

rozstrzygnięcie Rady jest niedopuszczalna; kontrola Sądu ograniczona jest

(bowiem) do oceny zgodności z prawem zastosowanej procedury oceny kandydata.

Wypada również dodać, iż w dniu podjęcia przez Krajową Radę Sądownictwa

zaskarżonej w niniejszym postępowaniu uchwały z dnia 10 lutego 2011 r. nie

obowiązywał już § 20 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 13 listopada 2007 r.,

albowiem rozporządzenie to, w części dotyczącej trybu postępowania, utraciło moc

obowiązującą z dniem 2 grudnia 2010 r., na podstawie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 19 listopada 2009 r., K 62/07 (Dz.U. Nr 202, poz. 1567),

skoro wyrok ten – z odroczeniem o 12 miesięcy – w części pozbawił wymienione

rozporządzenie podstawy ustawowej, którą był art. 12 ust. 6 ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa w zakresie uprawniającym Prezydenta RP do określenia, w

drodze rozporządzenia, trybu postępowania przed Radą. Zdaniem Trybunału

8

Konstytucyjnego tryb postępowania przed Radą nie mógł być uregulowany w

rozporządzeniu, gdyż sprawa ta należy do materii ustawowej. Ustawa nie została

jednakże uchwalona w okresie 12 miesięcy od ogłoszenia wyroku Trybunału w

Dzienniku Ustaw, wskutek czego powstała luka prawna. Brak przepisów rangi

ustawowej regulujących szczegółowo tryb postępowania przed Radą nie zwalniał

wszakże tego organu z obowiązku wykonywania konstytucyjnych i ustawowych

zadań. Dlatego też Rada była obowiązana do działania na podstawie i w granicach

prawa (art. 7 Konstytucji RP). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą

sprawę podziela pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia

11 maja 2011 r., III KRS 5/11 (dotychczas niepublikowanego), że w takim

przypadku, wobec braku przepisów szczegółowych Rada powinna kierować się

zasadami ogólnie przyjętymi w działaniu organów państwa w demokratycznym

państwie prawnym (art. 2 Konstytucji). Sąd Najwyższy jest też zdania, że

przedstawiona sytuacja prawna będąca skutkiem wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 19 listopada 2009 r., K 62/07 obligowała Krajową Radę

Sądownictwa do wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności istotnych

dla rozstrzygnięcia sprawy, przy wzięciu pod uwagę między innymi tego, że

zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego art. 60

Konstytucji RP gwarantujący każdemu obywatelowi prawo ubiegania się o przyjęcie

do służby publicznej nie gwarantuje wprawdzie przyjęcia do tej służby, ale jego

stosowanie wymaga zapewnienia równych szans w dostępie do służby i stosowania

jasnych kryteriów oceny kandydatów.

Powyższe rozważania z jednej strony muszą prowadzić do wniosku o

bezzasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego sformułowanych w

odwołaniu skarżącego, a także o bezprzedmiotowości tych zarzutów naruszenia

prawa procesowego, które dotyczą nieobowiązującego już § 20 rozporządzenia

Prezydenta RP. Z drugiej jednak strony, zdaniem Sądu Najwyższego, odwołanie

jest uzasadnione. Wprawdzie w motywach zaskarżonej uchwały nie zostało to

wprost wyartykułowane, jednakże wynika z nich, że skarżący spełnia formalne

wymagania do przedstawienia jego kandydatury Prezydentowi Rzeczypospolitej

Polskiej z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

Sądu Rejonowego w […], o co ubiegał się w niniejszym postępowaniu. Dlatego też

9

kontrola Sądu Najwyższego nad postępowaniem dotyczącym przedstawienia

Prezydentowi RP wniosku o powołanie kandydata do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego obejmuje przede wszystkim ocenę, czy Rada przestrzegała w

danym postępowaniu jednolitych kryteriów oceny kandydata i procedur

postępowania związanych z oceną kandydatury i przedstawieniem wniosku

Prezydentowi. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Krajowej Rady

Sądownictwa stwierdzenia nie nasuwają z kolei jakichkolwiek wątpliwości co do

tego, iż Rada za najlepszą uznała kandydaturę Pani M. G., która uzyskała wyższą

od skarżącego ocenę z egzaminu sędziowskiego, jednakże Rada podkreśliła

równocześnie, że dla ostatecznego rozstrzygnięcia „zasadnicze kryterium wyboru w

niniejszym postępowaniu stanowiły wyniki rozmów kandydatów z zespołem

członków Rady”. Podstawową przyczyną nieprzedstawienia wniosku o powołanie

D. P. R. do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Rejonowego w […] nie

było zatem uzyskanie przez niego niższej oceny z egzaminu sędziowskiego, lecz

stanowisko zajęte przez zespół członków Rady oceniający kandydatów, którego

poparcie uzyskała inna kandydatka, jako że „zaprezentowała się najlepiej przed

zespołem członków Rady przeprowadzającym rozmowy z kandydatami”.

Tymczasem w uzasadnieniu uchwały nie zostały określone kryteria, które były

podstawą do zajęcia stanowiska przez zespół oraz na podstawie których Rada

zaakceptowała to stanowisko. Zespół jest natomiast wewnętrznym organem Rady

przygotowującym jedynie indywidualne sprawy na plenarne posiedzenie Rady i

zajmującym stanowisko co do merytorycznego załatwienia sprawy, co wprost

wynika z treści § 17 ust. 1 i § 18 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego

trybu działania Krajowej Rady Sądownictwa oraz postępowania przed Radą (Dz.U.

Nr 219, poz. 1623 ze zm.). Z tej przyczyny stanowisko zespołu stanowi wyłącznie

propozycję dla Rady obradującej w pełnym składzie. Niewskazanie kryteriów,

którymi kierował się zespół, zajmując stanowisko, według którego nie skarżący,

lecz M. G. „zaprezentowała się najlepiej (…) i uzyskała (…) poparcie”, uniemożliwia

Sądowi Najwyższemu ocenę zgodności z prawem zaskarżonej uchwały, zwłaszcza

że z uzasadnienia tej uchwały wynika, iż zespół dokonywał oceny sposobu

„autoprezentacji” poszczególnych kandydatów i na tej podstawie stwierdził, że

10

kontrkandydatka skarżącego M. G. „zaprezentowała się najlepiej”, natomiast treść

załączonego do akt niniejszej sprawy protokołu rozmowy przeprowadzonej przez

zespół członków Rady ze skarżącym wskazuje jedynie, że właściwie jedynym

przedmiotem tej rozmowy były możliwości skarżącego w zakresie podjęcia pracy w

[…] lub w […], zaś brak jest w tym samym protokole informacji, które mogłyby

uchodzić za wspomnianą „autoprezentację”. Sąd Najwyższy uznaje tym samym za

uzasadniony sformułowany w odwołaniu zarzut naruszenia § 21 ust. 2 i 3

rozporządzenia Prezydenta, stwierdzając równocześnie, iż w ten sposób w

postępowaniu Rady doszło do naruszenia art. 60 Konstytucji RP.

Kierując się przedstawionymi motywami i opierając się na treści art. 13 ust. 5

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.