III ZS 3/11

Sygn. akt III ZS 3/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości

na uchwałę Walnego Zgromadzenia Notariuszy Izby Notarialnej w W. nr 5/2011 z

dnia 19 marca 2011 r., w sprawie zasad finansowania wydatków samorządowych,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 5 sierpnia 2011 r.,

uchyla zaskarżoną uchwałę i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Walnemu Zgromadzeniu Notariuszy

Izby Notarialnej.

Uzasadnienie

2

19 marca 2011 r. Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w W.

podjęło na podstawie art. 30 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o

notariacie (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) uchwałę nr 5/2011 w

sprawie zasad finansowania wydatków samorządowych. W § 1 stwierdzono, że

„Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w W. wobec faktu, iż składka na

potrzeby samorządu notarialnego, ustalona przez Krajową Radę Notarialną

uchwałą numer VII/99/2010 z dnia 18 grudnia 2010 r. przy uwzględnieniu

zgromadzonej przez Izbę nadwyżki w budżecie, przekracza potrzeby finansowe

Izby na realizacje celów samorządowych, zobowiązuje Radę Izby Notarialnej w W.

do zaniechania w 2011 r. poboru składki na potrzeby samorządu notarialnego w

części przekraczającej uchwaloną przez Krajową Radę Notarialną składkę

minimalną. Kwoty składki za okres od dnia 1 stycznia 2011 r. wpłacone do dnia

podjęcia uchwały, a przekraczające składkę minimalną podlegają zaliczeniu na

składki należne w następnych miesiącach”. Z kolei § 2 stanowi, że „w przypadku

notariuszy, którzy rozpoczęli działalność po 1 stycznia 2011 r., to jest w trakcie roku

budżetowego, zaniechanie poboru nastąpi po przekroczeniu przez notariusza

samodzielnie prowadzącego kancelarię notarialną – wpłaty składki w wysokości

8.400 zł, zaś dla notariuszy prowadzących kancelarię notarialną na zasadach

spółki, kwotę składki 8.400 zł pomnożonej przez liczbę notariuszy prowadzących tę

kancelarię, należnej za okres od dnia rozpoczęcia działalności do dnia 31 grudnia

2011 r.”.

Na podstawie art. 47 § 1 ustawy Prawo o notariacie Minister Sprawiedliwości

zaskarżył wskazaną uchwałę, zarzucając jej sprzeczność z art. 17 Konstytucji RP,

art. 23, art. 30 oraz art. 40 § 1 pkt 8 ustawy Prawo o notariacie przez to, że Walne

Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w W. podejmując zaskarżoną uchwalę i

wypowiadając się w sprawie wysokości miesięcznych składek na potrzeby

samorządu notarialnego, przekroczyło swoje kompetencje ustawowe. Minister

zarzucił również, że Walne Zgromadzenie Izby Notarialnej w W. nie ma kompetencji

do podjęcia uchwały sprzecznej z uchwałą Krajowej Rady Notarialnej z 18 grudnia

2010 r. Nr VII/99/2010 w sprawie składki na potrzeby samorządu notarialnego.

Ponadto podniesiono, że zaskarżona uchwała jest sprzeczna z art. 32 Konstytucji

3

RP przez to, że dzieli środowisko zawodowe w zależności od siedziby kancelarii

oraz daty rozpoczęcia działalności na notariuszy zobowiązanych do opłacania

składek na potrzeby samorządu zależnych od wysokości wynagrodzenia, jakie

pobrali za dokonane czynności notarialne oraz notariuszy płacących składkę

minimalną niezależnie od wysokości pobranego wynagrodzenia. Minister wniósł o

uchylenie zaskarżonej uchwały nr 5/2011 w całości.

W uzasadnieniu skargi podniesiono przede wszystkim, że wysokość

miesięcznych składek notariuszy na potrzeby samorządu notarialnego w 2011 r.

została, na postawie art. 23 ustawy Prawo o notariacie, ustalona uchwałą Krajowej

Rady Notarialnej z 18 grudnia 2010 r. Nr VII/99/2010. Zgodnie z § 1 uchwały

składka miesięczna na potrzeby samorządu notarialnego na 2011 r. wynosi: dla

notariusza samodzielnie prowadzącego kancelarię notarialną - 2,5%

wynagrodzenia pobranego za dokonane czynności notarialne, nie mniej jednak niż

700 zł; dla notariuszy prowadzących jedną kancelarię notarialną na zasadach spółki

cywilnej lub partnerskiej - 2,5% sumy wynagrodzenia pobranego za dokonane

czynności notarialne przez wszystkich notariuszy prowadzących kancelarię

notarialną, nie mniej jednak niż iloczyn kwoty 700 zł i liczby notariuszy

prowadzących kancelarię notarialną. Minister zaznaczył, że walne zgromadzenia

notariuszy izby notarialnej może podejmować jedynie uchwały w sprawach

należących do zakresu działania notariatu, o ile sprawy te nie są zastrzeżone do

wyłącznej właściwości innych organów samorządu notarialnego. Przywołano treść

art. 23 zdanie drugie i art. 30 § 1 pkt 6 ustawy Prawo o notariacie, wskazując, że

„składki na inne określone cele” ustalane przez walne zgromadzenie notariuszy

izby należy odróżnić od „składek na potrzeby samorządu notarialnego” ustalanych

przez Krajową Radę Notarialną. Minister zaznaczył również, że Krajowa Rada

Notarialna za podstawę ustalenia wysokości składki na cele samorządowe obrała

wynagrodzenie pobrane za dokonane czynności w miesiącu, w którym ma być

opłacona składka. Zdaniem Ministra sposób wyliczenia składki obliczany jest w

jednakowy sposób w stosunku do wszystkich notariuszy. Narusza więc zasadę

równości wprowadzone w zaskarżonej uchwale kryteria miejsca wykonywania

działalności oraz czasu jej rozpoczęcia, od których miałoby zależeć obowiązek

opłaty składki.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione w skardze Ministra Sprawiedliwości okazały się

uzasadnione.

Kompetencje Krajowej Rady Notarialnej oraz walnego zgromadzenia

notariuszy izby notarialnej są uregulowane w przepisach ustawy z dnia 14 lutego

1991 r. Prawo o notariacie (j.t. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158, ze zm. – dalej

ustawa). W przedmiocie składek na potrzeby organów samorządu notarialnego

zastosowanie znajdują przepisy art. 23, art. 30 § 1 pkt 6 oraz art. 40 § 1 pkt 8

ustawy. Podstawowa regulacja odnosząca się do kompetencji w sprawie ustalania

składek znajduje się w art. 23 ustawy. Stanowi on, że notariusze opłacają, na

potrzeby samorządu notarialnego, składki miesięczne których wysokość ustala

corocznie Krajowa Rada Notarialna.

Potwierdzeniem wyłącznej kompetencji Krajowej rady Notarialnej w tym

zakresie jest przepis art. 40 § 1 pkt 8 ustawy. Zgodnie z nim do zakresu działania

Krajowej Rady Notarialnej należy w szczególności ustalanie wysokości składek

miesięcznych notariuszy na potrzeby samorządu notarialnego oraz zasad ich

wydatkowania.

Natomiast kompetencje walnego zgromadzenia notariuszy izby notarialnej są

określone w art. 30 ustawy.

Należy więc przyjąć, że walne zgromadzenie może podejmować uchwały w

sprawach, które nie są zastrzeżone do kompetencji innego organu samorządu

notarialnego.

Należy tu zauważyć, że w drugim zdaniu art. 23 ustawy przewidziano

możliwość określenia przez uchwałę właściwej izby notarialnej opłacania składki,

ale na inne określone cele. Tak więc przepis art. 30 § 1 pkt 6 ustawy odnosi się

wyłącznie do ustalania składek na te (inne) określone cele.

Należy stwierdzić, że uchwały organów samorządu notarialnego sprzeczne z

prawem, w razie ich zaskarżenia, podlegają uchyleniu i przekazaniu do ponownego

rozpoznania w trybie art. 47 § 2 ustawy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14

stycznia 2010 r., III ZS 4/09, LEX 560604, z dnia 17 sierpnia 2010 r., III ZS 16/10,

5

LEX 667504, czy z dnia 26 lutego 2004 r., III SZ 2/03, OSNP 2004, nr 22, poz.

395).

To samo należy odnosić do uchwał wkraczających w kompetencje innych

organów, a w szczególności sprzeczne z uchwałami organów uprawnionych do ich

podejmowania.

Zaskarżona uchwała była niewątpliwie sprzeczna z uchwałą Krajowej Rady

Notarialnej i została podjęta bez umocowania prawnego. Uchwały organów

samorządowych muszą być wydane na podstawie upoważnienia ustawowego i nie

mogą być sprzeczne z regulacją ustawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14

października 1999 r., III SZ 2/99, OSNP 2000, nr 20, poz. 772).

Mając na uwadze, że do działań organów samorządu notarialnego

podejmowanych w formie uchwały ma zastosowanie art. 7 Konstytucji RP, zgodnie

z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa,

należy stwierdzić, ze samorząd notarialny nie może podejmować uchwał bez

umocowania ustawowego. Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w W.

niewątpliwie podjęło uchwałę w sprawie zastrzeżonej do kompetencji Krajowej

Rady Notarialnej. Zaskarżona uchwała jest więc sprzeczna z prawem. Wynika z

tego, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia, wskazanych w skardze

przepisów ustawy, jak i art. 17 ust. 1 oraz art. 32 Konstytucji RP.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.