II CSK 656/10

Sygn. akt II CSK 656/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K. B.

przeciwko Rolniczej Korporacji Spółdzielczej w C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 25 sierpnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 21 maja 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz strony

pozwanej kwotę 1800 zł (tysiąc osiemset) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 13 października 2009 r. zasądził od

Rolniczej Korporacji Spółdzielczej w C. na rzecz powoda K. B. kwotę 71 994 zł z

należnościami ubocznymi i wyrokowi temu nadał rygor natychmiastowej

wykonalności. Sąd ten ustalił, że powód w 2001 r. został członkiem pozwanej

spółdzielni. W dniu 1 sierpnia 2002 r. rozpoczął pracę na stanowisku wiceprezesa

zarządu. W związku z pełnieniem tej funkcji powód miał otrzymywać

wynagrodzenie w wysokości 923 dniówek obrachunkowych, co stanowiło kwotę

11 990 zł brutto miesięcznie. Powód otrzymał wynagrodzenie w tej wysokości za

okres do kwietnia 2004 r. Uchwałą rady nadzorczej pozwanej spółdzielni z dnia 10

września 2004 r. powód został pozbawiony członkostwa w spółdzielni z dniem 30

sierpnia 2003 r. Walne zgromadzenie przedstawicieli zmieniło tę uchwałę w ten

sposób, że za datę ustania członkostwa powoda przyjęto dzień 11 października

2004 r. Powyższe uchwały zostały uchylone wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 11

czerwca 2007 r. Strona pozwana w piśmie z dnia 15 października 2007 r.

zaproponowała powodowi pracę na stanowisku referenta, na co powód nie wyraził

zgody. W dniu 7 kwietnia 2008 r. powód wypowiedział swoje członkostwo w

spółdzielni. Ustało ono w dniu 30 kwietnia 2008 r. W okresie od 2007 r. powód

pełnił i pełni funkcje zarządcy w spółkach kapitałowych, a nadto jest członkiem rady

nadzorczej takiej spółki.

Sąd Rejonowy podkreślił, że stosunek członkostwa w rolniczej spółdzielni

produkcyjnej ma charakter cywilnoprawny i członek bezpodstawnie wykluczony lub

wykreślony ze spółdzielni może domagać się odszkodowania za powstałą

w związku z tym szkodę na podstawie art. 471 k.c. Uchwały organów pozwanej

spółdzielni wykluczające powoda z grona członków spółdzielni zostały podjęte

niezgodnie z prawem i z tego względu zostały prawomocnie uchylone. W rezultacie

ich podjęcia powód został pozbawiony możliwości świadczenia pracy w okresie od

października 2004 r. do października 2007 r. i poniósł szkodę w postaci utraty

zarobków za ten okres. W sprawie miał zastosowanie – w drodze analogii – art. 188

§ 2 prawa spółdzielczego. Ogranicza on możliwość przyznania utraconego

wynagrodzenia pracownikowi zatrudnionemu w spółdzielni pracy, przywróconemu

3

do pracy za okres maksymalnie 6 miesięcy pozostawania bez pracy. Z tego

względu powództwo zasługiwało na uwzględnienie do wysokości 71 994 zł.

Sąd Okręgowy po rozpoznaniu apelacji strony pozwanej wyrokiem z dnia 21

maja 2010 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił. Sąd

drugiej instancji podzielając ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego uznał, że powód

nie wykazał przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej w

postaci szkody i jej wysokości oraz istnienia normalnego związku przyczynowego

pomiędzy wykluczeniem powoda ze spółdzielni i powstałą szkodą. Sąd Okręgowy

podkreślił, że bezspornym było, iż powód został pozbawiony funkcji wiceprezesa

zarządu na mocy uchwały rady nadzorczej z dnia 9 marca 2004 r., a skuteczność

tej uchwały nie była kwestionowana przez powoda. Na jej podstawie Sąd Rejonowy

postanowieniem z dnia 30 marca 2005 r. wykreślił powoda z rejestru

przedsiębiorców KRS (jako wiceprezesa zarządu). Z pełnieniem tej funkcji wiązało

się zaś uprawnienie powoda do pobierania wynagrodzenia odpowiadającego

923 dniówkom obrachunkowym. Nadto Sąd Okręgowy prawomocnym wyrokiem z

dnia 8 lutego 2007 r. ustalił, że uchwała o powołaniu powoda do pełnienia funkcji

wiceprezesa zarządu nie istnieje, co oznacza, że powód nie został ważnie

powołany w skład zarządu pozwanej spółdzielni. Powód dochodził odszkodowania

w związku z bezprawnym pozbawieniem go członkostwa w spółdzielni. Jego

roszczenie obejmowało okres od wykluczenia go ze spółdzielni do 30 kwietnia 2008

r. W tym czasie nie był już uprawniony do otrzymywania świadczenia w wysokości

923 dniówek obrachunkowych, związanego z pełnieniem funkcji wiceprezesa

zarządu. Wykluczenie powoda z członkostwa w spółdzielni nie pozostawało zatem

w związku przyczynowym z utratą opłaty za pracę w wysokości 11 999 zł, co

stanowiło podstawę dochodzenia roszczenia przez powoda. Należność w tej

wysokości nie wynikała z samego członkowstwa powoda w spółdzielni lecz

pełnienia funkcji wiceprezesa zarządu. Należało także uwzględnić, że po

wykluczeniu powoda z członkostwa w pozwanej spółdzielni został on zatrudniony

na podstawie umowy o pracę w innej spółce, co z kolei miałoby wpływ na wysokość

szkody doznanej przez powoda.

Skarga kasacyjna powoda została oparta na obu podstawach kasacyjnych

określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 471 k.c. w zw.

4

z art. 155 § 1 i art. 188 § 2 Prawa spółdzielczego, art. 155 Prawa spółdzielczego

w zw. z art. 471 k.c., art. 155 § 1 Prawa spółdzielczego, art. 6 k.c., art. 6 k.c. w zw.

z art. 232 k.p.c., art. 165 Prawa spółdzielczego, w wyniku ich błędnej wykładni,

a także naruszenie art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. oraz

art. 381 k.p.c. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania,

ewentualnie jego zmianę poprzez oddalenie apelacji strony pozwanej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. naruszenie przepisów

postępowania może być podstawą skargi kasacyjnej wówczas, gdy uchybienie to

mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powołanie zarzutu naruszenia

przepisów postępowania w skardze kasacyjnej wymaga zatem wskazania przez

skarżącego w jaki sposób i w jakim zakresie naruszenie określonych przepisów

postępowania miało wpływ na wynik sprawy i że był to wpływ o charakterze

istotnym. Rozpoznawana skarga kasacyjna takiej argumentacji nie zawiera.

Skarżący ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że naruszenie powołanych

przez niego przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. Nie

pozwala to na uwzględnienie skargi kasacyjnej na podstawie tej grupy zarzutów

bez względu na ich merytoryczną ocenę. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że

przeprowadzona przez Sąd Okręgowy analiza wyników innych postępowań

sądowych toczących się wcześniej między stronami, do której odnosiły się zarzuty

naruszenia przepisów postępowania, nie miała bezpośredniego wpływu na wynik

sprawy, z uwagi na wskazane przez Sąd Okręgowy przyczyny oddalenia

powództwa. Nie były one bowiem związane z wynikami postępowania

dowodowego. Sąd Okręgowy przyjął, w oparciu o okoliczności, które uznał za

bezsporne, że brak było związku przyczynowego między wykluczeniem powoda

z grona członków spółdzielni a utratą świadczeń za pracę w wysokości 11 999 zł,

a także, że powód nie wykazał wysokości szkody, co również nie pozostawało

w związku ze sprawami wcześniej toczącymi się między stronami.

Zarzuty błędnej wykładni przepisów prawa materialnego dotyczyły

w większości zagadnienia charakteru roszczenia dochodzonego przez powoda.

5

Sąd Okręgowy przyjął, że roszczenie to, wywodzone z art. 188 § 2 Prawa

spółdzielczego, jest roszczeniem odszkodowawczym, którego zasadność powinna

być oceniona stosownie do zasad wynikających z art. 471 k.c. Powoda obciążał

zatem obowiązek wykazania przesłanek odpowiedzialności kontraktowej strony

pozwanej. W ocenie skarżącego art. 188 § 2 Prawa spółdzielczego przyznaje

natomiast bezpodstawnie wykluczonemu członkowi rolniczej spółdzielni

produkcyjnej specjalne roszczenie odszkodowawcze, o charakterze „ ryczałtowym”,

którego wysokość jest niezależna od rozmiarów rzeczywistej szkody. Dla powstania

odpowiedzialności spółdzielni jest zaś wystarczające wykazanie przez członka

spółdzielni samej bezpodstawności jego wykluczenia. Tego rodzaju wykładnia

powyższego przepisu jest nieuzasadniona. W judykaturze stosunek łączący

członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej z tą spółdzielnią został zakwalifikowany

jako stosunek cywilnoprawny. Roszczenie przewidziane dla członka spółdzielni

w przypadku jego bezpodstawnego wykluczenia jest zatem roszczeniem

odszkodowawczym w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. Trafne jest przy tym

stanowisko, że odpowiedzialność spółdzielni ma w tym przypadku charakter

kontraktowy. W konsekwencji odpowiedzialność odszkodowawcza spółdzielni

podlega regulacji ogólnej zarówno co do przesłanek odpowiedzialności, jak i reguł

ciężaru dowodu w procesie o zasądzenie odszkodowania. Sąd Okręgowy w pełni

zasadnie przyjął, że powoda obciążał dowód wykazania szkody oraz istnienia

normalnego związku przyczynowego między bezpodstawnym wykluczeniem

powoda ze spółdzielni a powstaniem szkody związanej z utratą dochodów przez

powoda. Sąd ten ocenił, że brak było takiego związku. Skarga kasacyjna nie

zawiera zaś zarzutów podważających tę ocenę. Z tego względu nie mogła być

uwzględniona bez względu na ocenę tych zarzutów, które – co należy podkreślić –

jedynie pośrednio odnoszą się do zakresu szkody, której mógł doznać powód

w wyniku wykluczenia go ze spółdzielni.

Sąd Okręgowy zasadnie przyjął również, że przy ocenie wysokości

odszkodowania możliwego do dochodzenia na podstawie art. 188 § 2 Prawa

spółdzielczego nie należy uwzględniać regulacji zawartej w art. 58 k.p. Wynikające

z art. 165 Prawa spółdzielczego odesłanie do odpowiedniego stosowania

przepisów prawa pracy o „ochronie” wynagrodzenia nie może być z rozumiane

6

w ten sposób, że sytuacja członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej w zakresie

ochrony należnych mu świadczeń związanych z wykonywaniem pracy na rzecz

spółdzielni oznacza w tym zakresie zrównanie jego sytuacji z sytuacją osób

zatrudnionych na postawie umowy o pracę. Trafnie Sąd Okręgowy uznał zatem, że

powód miał obowiązek wykazania wysokości szkody związanej z bezpodstawnym

pozbawieniem go członkowstwa w spółdzielni a jej rozmiar mogło ograniczać

podjęcie innego zatrudnienia.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie daje z kolei podstaw dla przyjęcia,

że Sąd Okręgowy wyraził ocenę, że brak czynności spółdzielni w zakresie zmiany

wysokości opłaty pracy członka spółdzielni rolniczej odwołanego z funkcji w jej

zarządzie powoduje z mocy prawa zmianę wysokości przyznanej mu uprzednio

opłaty pracy. Bezzasadny był zatem związany z tym zarzut błędnej wykładni art.

155 § 1 Prawa spółdzielczego.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 398.14 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.