II PK 30/11

Sygn. akt II PK 30/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa I. N.

przeciwko Powiatowemu Urzędowi Pracy w D.

o odprawę emerytalną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 27 września 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 września 2010 r. Sąd Okręgowy w S.-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Wydział VII oddalił apelację powódki I. N. od wyroku

Sądu Rejonowego w D. z dnia 2 czerwca 2010 r., oddalającego jej powództwo

przeciwko Powiatowemu Urzędowi Pracy w D. o odprawę emerytalną w wysokości

30.660 zł z ustawowymi odsetkami od 4 lutego 2010 r., a ponadto zasadził od

powódki na rzecz pozwanego pracodawcy 900 zł tytułem zwrotu kosztów procesu

za instancje odwoławczą.

W sprawie tej ustalono, że powódka, urodzona [...] 1953 r., była zatrudniona

u pozwanego od dnia 16 sierpnia 1990 r. W dniu 18 czerwca 2008 r. pozwany

wypowiedział powódce umowę o pracę ze skutkiem na 30 września 2008 r.

Jednocześnie powódka wniosła o uznanie otrzymanego wypowiedzenia za

bezskuteczne, ale na rozprawie w sprawie o sygn. akt IVP …/08, w dniu 30 marca

2009 r. zmieniła roszczenie, żądając zasądzenia odszkodowania z tytułu wadliwego

wypowiedzenia umowy o pracę w kwocie 15.300 zł. Sąd Rejonowy w D. wyrokiem z

dnia 13 maja 2009 r. oddalił jej powództwo. Wyrok ten, po rozpoznaniu apelacji

powódki, został zmieniony wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 3 sierpnia 2009

r., w ten sposób, że zasądzono na rzecz powódki odszkodowanie w żądanej

kwocie.

Natomiast w rozpoznawanej sprawie powódka domagała się od pozwanego

odprawy emerytalnej w wysokości sześciokrotnego wynagrodzenia za pracę. Sąd

Rejonowy oddalił powództwo o odprawę emerytalną, uznając, że osiągnięcie przez

powódkę wieku emerytalnego w dniu 15 listopada 2008 r., a więc już po ustaniu

stosunku pracy 30 września 2008 r., chociaż w okresie pobierania zasiłku

chorobowego od dnia 30 września 2008 r. do dnia przyznania emerytury, nie

pozwalało na zakwalifikowanie powódki jako pracownika samorządowego

przechodzącego na emeryturę. W oceni tego Sądu, kwestie tę rozstrzygnął Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 6 października 2004 r. I PK 694/03 (OSNP 2005 nr 11,

poz. 155), uznając, że jeżeli pracownik w dacie rozwiązania stosunku pracy nie

spełnia warunku nabycia prawa do emerytury w postaci osiągnięcia odpowiedniego

wieku, to pobieranie zasiłku chorobowego nie ma żadnego związku z nabyciem

3

prawa do emerytury. Przypadkowy związek czasowy między ustaniem stosunku

pracy, a nabyciem prawa do emerytury nie może być potraktowany jako „przejście

na emeryturę" w rozumieniu art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 wrzesnia 1982 r. o

pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz.

953 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o pracownikach urzędów

państwowych), który ma zastosowanie w sprawie na mocy art. 21 ust. 1 ustawy z

dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o pracownikach

samorządowych), skoro obowiązywał w dacie rozwiązania z powódką stosunku

pracy oraz w dacie jej przejścia na emeryturę. W ocenie Sądu pierwszej instancji,

treść prawomocnego orzeczenia zasądzającego na rzecz powódki o

odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę (VII Pa 70/09)

nie spowodowała zmiany daty rozwiązania stosunku pracy, a „więc aktualny

pozostaje pogląd o braku podstaw prawnych do nabycia przez powódkę prawa do

odprawy emerytalnej”.

Po rozpoznaniu apelacji powódki Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu

pierwszej instancji. Sąd drugiej instancji dodatkowo wykluczył istnienie związku

funkcjonalnego pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem powódki na

emeryturę, podkreślając, że powódka złożyła wniosek o emeryturę nie „w czasie

nieprzerwanego pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu stosunku pracy", lecz

po ustaniu okresu zasiłkowego, bo w dniu 28 listopada 2008 r., podczas gdy okres

zasiłkowy zakończył się w dniu 27 listopada 2008 r.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie przepisów prawa

materialnego, w szczególności: 1/ art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 września 1982

r. o pracownikach urzędów państwowych przez jego błędną wykładnię polegającą

na przyjęciu braku istnienia „związku" pomiędzy ustaniem stosunku pracy a

przejściem przez powódkę na emeryturę, z uwagi na osiągnięcie wieku

emerytalnego po ustaniu zatrudnienia, a nadto złożenie wniosku o emeryturę

następnego dnia po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, 2/ art. 64 ust. 1 i 2

Konstytucji RP obejmującego prawo do prawa majątkowego, do którego zalicza się

jednorazową odprawę emerytalna, podlegającego równej dla wszystkich ochronie

prawnej.

4

Okolicznością uzasadniającą przyjęcie skargi do rozwiązania jest

występowanie w sprawie następujących zagadnień prawnych: 1/ czy w świetle art.

28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych

w przypadku ustania zatrudnienia w następstwie nieuzasadnionego wypowiedzenia

przez pracodawcę umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony i związanej z tym

okoliczności osiągnięcia przez pracownika wieku emerytalnego już po ustaniu

zatrudnienia, lecz w okresie pobierania zasiłku chorobowego, z powodu choroby

rozpoczętej jeszcze w trakcie trwania zatrudnienia, i bezpośrednio po wyczerpaniu

okresu zasiłkowego, zachodzi “związek" pomiędzy ustaniem zatrudnienia a

przejściem na emeryturę warunkujący prawo do odprawy emerytalnej, 2/ czy w

świetle art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów

państwowych istotną dla istnienia "związku" pomiędzy ustaniem zatrudnienia a

przejściem na emeryturę warunkującym prawo do odprawy emerytalnej, jest

okoliczność rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę zawartej na czas

nieokreślony w trybie wypowiedzenia, które to wypowiedzenie zostało uznane

orzeczeniem sądowym za nieuzasadnione, a tym samym niezgodne z przepisami

prawa, w sytuacji gdy wiek emerytalny został osiągnięty w niedługim czasie po

ustaniu zatrudnienia, a więc już po utracie statusu pracownika.

Skarżąca wskazała, że powołany przez Sądy obu instancji wyrok Sądu

Najwyższego w sprawie I PK 694/03 dotyczył odmiennego stanu faktycznego, który

nie obejmował kluczowej dla skarżącej kwestii bezprawnego rozwiązania z nią

stosunku pracy ze skutkiem 30 września 2008 r., co wynikało z prawomocnego

orzeczenia Sądu Okręgowego w S. w sprawie VII Pa …/09, zasądzającego na jej

rzecz odszkodowanie za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę. Zdaniem

skarżącej, dla wykazania pomiędzy ustaniem zatrudnienia a przejściem na

emeryturę bez znaczenia jest to, że orzekając o nieuzasadnionym wypowiedzeniu

umowy o pracę Sąd zasądził na jej rzecz skarżącej odszkodowanie (zgodnie z jej

żądaniem), które jest jednym z alternatywnych (obok roszczenia o uznaniu

wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy) żądań w przypadku

nieuzasadnionego wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony

(art. 45 § 1 k.p.). Istotne było stwierdzenie prawomocnym wyrokiem wadliwości

wypowiedzenia stosunku pracy. Ponadto, wykluczenie związku pomiędzy ustaniem

5

zatrudnienia wskutek nieuzasadnionego rozwiązania przez pracodawcę stosunku

pracy z pracownikiem a jego przejściem na emeryturę, tylko z uwagi na

niespełnienie przez pracownika przesłanki uzyskania wieku emerytalnego w trakcie

trwania zatrudnienia, dawałoby pracodawcom dysponującym dokumentacją

osobową pracowników, w tym dotyczącą ich uprawnień emerytalnych, przyzwolenie

na wypowiadanie umów o pracę zawartych na czas nieokreślony bez uzasadnionej

przyczyny na krótki okres czasu przed osiągnięciem przez pracowników uprawnień

emerytalnych. Stwarzałoby to pracodawcom możliwość pozbawienia zatrudnionych

prawa do odprawy emerytalnej, której wysokość może przewyższać kwotę

odszkodowania z tytułu wadliwego rozwiązania stosunku pracy. Dla stwierdzenia

istnienia związku pomiędzy ustaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę

istotne jest przejście na emeryturę bezpośrednio po wyczerpaniu okresu

zasiłkowego i spełnienie w tym okresie przesłanek do nabycia emerytury, nie zaś

data złożenia wniosku o emeryturę. Złożenie tego wniosku w trakcie pobierania

zasiłku chorobowego nie spowodowałoby przyznania skarżącej świadczenia

emerytalnego w dacie jego pobierania, lecz bezpośrednio po wyczerpaniu okresu

zasiłkowego.

W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie powództwa i

zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżącej kosztów procesu, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych za wszystkie instancje,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje.

W odpowiedzi na skargę pozwany wniósł o jej oddalenie i od zasądzenie od

powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się usprawiedliwiona ze względu na niemożliwe

do zaakceptowania restrykcyjne stanowisko Sądów obu instancji, które odmówiły

6

prawa do odprawy emerytalnej skarżącej, która została zwolniona z pracy w wieku

poprzedzającym i umożliwiającym nabycie uprawnień emerytalnych z przyczyn,

które prawomocnym wyrokiem sądu pracy zostały uznane za nieuzasadnione lub

niezgodne z przepisami prawa pracy. Tak było w przypadku powódki, która z tytułu

wadliwego wypowiedzenia jej umowy o pracę ze skutkiem na 30 września 2008 r.

uzyskała prawomocne orzeczenie odszkodowawcze. Wedle miarodajnych

faktycznych poczynionych w rozpoznawanej sprawie, skarżąca była niezdolna do

pracy z powodu choroby od 30 września do 27 listopada 2008 r. i z tego tytułu

pobierała zasiłek chorobowy do dnia uzyskania uprawnień emerytalnych. W tym

nieprzerwanym okresie zasiłkowym osiągnęła w dniu 15 listopada 2008 r. wiek 55

lat i nabyła uprawnienia emerytalne na podstawie wniosku złożonego 28 listopada

2008 r. po zakończeniu pobierania zasiłku chorobowego. Organ rentowy decyzją z

dnia 6 stycznia 2009 r. przyznał jej emeryturę od tego dnia (28 listopada 2008 r.), w

którym zaprzestała pobierania zasiłku chorobowego.

W ocenie Sądu Najwyższego, w opisanej sekwencji zdarzeń konstatacja

Sądu drugiej instancji o „przypadkowym związku czasowym między ustaniem

stosunku pracy a nabyciem emerytury” przez skarżącą była nieuprawniona.

Znajdujący w sprawie zastosowanie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o

pracownikach samorządowych stanowił, że pracownikom samorządowym

przysługuje odprawa emerytalna „przy przejściu na emeryturę”, co oznaczało, że

wymagany związek pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do

emerytury może mieć nie tylko charakter przyczynowy, czasowy, ale również

funkcjonalny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1993 r., I PRN 11/93,

OSNCP 1994 nr 12, poz. 243). Nie powinno być wątpliwości, że w ustalonym stanie

faktycznym skarżąca była nieprzerwanie niezdolna od pracy od ostatniego dnia

okresu wypowiedzenia (30 września 2008 r.), uznanego za nieuzasadnione i

niezgodne z przepisami wypowiedzenie umowy o pracę prawomocnym wyrokiem

sądu pracy zasądzającym na jej rzecz odszkodowanie, i w okresie zasiłkowym

uzyskała wiek emerytalny, a po bezpośrednio po zakończeniu pobierania zasiłku

chorobowego nabyła prawo do emerytury, zatem była uprawniona do odprawy

emerytalnej „przy przejściu na emeryturę”. Chybione było powoływanie się przez

Sąd drugiej instancji na przerwę pomiędzy ustaniem zatrudnienia, którego

7

rozwiązanie zostało prawomocnym wyrokiem sądu pracy uznane za

nieuzasadnione i niezgodne z przepisami prawa pracy o wypowiadaniu umów o

pracę, a nabyciem prawa do zasiłku chorobowego wskutek choroby trwającej od

ostatniego dnia okresu wypowiedzenia (30 września 2008 r.), nawet w sytuacji gdy

organ rentowy przyznał skarżącej zasiłek chorobowy od 1 października 2008 r. „po

ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego”, a to wobec zasądzenia na jej rzecz

odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego i niezgodnego z prawem wypowiedzenia

stosunku pracy. Okres pozostawania bez pracy, odpowiadający okresowi, za który

przyznano pracownikowi odszkodowanie, wliczał się z mocy art. 51 § 2 k.p. do

okresu zatrudnienia skarżącej przy ocenie przysługiwania jej uprawnień do spornej

odprawy emerytalnej. Skuteczny wybór lub uwzględnienie przez sąd pracy

alternatywnego i równoważnego roszczenia z tego samego tytułu -

nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia przez pracodawcę

stosunku pracy - nie powinien wywoływać rozbieżnych skutków prawnych

uzależnionych od wliczenia okresu pozostawania bez pracy, za który pracownik

uzyskał wynagrodzenie w przypadku przywrócenia do pracy (art. 51 § 1 zdanie

pierwsze k.p.) albo okresu odpowiadającego okresowi, za który przyznano

odszkodowanie (art. 51 § 2 k.p.), do okresu zatrudnienia warunkującego nabycie

uprawnień pracowniczych przysługujących w razie ustania stosunku pracy i

przejścia na emeryturę. Rację ma zatem skarżąca, że usankcjonowanie przez sąd

pracy wadliwości wypowiedzenia umowy o pracę przez wydanie orzeczenia

odszkodowawczego nie może pozbawić pracownika prawa do odprawy

emerytalnej, która przysługiwała przy przejściu na emeryturę, jeżeli pracownik nabył

prawo do emerytury w okresie, za który sąd pracy zasadził odszkodowanie za

nieuzasadnione lub niezgodne z prawem wypowiedzenia przez pracodawcę

stosunku pracy, który to okres zostaje wliczony do okresu zatrudnienia (art. 51 § 2

k.p.), jeżeli w wymienionym okresie pracownik pobierał zasiłek chorobowy z

pracowniczego tytułu ubezpieczenia chorobowego, a prawo do emerytury nabył po

zakończeniu okresu zasiłkowego. Złożenie wniosku emerytalnego bezpośrednio po

wynikającym z tytułu zatrudnienia okresie pobierania zasiłku chorobowego i

nabycie prawa do emerytury z dniem zaprzestania pobierania zasiłku

chorobowego, co odpowiada dyspozycjom art. 100 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia

8

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), nie może być traktowane jako

przerwa w zatrudnieniu wykluczająca nabycie prawa do odprawy emerytalnej przez

pracownika bezpodstawnie lub bezprawnie zwolnionego z pracy. Taka konkluzja

odpowiada racjonalnej metodzie interpretacyjnej orzekania o prawie do odprawy

emerytalnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1994 r., I PRN 10/94,

OSNP 1994 nr 1, poz. 12), wedle której „powszechne” uprawnienie do odprawy

emerytalnej przysługuje przynajmniej raz w życiu zawodowym pracownikowi, który

kończy aktywność pracowniczą i bezpośrednio w związku ustaniem stosunku pracy

zmierza i nabywa prawo do emerytury po zakończeniu okresu zatrudnienia

obejmującego także okresy wliczane z mocy prawa do okresu zatrudnienia, co

prowadzi do nabycia uprawnień pracowniczych pozostających co najmniej w

związku funkcjonalnym rozwiązania stosunku pracy z uzyskaniem statusu emeryta i

rozpoczęcia korzystania z uprawnień emerytalnych.

W takich okolicznościach sprawy należało uznać, że pracownikowi

samorządowemu, który był nieprzerwanie niezdolny do pracy wskutek choroby

trwającej od ostatniego dnia okresu wypowiedzenia, które zostało uznane

prawomocnym wyrokiem sądu pracy za nieuzasadnione lub naruszające przepisy

prawa o wypowiadaniu umów o pracę, przysługiwała odprawa emerytalna w

związku z przejściem na emeryturę, jeżeli warunki do jej nabycia spełnił w okresie

zasiłkowym wliczonym do okresu zatrudnienia, za który przyznano mu

odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia stosunku pracy (art. 21 ust. 1

ustawy o pracownikach samorządowych w związku z art. 28 ust. 1 ustawy o

pracownikach urzędów państwowych i art. 51 § 2 k.p.). W konsekwencji Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815

k.p.c.

/tp/